Bangladesz

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Chrześcijańska mniejszość w Bangladeszu doświadcza coraz większej presji w warunkach narastającej niestabilności. Najpoważniejszych przejawów dyskryminacji i ataków doświadczają konwertyci z czterech różnych środowisk religijnych (muzułmańskiego, hinduistycznego, buddyjskiego i plemiennego). Ze strachu przed atakami spotykają się potajemnie w małych kościołach domowych. Kościoły prowadzące ewangelizację wśród społeczności muzułmańskiej spotykają się z największymi prześladowaniami, ale nawet tradycyjne Kościoły, takie jak Kościół rzymskokatolicki, stają w obliczu rosnącej wrogości. Chrześcijanie pośród ludności plemiennej prześladowani są podwójnie (na tle etnicznym i religijnym), a także zmagają się z problemami związanymi z zawłaszczaniem ziemi oraz przemocą. Wśród miliona uchodźców Rohingya, którzy uciekli do Bangladeszu z Mjanmy, konwertyci na chrześcijaństwo spotykają się z groźbami śmierci i silną presją ze strony członków lokalnej społeczności.

Rząd tymczasowy powołany po odejściu premier Sheikh Hasiny w 2024 r. jest kierowany przez laureata Nagrody Nobla Muhammada Yunusa, jednak jego zaangażowanie w walkę o prawa mniejszości może nie przynieść oczekiwanych rezultatów ze względu na stojące przed krajem wyzwania oraz działania grup islamskich przed zapowiadanymi wyborami (International Crisis Group, 30 stycznia 2025 r.).

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Bangladesz jest stosunkowo młodym państwem, które uzyskało niepodległość w wyniku wojny z Pakistanem w 1971 r. Od tego czasu nastąpiło kilka okresów niestabilności politycznej, z rządami cywilnymi i wojskowymi oraz wyborami, którym regularnie towarzyszą protesty i przemoc. Prawie 90% ludności kraju to muzułmanie, głównie sunnici. Historycznie rzecz biorąc, stosunki między społecznością chrześcijańską a rządem były dobre. Premier Sheikh Hasina w lipcu 2024 r. mianowała na swoją osobistą asystentkę katoliczkę. Jednak erozja swobód obywatelskich, rosnący wpływ brutalnego radykalnego islamizmu w ostatnich latach i gwałtowne zamieszki w 2024 r. sprawiły, że chrześcijanie stali się bardziej narażeni na prześladowania.

W sierpniu 2024 r. gwałtowne protesty doprowadziły do obalenia premier Sheikh Hasiny, która rządziła krajem od 2009 r. w coraz bardziej autorytarny sposób. Hasina uciekła do sąsiednich Indii, a pod przewodnictwem Mohammeda Yunusa, laureata Nagrody Nobla, utworzono rząd tymczasowy. Rząd ma trudności z zaspokojeniem pokładanych w nim oczekiwań, a jednym z nich było powstrzymanie rosnącej przemocy wobec mniejszości. W międzyczasie różne grupy społeczne, zwłaszcza islamskie, przygotowują się do wyborów, które mają się odbyć między grudniem 2025 r. a czerwcem 2026 r.

Chociaż procentowo populacja chrześcijan jest niewielka (około 0,5% ludności kraju), liczy prawie milion osób i jest dość silnie zróżnicowana. Mniej więcej połowę społeczności chrześcijańskiej stanowią katolicy, a obecne są także wspólnoty protestanckie. Najsilniejsza żyje pośród rdzennych mniejszości etnicznych w regionach Wzgórz Chittagong. Do grup protestanckich należą baptyści, Kościół Braci, luteranie, adwentyści dnia siódmego, Zbory Boże i Kościół Bangladeszu (związek anglikanów i metodystów).

Podczas gdy Bangladesz jest w dużej mierze etnicznie jednorodny – 98% populacji stanowią Bengalczycy – w kraju żyją również mniejszości, takie jak Czakma. Ponadto w regionie Wzgórz Chittagong żyją „ludzie z plemion górskich” (np. Garo, Santal i Bawm), wśród których jest wielu chrześcijan. Ludzie ci są zaniedbywani i dyskryminowani przez władze oraz nękani przez większość społeczną, np. poprzez powracający problem zawłaszczanie ziemi, w tym niszczenie domów i pól.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Północny region Bangladeszu wraz ze Wzgórzami Chittagong i jego licznymi mniejszościami etnicznymi jest punktem zapalnym, w którym dochodzi do łamania praw chrześcijan zarówno przez muzułmańską większość, jak i mniejszość buddyjską. Kolejny punkt zapalny pojawił się, gdy Bangladesz przyjął ponad milion islamskich uchodźców z sąsiedniej Mjanmy. Większość z nich znalazła schronienie w dystrykcie Cox Bazar na południowo-wschodnim krańcu kraju. Obozy dla uchodźców dają schronienie niewielkiej mniejszości nawróconych na chrześcijaństwo Rohingya, którzy stoją w obliczu rosnącej presji i przemocy.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Do tej grupy należy personel ambasad i zagraniczni pracownicy z ważnego sektora tekstylnego. Znajdują się pod obserwacją radykalnych bojowników islamskich, czasami również otrzymują groźby. Do tej społeczności należą także Rohingja z Mjanmy.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Do tej grupy należą Kościół rzymskokatolicki i Kościół anglikański w Bangladeszu. Ich członkowie są często zastraszani, a działalność Kościoła jest ściśle monitorowana.

