Federacja Rosyjska_Hero_Image_1920x800_1

Federacja Rosyjska

41
ŚIP
2019
Federacja Rosyjska
Religia
Chrześcijaństwo
Ustrój
Republika Prezydencka
Ranking poprzednie lata
99
ISO
RU
map
Chrześcijan
118,13
Populacja
143.97
Islamski ekstremizm
Religijnie motywowany nacjonalizm
Życie prywatne: 12.500
Życie w rodzinie: 8.400
Życie w społeczeństwie: 10.700
Życie w państwie: 10.400
Życie w kościele: 12.000
przemoc fizyczna: 5.700

Wprowadzenie

Okres badania: 1 listopada 2017 – 31 października 2018

Miejsce w Światowym Indeksie Prześladowań (ŚIP)

Po raz pierwszy od 2011 r. Federacja Rosyjska znalazła się w pierwszej pięćdziesiątce krajów objętych ŚIP. Z wynikiem 60 punktów zajmuje 41 miejsce; jest to wynik o 9 punktów wyższy niż uzyskany w ŚIP 2018, kiedy to kraj ten – pozostający jednak pod uważną obserwacją – plasował się poza pierwszą pięćdziesiątką.

Siły napędowe prześladowań

Islamski ekstremizm

Jest to najważniejsza siła napędzająca prześladowania w regionie kaukaskim. W różnych republikach na północnych zboczach Kaukazu (Dagestan, Czeczenia, Inguszetia, Kabardo-Bałkaria oraz Karaczajo-Czerkiesja) islamskie bojówki dążące do ustanowienia muzułmańskiego emiratu prowadzą walki z armią rosyjską. Z powodu nasilającej się tam przemocy wielu etnicznych Rosjan opuściło ten region. Liczba członków poszczególnych Kościołów znacznie zmalała. Konwertyci wywodzący się ze środowisk muzułmańskich, z obawy przed grożącą im egzekucją, muszą utrzymywać swą wiarę w tajemnicy. Islamski ekstremizm jest aktywną siłą także w oddalonym zaledwie 800 kilometrów na wschód od Moskwy Tatarstanie (którego stolicą jest nadwołżański Kazań), gdzie wpływ islamu wydaje się rosnąć.

Dyktatorska paranoja

System legislacyjny w Rosji jest poddawany ciągłej adaptacji oraz kolejnym ograniczeniom. Rząd nie przestaje faworyzować RKP (Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego), a dzieje się to kosztem innych religii.

Protekcjonizm denominacyjny

RKP uważany jest za jedyny typowo rosyjski; inne wyznania, takie jak rzymski katolicyzm, a w szczególności protestantyzm, postrzegane są jako zachodnie i obce. Wszelkie działania ewangelizacyjne prowadzone przez nieortodoksyjne denominacje są niemile widziane, a nietradycyjne wspólnoty chrześcijańskie często są oskarżane przez RKP o tak zwaną kradzież owiec, czyli okradanie go z członków, a także o szerzenie fałszywych nauk.

Źródła prześladowań

  • Źródła islamskiego ekstremizmu:Przywódcy grup etnicznych: Między religią i nacjonalizmem w muzułmańskich regionach Rosji istnieje niezwykle silna więź, a konwersja na chrześcijaństwo spotyka się z silną opozycją.
  • Muzułmańscy przywódcy religijni przeciwstawiają się konwersji na chrześcijaństwo.
  • Członkowie dalszej rodziny stanowią istotne źródło prześladowań – szczególnie na obszarach zdominowanych przez muzułmanów (północny Kaukaz oraz region środkowej Wołgi); z największą presją spotykają się konwertyci.

Źródła dyktatorskiej paranoi

  • Urzędnicy państwowi  uciekają się do inwigilacji, a także narzucają na chrześcijan różnego rodzaju obostrzenia. System legislacyjny w Rosji jest poddawany ciągłej adaptacji oraz kolejnym restrykcjom.
  • Zwykli obywatele w całej Rosji sprzeciwiają się otwartym działaniom ewangelizacyjnym protestantów.
  • Partie polityczne: Mimo iż w Rosji funkcjonuje parlament (wybierany w drodze wyborów ogólnych), jest on całkowicie zdominowany przez partię Jedna Rosja prezydenta Putina. Partia ta bezustannie zmienia obowiązujące ustawodawstwo, wprowadzając do niego coraz to nowe ograniczenia.

