Turcja

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Turecki nacjonalizm i islam są ze sobą nierozerwalnie związane, a każdy, kto nie jest muzułmaninem, zwłaszcza konwertyci oraz wyznawcy innych religii, są uznawani za nielojalnych wobec państwa. Od 2019 r. rząd zakazał wjazdu do kraju ponad 200 zagranicznym chrześcijanom z Zachodu, a także brał na celownik zagranicznych chrześcijan, którzy mieli tureckie żony/mężów i dzieci. 
Mimo że konwersja z islamu na chrześcijaństwo nie jest prawnie zabroniona, konwertyci z islamu, jak i ze środowisk świeckich, mogą być nakłaniani przez rodziny i członków lokalnej społeczności do wyrzeczenia się nowej wiary. To zmusza wielu chrześcijan do prowadzenia podwójnego życia i ukrywania swojej konwersji. Są jednak osoby, które odważnie i otwarcie przyznają się do swojej wiary, co odzwierciedla różnorodność zarówno w tureckim Kościele, jak i w tureckim społeczeństwie.
Chrześcijanie bez względu na wyznanie mają ograniczony dostęp do zatrudnienia państwowego i doświadczają dyskryminacji w zatrudnieniu prywatnym, zwłaszcza tam, gdzie pracodawcy mają powiązania z władzą. 

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Turcja to kraj położony na styku dwóch kontynentów, głównie w Anatolii (Azja Zachodnia), z mniejszą częścią w południowo-wschodniej Europie. Kraj ten od wieków stanowił historyczne miejsce spotkania Wschodu i Zachodu, kształtowane przez wpływy takich cywilizacji jak Grecy, Rzymianie, Bizantyjczycy i Osmanowie. Chrześcijaństwo w Turcji sięga swoimi korzeniami do I wieku naszej ery, kiedy to apostołowie tacy jak Paweł założyli wczesne wspólnoty w Azji Mniejszej. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa przez cesarza Konstantyna i założeniem Konstantynopola region ten stał się głównym ośrodkiem wschodniego prawosławia aż do Wielkiej Schizmy w 1054 r., po której Bizancjum stało się sercem prawosławnego chrześcijaństwa i Cesarstwa Bizantyjskiego. Po podboju osmańskim w 1453 r. chrześcijanie znaleźli się pod panowaniem muzułmańskim, stając w obliczu stopniowej islamizacji i ostatecznie poważnego upadku z powodu masakr w Hamidian (1894-1896) i ludobójstwa Ormian (1915-1923), które zdziesiątkowały populacje ormiańskich, syryjskich i greckich chrześcijan, a także sprawiły, że chrześcijaństwo stało się mniejszością we współczesnej Turcji.
Na podstawie traktatu z Lozanny uznawane są tylko dwa wyznania chrześcijańskie: Prawosławny Kościół Grecki i Apostolski Kościół Ormiański. Tureckie ustawodawstwo nie zezwala na kształcenie duchownych. Kościoły katolickie i protestanckie mogą zapewnić dzieciom katechetyczne szkolenie na terenie kościoła, ale nie mają żadnego zaplecza do prowadzenia działalności. Zakup nieruchomości na potrzeby Kościoła może okazać się trudny, a uzyskanie pozwolenia będzie zależało od nastawienia lokalnych władz i mieszkańców społeczności. Niemuzułmanie mają niesformalizowany zakaz pracy w administracji państwowej i siłach bezpieczeństwa.
Turcja jest republiką prezydencką, obecnie pod przywództwem Recepa Tayyipa Erdoğana. Chociaż oficjalnie od czasów reform Atatürka na początku XX wieku jest państwem świeckim, w Turcji Erdoğana państwo kontroluje religię i promuje islam sunnicki w kraju i za granicą poprzez Dyrektoriat Spraw Religijnych (Diyanet). Od próby zamachu stanu w lipcu 2016 r. rząd zaczął przejmować coraz więcej władzy, co doprowadziło do szeroko zakrojonych represji wobec polityków opozycji, w tym do aresztowania burmistrza Stambułu i potencjalnego kandydata na prezydenta, Ekrema İmamoğlu. 
Od 1984 r. Turcja prowadzi walkę z separatystami z mniejszości kurdyjskiej, w szczególności z PKK. W maju 2025 r., po historycznym apelu uwięzionego przywódcy Abdullaha Öcalana, PKK ogłosiła rozwiązanie i zakończenie walki zbrojnej, co stanowi potencjalny punkt zwrotny w kierunku rozwiązania politycznego.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Tradycyjne grupy chrześcijańskie, takie jak Kościół ormiański i asyryjski (syryjski), doświadczają dużej presji i wrogości w południowo-wschodniej części Turcji. Przez dziesięciolecia były one ofiarami ciągłego konfliktu między armią turecką a kurdyjskimi grupami nacjonalistycznymi. Obecnie zmagają się z kradzieżą ziemi i przemocą. Większość tureckich społeczności chrześcijańskich znajduje się w miastach zachodniego wybrzeża, w tym w Stambule. Miasta te są zwykle bardziej umiarkowane i świeckie, zaś obszary śródlądowe są bardziej konserwatywne, islamskie i społecznie wrogie wobec chrześcijan, w tym konwertytów z islamu na chrześcijaństwo.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Historyczne społeczności chrześcijańskie obejmują Ormiański Kościół Apostolski i Grecki Kościół Prawosławny, a także Kościoły syryjskie i asyryjskie. Wszystkie one są regularnie monitorowane, poddawane kontroli i biurokratycznym ograniczeniom ze strony rządu. Mimo otwarcia nowego Syryjskiego Kościoła Prawosławnego w październiku 2023 r. (pierwszy Kościół zbudowany od czasu ustanowienia Republiki Turcji), członkowie Kościołów tradycyjnych są uważani za „obcych” i muszą ubiegać się o zgodę na kluczowe decyzje religijne, takie jak mianowanie przywódców kościelnych.