Społeczności konwertytów

Ta kategoria obejmuje konwertytów z różnych środowisk: muzułmańskich, hinduskich, buddyjskich oraz plemiennych. Spotykają się oni z najsilniejszymi prześladowaniami, w tym ze strony własnych rodzin i członków lokalnych społeczności. Często tworzą tajne wspólnoty.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Grupa ta obejmuje zbory ewangelikalne, baptystyczne i zielonoświątkowe. Na przykład Zbory Boże (ang. Assemblies of God) gromadzą się głównie na nabożeństwa w kościołach domowych. Członkowie tych społeczności są często zastraszani, a niekiedy brutalnie atakowani.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Paranoja dyktatorska w połączeniu z ekstremizmem islamskim

Polityka w Bangladeszu była w przeszłości zdominowana przez konflikty między Ligą Awami a opozycją w postaci Partii Narodowej Bangladeszu (BNP). Obie partie coraz częściej zabiegają o poparcie grup islamistycznych. Chociaż chrześcijanie i inne mniejszości religijne cieszą się większą wolnością niż w wielu innych krajach muzułmańskich, rosnąca niestabilność polityczna i przemoc oznaczają, że chrześcijanie często stają się kozłami ofiarnymi politycznych rozgrywek, w tym w ostatnich latach rządu Sheikh Hasiny, kiedy rozpowszechniała fałszywe informacje o zachodnim spisku mającym na celu utworzenie chrześcijańskiego narodu na południu kraju. Eskalacja konfliktu między Hamasem a Izraelem zaostrzyła napięcia między muzułmanami a chrześcijanami, przy czym muzułmanie z Bangladeszu identyfikują się z muzułmańskimi Palestyńczykami, a chrześcijanie są uważani za stronę Izraela. 

Religijny nacjonalizm-buddyjski i hinduski w połączeniu z wrogością na tle etniczno-religijnym i klanowym

W Bangladeszu jest prawie dwa razy więcej buddystów i ponad dziesięć razy więcej hinduistów niż chrześcijan. Buddyści występują głównie wśród rdzennych grup ludności zamieszkujących tereny graniczące z Indiami i Mjanmą. W ostatnich latach coraz więcej członków plemienia Czakmów (buddystów) przechodzi na chrześcijaństwo. Konwertyci doświadczają presji ze strony lokalnej społeczności, przywódców buddyjskich i plemiennych oraz radykalnych buddystów, którzy sprzeciwiają się obecności chrześcijan. W społecznościach, gdzie religią dominującą jest hinduizm, przywódcy i rodziny wywierają presję na konwertytów, aby powrócili do hinduizmu.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Bangladesz jest krajem patriarchalnym, z zakorzenionymi strukturami klasowymi i jednym z najwyższych na świecie wskaźników małżeństw dzieci. Chrześcijańskie kobiety i dziewczęta, zwłaszcza konwertytki, są narażone na nękanie, ostracyzm, upokarzające rytuały, napaści seksualne, gwałty, przymusowe małżeństwa oraz areszt domowy. Wiele z prześladowań jest „niewidzialnych”, obejmuje znęcanie psychiczne, izolację i kontrolę opartą na wstydzie. Władze często nie stają w obronie poszkodowanych, a sprawcy przemocy pozostają bezkarni. Obozy dla uchodźców są miejscem, gdzie dochodzi do wielu aktów przemocy: chrześcijańskie kobiety i dziewczęta Rohingya doświadczają porwań, pobić, przymusowej konwersji i przymusowych małżeństw. Pomoc, którą otrzymują, nie jest wystarczająca, co pogłębia ich niepewną sytuację i naraża na niebezpieczeństwo.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• ograniczanie kontaktów społecznych/międzyludzkich;
• wymuszony rozwód;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę (areszt domowy);
• celowe uwodzenie;
• przemoc fizyczna;
• przemoc seksualna. 