Źródła protekcjonizmu denominacyjnego

  • Chrześcijańscy przywódcy religijni: RKP charakteryzuje się bardzo negatywnym nastawieniem wobec innych denominacji i oskarża je o ograbianie go z jego członków. Jednakże nie jest to Kościół o statusie kościoła państwowego.
  • Zwykli obywatele: Prawosławni duchowni od czasu do czasu zachęcają zwykłych obywateli do działań wymierzonych przeciwko protestantom.
  • Członkowie dalszej rodziny: RKP sprzeciwia się konwersji na protestantyzm.
  • Partie polityczne: RKP cieszy się wśród rosyjskich polityków silną pozycją i szczególnymi względami.

Kontekst

Federacja Rosyjska to największy kraj na świecie. Rozciąga się przez jedenaście stref czasowych, od Europy na zachodzie aż po Cieśninę Beringa na wschodzie. Jest to kraj świecki, w którym po osiemdziesięciu latach niepodzielnego panowania ideologii komunistycznej religia odgrywa stosunkowo niewielką rolę.

Upadek Związku Radzieckiego w 1991 r. coraz częściej postrzegany jest jako potężny cios dla prestiżu państwa. Federacja Rosyjska dąży do odbudowy swej wcześniejszej pozycji światowej potęgi. Ucieka się przy tym do całej gamy różnorodnych taktyk mających na celu odbudowę jej wpływów w byłych „koloniach” na Kaukazie oraz w Azji Środkowej. Przykładami takich działań mogą być: wsparcie ekonomiczne oferowane najbiedniejszym narodom w Azji Środkowej (Kirgistan oraz Tadżykistan) oraz na Kaukazie (Armenia); militarne wsparcie dla Tadżykistanu; preferencyjne stawki cen ropy i gazu dla Białorusi i Ukrainy; wspieranie rosyjskiego nacjonalizmu w Mołdawii, na Ukrainie i w Kazachstanie; wojskowe kampanie na Kaukazie; domknięcie całego zakresu umów z Chinami w celu zmniejszenia zależności Rosji od Europy i USA.

Dla chrześcijan, zwłaszcza tych nieprzynależących do RKP, w związku z odbywającą się od 2012 r. implementacją całego szeregu nowych ustaw, sytuacja w kraju staje się coraz trudniejsza.

Grupy chrześcijańskie dotknięte prześladowaniami

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Po upadku Związku Radzieckiego w 1991 r., państwo utraciło swój ateistyczny zapał i zaprzestało tak surowego prześladowania chrześcijan. Więźniowie religijni odzyskali wolność, a większość Kościołów należących do historycznych wspólnot chrześcijańskich, ciesząc się mniejszą lub większą wolnością, mogła zacząć funkcjonować. Poskutkowało to odrodzeniem się chrześcijaństwa w kraju, przy czym przez państwo faworyzowany jest  RKP. Pozostałe denominacje chrześcijańskie zmagają się z większymi trudnościami. Dla przykładu – zarejestrowanie Kościoła protestanckiego wymaga więcej energii, środków i czasu, gdyż jego członkowie są potajemnie sprawdzani pod kątem kontaktów z Zachodem. Jeśli jakiekolwiek relacje z Zachodem zostaną odkryte, prośba Kościoła protestanckiego o rejestrację może zostać oddalona.