Społeczności konwertytów

Konwertyci na chrześcijaństwo ze środowisk muzułmańskich są najbardziej prześladowaną grupą chrześcijan w Turcji. Są poddawani presji zarówno przez członków rodziny, jak i członków lokalnej społeczności oraz urzędników. Są uważani za zdrajców tureckiej tożsamości. 

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Do nietradycyjnych wspólnot chrześcijańskich należą wspólnoty baptystyczne i zielonoświątkowe. Kategoria ta miesza się ze społecznością konwertytów na chrześcijaństwo. Funkcjonują one głównie jako małe grupy i spotykają się w prywatnych domach. Nowa, rosnąca grupa chrześcijan w Turcji obejmuje chrześcijańskich uchodźców z sąsiednich krajów, w tym z Iranu. Spotykają się z wysokim poziomem wrogości społecznej.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Ucisk islamski połączony z islamskim nacjonalizmem religijnym

Zaciekły, fanatyczny nacjonalizm dotyka wszystkie mniejszości etniczne w Turcji. Konwersja na chrześcijaństwo z islamu jest postrzegana jako obraza rodziny i narodu. Konwertyci spotykają się z nękaniem i wykluczeniem rodzinnym, społecznym i ekonomicznym. Powszechnie uważa się, że prawdziwy Turek jest muzułmaninem. Konwersja jest nie tylko kwestią naruszenia honoru rodziny, ale jest również postrzegana jako „obraza tureckości”. Niektórzy konwertyci mogą nawet spotkać się z groźbami przemocy ze strony radykalnych nacjonalistycznych grup islamskich. Inne mniejszości etniczne (takie jak Grecy, Ormianie i Syryjczycy) spotykają się z podobną presją społeczną i przemocą, a także problemami natury prawnej i wykluczeniem ekonomicznym.

Wrogość o podłożu etniczno-religijnym

To źródło nasiliło się w kontekście konfliktu kurdyjskiego. Chrześcijanie syryjscy w południowo-wschodniej części kraju szczególnie odczuwają presję wynikającą z napięć etnicznych w regionie i znajdują się w środku konfliktu między klanami kurdyjskimi i bojownikami a rządem. Przywódcy plemienni wykorzystują swoją władzę do wypierania Syryjczyków z ich ojczyzny na południowym wschodzie. 

Ucisk klanowy

Prawo i zwyczaje plemienne nadal odgrywają ważną rolę, zwłaszcza we wschodnich prowincjach Turcji. Konwertyci z islamu prawdopodobnie spotykają się z większą presją, ponieważ przejście na chrześcijaństwo jest postrzegane nie tylko jako zdrada islamu, ale także rodziny i klanu.