Mężczyźni

W zdominowanej przez mężczyzn kulturze Bangladeszu to mężczyźni często nawracają się jako pierwsi i dlatego też jako pierwsi spotykają się z prześladowaniami. Po dymisji premier Sheikh Hasiny w 2024 r. polityczne wstrząsy nasiliły presję. Są bici i zastraszani, padają ofiarą fałszywych oskarżeń i trafiają do więzienia. Zmagają się ze społecznym ostracyzmem oraz odrzuceniem w rodzinie. Niektórzy są oskarżani na podstawie sfabrykowanych zarzutów o handel narkotykami lub łapówkarstwo. Mężczyźni z mniejszości etnicznych, tacy jak Bawm, są celem operacji antyrebelianckich. Przywódcy kościelni są szczególnie narażeni na aresztowanie. Ponieważ mężczyźni są głównymi żywicielami rodziny, kiedy tracą pracę, cierpi cała rodzina.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• wydziedziczenie lub odebrania prawa własności;
• zmuszenie do opuszczenia miasta/kraju;
• uwięzienie przez rząd;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Spadek o trzy punkty w tym roku następuje po trzypunktowym wzroście w zeszłym roku, a w obu przypadkach jest to spowodowane zmianą punktacji w kategorii przemoc. W poprzednim okresie badawczym doszło do wzmożonych ataków na kościoły i instytucje chrześcijańskie w ramach szerszych niepokojów w sierpniu 2024 r. oraz działań antyrebelianckich armii przeciwko Bawm. W tym okresie badawczym odnotowano mniej przypadków przemocy, ale wyższą punktację w kategoriach życie prywatne, rodzinne, w społeczeństwie i Kościele, która odzwierciedla długoterminowy trend rosnącej presji i gróźb wobec chrześcijan. Niższy wynik w kategorii życie w państwie pokazuje, że rząd tymczasowy przyniósł pewną stabilność i uznał prawa mniejszości; jednak wszystko wskazuje na to, że zagrożenia dla chrześcijan mogą znacznie wzrosnąć w przyszłych latach. 

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Bangladeszu.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, poniższe liczby należy rozumieć jako wartości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To damo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• Listopad 2024 - Dwóch chrześcijan nawróconych z islamu zostało zaatakowanych w kościele po konfrontacji z grupą miejscowych muzułmanów, którzy zażądali przerwania nabożeństw. Teraz 26 rodzin z kościoła ukrywa się, żyjąc w strachu przed kolejnymi atakami.
• 24 grudnia 2025 - Siedemnaście domów należących do członków społeczności chrześcijańskiej zostało podpalonych przez nieznanych napastników w Wigilię Bożego Narodzenia w regionie Bandarban w Bangladeszu (The Daily Star, 26 grudnia 2024 r.).
• Marzec 2025 - Dwóch wierzących zostało aresztowanych w północnym Bangladeszu za szerzenie bluźnierstw przeciwko islamowi i nawracanie ludzi na chrześcijaństwo poprzez oferowanie łapówek i pieniędzy.
• 17 lipca 2025 - Członek rdzennej społeczności Bawm w Bangladeszu zmarł w szpitalu po ponad roku przetrzymywania w areszcie bez formalnych zarzutów i procesu (BorderLens, 22 lipca 2025). Bawmowie są chrześcijanami i podlegają surowym represjom ze strony armii Bangladeszu przeciwko zbrojnej grupie rebelianckiej Kuki-Chin National Front.

Życie prywatne

Bengalscy chrześcijanie napotykają wiele trudności w praktykowaniu swojej wiary w życiu codziennym. Konwertyci żyją w strachu. Często wolą zachować swoją konwersję w tajemnicy przed rodziną. Ci, którzy się ujawniają, są regularnie nękani i zastraszani. Ze względu na presję rodziny i kontrolę społeczną spotykanie się z innymi chrześcijanami jest bardzo niebezpieczne.

Życie rodzinne

Założenie rodziny i życie w zgodzie ze swoimi przekonaniami jest dla chrześcijan bardzo trudne. Obrzędy chrześcijan są często zakłócane. W szkolnych programach nauczania kładzie się duży nacisk na nauczanie islamu. Częstym problemem jest brak chrześcijańskich nauczycieli. Dzieci konwertytów są zmuszane do uczęszczania na lekcje islamu i korzystają z islamskich podręczników.