Społeczności konwertytów

Osoby nawrócone z islamu na chrześcijaństwo  na największą presję narażone są w rejonie Kaukazu. Tu wszyscy chrześcijanie bez wyjątku spotykają się z prześladowaniami i przemocą, jednak to właśnie konwertyci zmagają się z najostrzejszymi ich formami. Konwertyci zamieszkujący na przykład Czeczenię czy Dagestan uważani są za zdrajców tożsamości narodowej. Chrześcijaństwo postrzegane jest jako mające związki z rosyjskim okupantem, który jest atakowany w trwającej już od dekad wojnie partyzanckiej. Na przestrzeni lat dziesiątki chrześcijańskich konwertytów zostało zmuszonych do opuszczenia domów i schronienia się w bezpieczniejszych miejscach. Powrót do domu jest dla tych osób niezwykle trudny.
Nietradycyjne społeczności chrześcijan: Często są one obierane za cel oskarżeń padających ze strony RKP o tak zwaną kradzież owiec – ograbianie Kościoła Prawosławnego z jego członków. RKP uważa, że wspólnoty protestanckie to sekty, które głoszą herezje. Państwo traktuje je jako grupy antyrosyjskie, szpiegów Zachodu. Na obszarach muzułmańskich chrześcijanie ci – w związku z podejrzeniami o aktywne działania ewangelizacyjne – często są atakowani.

Obszary życia i przemoc fizyczna

Życie prywatne: 12.500
Życie w rodzinie: 8.400
Życie w społeczeństwie: 10.700
Życie w państwie: 10.400
Życie w kościele: 12.000
przemoc fizyczna: 5.700

Wzorzec prześladowań wskazuje, że:

  • Przeciętna intensywność prześladowań chrześcijan w Rosji, przy wzroście z 9,9 w ŚIP 2018, utrzymuje się na wysokim poziomie (10,8). Wzrost widoczny jest we wszystkich obszarach życia (z wyjątkiem obszaru życia w rodzinie), co jasno pokazuje, iż nasiliła się presja ze strony zarówno rządu (życie w państwie oraz życie w Kościele), jak i społeczności muzułmańskiej (życie prywatne oraz życie w społeczeństwie).
  • Najwyższy wynikiem w obszarze życia prywatnego odzwierciedla bardzo wysoki poziom presji, jakiej doświadczają konwertyci ze strony środowiska muzułmańskiego.
  • Wynik obrazujący przemoc, zmieniając się z 2,0 w ŚIP 2018 na 5,7 w ŚIP 2019, wzrósł do bardzo wysokiego poziomu. Ten gwałtowny wzrost jest spowodowany głównie dwoma atakami na chrześcijan w północnym Kaukazie, w których sześciu poniosło śmierć, a dwa kościoły zostały zniszczone.

Życie prywatne

W Rosji znajduje się jeden region, w którym konserwatywny islam jest ideologią dominującą – jest to Kaukaz Północny. Tutaj presja wobec wszystkich chrześcijan jest bardzo duża, lecz w szczególności dotyka konwertytów wywodzących się ze środowisk muzułmańskich. Wielu z nich na przestrzeni ostatnich dekad uciekło z tego regionu, a ci, którzy zostali, muszą zachowywać ogromną ostrożność, by nie zwrócić uwagi na swą wiarę poprzez jawne obnoszenie się z symbolami chrześcijańskimi, posiadanie materiałów o treści chrześcijańskiej czy też kontakt z chrześcijańskimi medialnymi środkami przekazu. Prowadzenie rozmów o wierze z rodziną i gośćmi, a także spotkania z innymi wierzącymi są praktykami bardzo niebezpiecznymi. Monitoring chrześcijan w regionach zdominowanych przez muzułmanów prowadzony jest zarówno przez państwo, jak i lokalną społeczność. Jeśli fakt nawrócenia danej osoby zostanie ujawniony, rodzina, chcąc zmusić ją do wyrzeczenia się swej nowej wiary, zaczyna wywierać na niej ogromną presję. Jeśli działania rodziny okażą się bezskuteczne, osoba taka może nawet zostać zabita.

Życie rodzinne

W regionie Kaukazu Północnego zakazane jest odprawianie przez konwertytów jakichkolwiek ceremonii w obrządku chrześcijańskim (włączając w to chrzest). Jak do tej pory nie odnotowano problemów w zakresie grzebania konwertytów, ale jest tak dlatego, że lokalna społeczność nie ma świadomości, iż zmarły był chrześcijaninem. Wychowywanie dzieci zgodnie z chrześcijańskimi przekonaniami jest dla konwertytów niezwykle trudne, ponieważ wszystkie dzieci zobligowane są do zgłębiania nauk islamu. Dzieci osób, o których wiadomo, że są konwertytami, poddawane są procesowi „przekwalifikowania” przez dalszą rodzinę, która w ten sposób chce upewnić się, że dziecko rozumie właściwą drogę dla prawdziwego Czeczeńca (a zatem – muzułmanina). W Kaukazie Północnym odnotowano przypadki umieszczania konwertytów przez ich rodziny w areszcie domowym, co miało na celu doprowadzić ich do wyrzeczenia się nowej wiary. Współmałżonkowie konwertytów poddawani są naciskom, by wnieść pozew o rozwód, a chrześcijańskiemu rodzicowi może zostać odebrane prawo do opieki nad dziećmi. Konwertyci ryzykują także utratą prawa do dziedziczenia.

Życie w społeczeństwie

W Kaukazie Północnym chrześcijanie (a zwłaszcza konwertyci wywodzący się ze środowisk muzułmańskich) niejednokrotnie traktowani są z podejrzliwością w kontaktach biznesowych, miejscach pracy, szkołach i na uczelniach. Nowsze wspólnoty protestanckie są bacznie obserwowane przez rząd, a osoby nawrócone z islamu są ponadto poddawane monitoringowi ze strony rodziny. Zmagają się one z groźbą porwania i są postrzegane jako zdrajcy; nie wolno im brać udziału w aktywnościach społeczności lokalnej, a w miejscu pracy napotykają na różnorakie trudności. Kiedy nawrócenie się muzułmanina na chrześcijaństwo wyjdzie na jaw, jego rodzina, przyjaciele oraz społeczność lokalna zaczynają uciekać się do wszelkich możliwych środków nacisku mających zmusić go do wyrzeczenia się wiary. Może to oznaczać nawet groźby śmierci. Istnieją doniesienia o chrześcijańskich studentach pobitych przez muzułmańskich kolegów. Chrześcijanie zmuszani są do donoszenia na policję, gdzie są przesłuchiwani, co czasem – w związku z ich wiarą oraz zaangażowaniem w działalność religijną – skutkuje karami finansowymi lub oskarżeniami o przestępstwa.

Życie w państwie

Oficjalnie Rosja jest państwem świeckim, ale w regionach zdominowanych przez wyznawców islamu przywódcy, polityczni wyraźnie dążą do podporządkowania wszystkich dziedzin życia społecznego zasadom islamu sunnickiemu. Na Północnym Kaukazie chrześcijanie nie mogą sprawować urzędów publicznych. Od 2012 r. nowe ustawodawstwo dotyczy kościołów - przede wszystkim kościołów nienależących do RKD - i jest oczywiste, że reżim otwarcie występuje do RKD na niekorzyść innych wyznań (które są często traktowane jak obce. W rosyjskich kanałach telewizyjnych i w mediach drukowanych prowadzona jest stała kampania przeciwko sektom i ewangelikom, którzy są krytykowani także przez satanistów oraz scientologów.

Życie w Kościele

Wywodzący się ze środowisk muzułmańskich chrześcijanie zamieszkujący Kaukaz Północny muszą ukrywać swą wiarę. Stale napotykają też na przeszkody mające powstrzymywać ich przed spotkaniami z innymi wierzącymi. W Rosji, ogólnie rzecz biorąc, formalna rejestracja w chwili obecnej nie stanowi dużego problemu. Kościoły, które się nie rejestrują, czynią tak ze względu na chęć uniknięcia wpływu państwa. Wszyscy chrześcijanie w Kaukazie Północnym spotykają się z ograniczeniami w zakresie organizacji aktywności chrześcijańskich – zarówno wewnątrz, jak i na zewnątrz budynków kościelnych. Nadzór nad działalnością Kościołów (tych zarejestrowanych i tych niezarejestrowanych) sprawuje w Rosji Federalna Służba Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej (państwowy spadkobierca służb KGB). Uważane za „ekstremistyczne” materiały o treści religijnej są nie tylko sprawdzane, lecz także konfiskowane. Przebywający w Kaukazie Północnym pastorzy oraz inni przywódcy chrześcijańscy, będąc głównym celem ataków, zmuszeni byli do opuszczenia regionu. Zarówno druk, jak i importowanie różnego rodzaju materiałów chrześcijańskich nie są tam możliwe. Grupy chrześcijańskie nie mogą również zakładać stowarzyszeń i instytucji o charakterze charytatywnym, humanitarnym, medycznym, społecznym czy kulturalnym.