Życie w społeczeństwie

Biorąc pod uwagę małą liczbę wspólnot chrześcijańskich, ich bezpieczeństwo społeczne i ekonomiczne zależy w dużej mierze od relacji z lokalną społecznością. Presja ekstremistycznych środowisk islamskich może wymuszać na muzułmanach wrogość wobec chrześcijan, aby zmusić ich do wyrzeczenia się swojej wiary. Radykalne grupy islamskie biorą na celownik najbiedniejsze i najsłabsze rodziny i próbują wymusić na nich przejście na islam poprzez obietnice pieniędzy, żywności i edukacji dla dzieci. W ostatnich latach nasiliła się również przemoc tłumów wymierzona w grupy konwertytów. Oficjalnie artykuł 28 (1) Konstytucji Bangladeszu z 1972 r. głosi: „Państwo nie będzie dyskryminować żadnego obywatela ze względu na religię, rasę, kastę, płeć lub miejsce urodzenia”, a artykuł 29 zapewnia równość szans w zatrudnieniu publicznym. Jednak w praktyce mniejszości spotykają się z powszechną dyskryminacją.

Życie w państwie

Artykuł 41 ust. 1 lit. (a) konstytucji Bangladeszu chroni podstawowe prawo obywatela do swobodnego wyznawania, praktykowania i propagowania religii. Dla każdego chrześcijanina, buddysty czy hinduisty, który chce zostać muzułmaninem, procedura ta jest niemal formalnością. W przypadku, gdy muzułmanin chce zostać chrześcijaninem, zdarza się, że prawnik naciska na klienta, aby zmienił decyzję lub odmawia (bezprawnie) rejestracji konwersji. 
Obalenie premierki i związane z tym zamieszki miały bezpośredni wpływ na życie chrześcijan. Przyszłość mniejszości religijnych i kwestia ochrony ich będzie zależeć od kierunku, który obierze przyszły rząd.

Życie w Kościele

Rosnąca w ostatnich latach wrogość wobec chrześcijan sprawiła, że budowanie i utrzymywanie żywej wspólnoty kościelnej stało się żmudnym zadaniem. Radykalne ugrupowania islamistyczne inwigilują kościoły chrześcijańskie, nękając i grożąc przemocą tym, których podejrzewają o prozelityzm. Konwertyci z islamu spotykają się z ostrą kontrolą ze strony zarówno rodziny, jak i lokalnych władz. Z tego powodu wielu przywódców kościelnych boi się chrzcić nawróconych muzułmanów w obawie przed represjami.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Bangladesz zobowiązał się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);
3. Konwencja przeciwko torturom i innym okrutnym, Inhuman or Degrading Treatment or Punishment (CAT);
4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);
5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Bangladesz nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych, regularnie naruszając/nie chroniąc następujących praw chrześcijan:

• konwertyci są poddawani ostracyzmowi, a członkowie rodziny przeciwni ich konwersji grożą im rozwodem i utratą prawa do opieki nad dziećmi (Art. 18 ICCPR);
• dzieci chrześcijańskie są prześladowane z powodu wiary rodziców (Art. 18 ICCPR i Art. 14 CRC);
• chrześcijanie napotykają na ograniczenia w zatrudnieniu w sektorze publicznym i doświadczają dyskryminacji w sektorze prywatnym (Art. 25 i 26 ICCPR oraz Art. 6 ICESCR).
• chrześcijanie spotykają się z prześladowaniem i przemocą, jeśli otwarcie wypowiadają się na tematy religijne lub angażują się w prozelityzm (Art. 18 i 19 ICCPR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Pomimo działań rządu na rzecz ochrony praw mniejszości, pojawiają się doniesienia o zabójstwach. Hinduski mężczyzna, który rzekomo opublikował obraźliwe komentarze na temat Koranu na Facebooku, został zaatakowany przez tłum muzułmanów. Wyważyli drzwi do jego domu, ukradli jego dobytek, część jego domu spalili, a następnie przeszli do niszczenia innych domów (Al Jazeera, 12 grudnia 2024 r.). Społeczności muzułmańskie Ahmadija nadal doświadczają fizycznych ataków i wandalizmu (UNCIRF, marzec 2025 r.).

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Bangladeszu

Bangladesz został ustanowiony jako państwo świeckie, jednocześnie jednak uznaje islam za religię państwową, a muzułmanie dominują na kluczowych stanowiskach politycznych i społecznych. W konsekwencji Kościół doświadcza prześladowań i ostracyzmu ze strony większościowej społeczności muzułmańskiej, szczególnie na obszarach wiejskich.

Zakres pracy Open Doors na rzecz wzmocnienia Kościoła obejmuje następujące kierunki działania:

• uczniostwo i wyposażanie chrześcijan w umiejętności biblijnego reagowania na prześladowania i posłuszeństwo Bogu zgodnie z Wielkim Posłannictwem Jezusa;
• dostarczanie Biblii i innej literatury chrześcijańskiej w języku lokalnym;
• zapewnienie pomocy poprzez naukę czytania i pisania oraz wzmocnienie pozycji społeczno-ekonomicznej chrześcijan;
• udzielanie pomocy ofiarom prześladowań w sytuacjach kryzysowych.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.