Przemoc

Na terenie Federacji Rosyjskiej liczba incydentów z użyciem przemocy zwykle jest stosunkowo niska, a śmierć ponosi niewielu (jeśli w ogóle) chrześcijan. W okresie badawczym ŚIP 2019 okazało się jednak być inaczej. Ponadto w wyniku ataków przeprowadzonych przez islamskie bojówki na kościoły w Dagestanie oraz Czeczenii sześciu rosyjskich chrześcijan ortodoksyjnych poniosło śmierć, a dwóch wyznawców Chrystusa pochodzenia afrykańskiego w czerwcu 2018 r. deportowano z Rosji.

Prześladowania ze względu na płeć

Kobiety

Na obszarach wiejskich w azjatyckiej części Rosji presja społeczna wywierana na chrześcijańskie kobiety, nakłaniająca do zamążpójścia i założenia rodziny, zmusza je do zawierania związków małżeńskich z niechrześcijanami. W takich przypadkach kobieta zaczyna być izolowana albo przez partnera niepodzielającego jej wiary i życia w oparciu o nią, albo przez lokalną społeczność RPK – praktykującą narzucanie ekskomuniki. Tak silna presja społeczna może wpłynąć traumatycznie na przyszłe życie chrześcijańskie kobiet.

W rosyjskich regionach zdominowanych przez muzułmanów życie codzienne opiera się na kulturze islamskiej, narzucającej kobietom niższy status. Oczekuje się od nich całkowitego posłuszeństwa wobec rodziców, a w przypadku kobiet zamężnych – wobec męża. To sprawia, że są one bardziej narażone na prześladowania – zarówno jako chrześcijanki, jak i kobiety, które zmagają się z istniejącym porządkiem.

Mężczyźni

W związku z nasileniem się nastrojów patriotycznych w Rosji (w oparciu częściowo o militaryzm, a częściowo o pamięć wielkiej wojny ojczyźnianej – co jest rosyjską nazwą na jej zaangażowanie w drugą wojnę światową) dość popularna wśród młodych mężczyzn stała się służba wojskowa. Chrześcijanie, którzy jako na alternatywę decydują się na pracę na rzecz społeczności lokalnej, muszą liczyć się z dyskryminacją.
Mężczyźni to także głowy rodzin i niejednokrotnie ich główni żywiciele. Kiedy mężczyzna będący chrześcijaninem staje się ofiarą prześladowań, przybierających formę kary finansowej lub pozbawienia wolności, bądź też straci pracę, cierpi na tym cała jego rodzina. Przywódcy kościelni to zwyczajowo mężczyźni. Jeśli takiego mężczyznę dotknie prześladowanie w jakiejkolwiek formie, ma to często negatywny wpływ na Kościół i skutkuje rozprzestrzenieniem się strachu pośród jego członków.

Prześladowania innych mniejszości religijnych

Konstytucja Federacji Rosyjskiej zapewnia wolność wyznania, równe prawa, niezależnie od przekonań religijnych, oraz prawo do praktykowania i wyznawania własnej religii. Prawo stwierdza, że funkcjonariusze państwowi, na podstawie zarzutu o naruszenie porządku publicznego lub też zaangażowanie w „działalność ekstremistyczną”, mogą wydać zakaz dla działalności stowarzyszenia religijnego. Prawo wymienia chrześcijaństwo, islam, judaizm oraz buddyzm jako cztery „tradycyjne” religie państwowe, przy czym uznaje szczególną rolę RKP. Ponadto system prawny czyni rozróżnienie między „grupami religijnymi” – które mają prawo odprawiać nabożeństwa, ale nie mogą angażować się w inne działania – i „organizacjami religijnymi”, które uzyskują status prawny na drodze rejestracji przez rząd i mogą sprawować pełen zakres funkcji religijnych i obywatelskich. Sąd Najwyższy, uznawszy ją za „ekstremistyczną”, orzekł działalność Świadków Jehowy jako niezgodną z prawem, tym samym zakazując im wszelkich aktywności oraz rozpowszechniania literatury, a główną siedzibę organizacji nakazał zlikwidować. Na podstawie zarzutów o działalność „ekstremistyczną” władze kontynuują zatrzymania i nakładanie kar grzywny na członków mniejszościowych ugrupowań religijnych oraz takowych organizacji.

Przykłady prześladowań

  • W lutym 2018 r. dziennik „Asia News” donosił: pomimo orzeczenia Sądu Najwyższego budowa mormońskiego kościoła w Nowosybirsku została zakazana. (Źródło: „Asia News”)
  • W kwietniu 2018 r. Forum 18 donosiło, iż Świadkowie Jehowy doświadczyli fali prześladowań w postaci oskarżeń o przestępstwa. Stało się to rok po tym, jak Sąd Najwyższy Rosji wydał wyrok o zakazie ich działalności. (Źródło: Forum 18)
  • W maju 2018 r. oficerowie przeprowadzili 28 najazdów na domy Świadków Jehowy, często dostając się tam siłą, grożąc ich mieszkańcom bronią oraz konfiskując literaturę oraz inne przedmioty. (Źródło: Forum 18)
  • W październiku 2018 r. sąd w Krasnojarsku nałożył wysoką karę grzywny na 24-letniego muzułmanina. Oskarżono go o spotykanie się z innymi osobami w celu badania pism zmarłego tureckiego teologa muzułmańskiego Saida Nursi. (Źródło: Forum 18)

Prognozy na przyszłość

Aspekt polityczny

Reżim prezydenta Władimira Putina nie doświadczył znaczącej opozycji podczas sprawowania rządów nad Rosją w ciągu ostatnich lat. Bariery konstytucyjne ograniczające ilość kadencji prezydenckich zostały zniesione. W najbliższej przyszłości nie należy spodziewać się żadnych zmian politycznych.

Prognozy na przyszłość 

z perspektywy:

Islamskiego ekstremizmu

Należy liczyć się z ryzykiem dalszej działalności bojówek islamskich w republikach północno-kaukaskich, takich jak Czeczenia czy Dagestan.

Dyktatorskiej paranoi

Ponieważ w najbliższym czasie nie należy spodziewać się żadnych zmian w rządzie, to, co wydarzyło się na przestrzeni minionych pięciu lat, można uważać za wskazówkę dla tego, czego można oczekiwać w przyszłości, a zatem – większych ograniczeń prawnych oraz rosnącego w siłę nacjonalizmu.

Protekcjonizmu denominacyjnego

RKP już cieszy się szczególną pozycją w obliczu obecnego ustawodawstwa. Ostatnie starcia między Patriarchatem Moskiewskim a Patriarchą Konstantynopola w kwestii władzy nad prawosławną społecznością na Ukrainie jeszcze bardziej zbliżą RKP do rządu prezydenta Putina. Awersja do wszystkich nieortodoksyjnych aktywności religijnych w Rosji najprawdopodobniej będzie się nasilała.

Podsumowanie

Presja ze strony islamu wywierana na konwertytów oraz protestantów aktywnie promujących swą wiarę w rejonach Rosji zdominowanych przez muzułmanów utrzyma się na bardzo wysokim poziomie. Można oczekiwać, iż rosyjski rząd wprowadzi jeszcze więcej ograniczeń swobód religijnych, a opozycja wobec tych działań będzie niewielka, i z pewnością nie będzie pochodzić ze strony RKP.

 

Wszystkie pola są wymagane. E-mail będzie wysyłany za pośrednictwem programu pocztowego.