Paranoja dyktatorska

Od czasu nieudanego zamachu stanu w lipcu 2016 r. rząd prezydenta Erdoğana rozprawił się z opozycją, stając się coraz bardziej antydemokratyczny. Rząd otwarcie ogranicza wolność w całym tureckim społeczeństwie. Władze ograniczyły działalność mediów, a wielu dziennikarzy i polityków opozycji trafiło do więzienia.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Przemoc domowa i zabójstwa kobiet są nadal powszechne, a sytuacja kobiet pogorszyła się po wycofaniu się Turcji z Konwencji Stambulskiej. Chociaż niektóre konwertytki mogą praktykować swoją nową wiarę w miarę swobodnie, inne kobiety są szczególnie narażone na przemoc, ponieważ konwersja jest hańbą dla rodziny. Karą jest areszt domowy, pobicie, wykorzystywanie seksualne, nękanie i odrzucenie. Kobiety niezamężne lub zależne finansowo są narażone na największe niebezpieczeństwa. W kulturze wstydu i honoru wiele ofiar przemocy samotnie zmaga się z traumą. W niektórych miejscach pracy i w regionach bardziej konserwatywnych oczekuje się, że kobiety będą ubierały się i zachowywały zgodnie z nakazami islamu. Wiele młodych konwertytek ukrywa swoją wiarę, aby uniknąć prześladowań, tj. wydziedziczenia i wyrzucenia z domu. 

Formy wywierania nacisku:

• brak dostępu do chrześcijańskich materiałów religijnych, nauczania i obrzędów;
• narzucenie zasad ubioru;
• przemoc fizyczna;
• przemoc seksualna.

Mężczyźni

Tureccy mężczyźni spotykają się z dyskryminacją instytucjonalną i presją kulturową, by podtrzymywać islam i tureckość, co zniechęca wielu z nich do otwartego praktykowania wiary. Mężczyźni i chłopcy są bardziej narażeni na zatrzymania, groźby lub aresztowania, podczas gdy konwertyci mogą spotkać się z utratą pracy, odrzuceniem przez rodzinę i przymusowym uczęszczaniem do meczetu. Podczas odbywania służby wojskowej mężczyźni mogą być nękani i zastraszani, a chrześcijańscy poborowi zwykle nie mogą otwarcie praktykować swojej wiary. Przywódcy kościelni otrzymują groźby śmierci i są zastraszani, podczas gdy powszechna dyskryminacja zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym często odbiera im źródło utrzymania, co sprawia, że rodziny i społeczności znajdują się w trudnej sytuacji ekonomicznej.

Formy wywierania nacisku: 

• Odebrania prawa własności/prawa do dziedziczenia;
• nękanie ekonomiczne w biznesie/miejscu pracy;
• wypędzenie z domu;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• przemoc psychiczna;
• przemoc słowna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Ogólny wynik Turcji wzrósł o 1,6 pkt. Było to spowodowane głównie wzrostem oceny przemocy z 5,4 do 6,7 pkt. Większa liczba Kościołów została zaatakowana i zdewastowana, a kilka z nich zostało zamkniętych przez lokalne władze lub policję. Jednocześnie liczni chrześcijanie z zagranicy nadal otrzymywali kody bezpieczeństwa, które zabraniały im wjazdu do kraju, co w praktyce oznaczało, że całe rodziny musiały opuścić Turcję. Ogólnie rzecz biorąc, presja na Kościół w Turcji utrzymywała się na bardzo wysokim poziomie.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Turcji.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, poniższe liczby należy rozumieć jako wartości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb symbolicznych 10 000*, 100 000* i 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• W okresie badawczym ŚIP 2026 kilka kościołów zostało zaatakowanych lub zdewastowanych. 31 grudnia 2024 r. padły strzały w kościele Zbawienia w dzielnicy Çekmeköy w Stambule (SCF, 2 stycznia 2025). Inny kościół w Samson został obrzucony kamieniami.
• Turecka policja i władze wielokrotnie ingerowały w działalność wspólnot protestanckich. W maju 2025 r. policja zapieczętowała teren kościoła w Stambule, twierdząc, że naruszono przepisy dotyczące serwowania jedzenia, mimo że kościół działał bez przeszkód przez prawie dwie dekady. W innym przypadku policja ostrzegła właścicieli nieruchomości przed wynajmowaniem lokalu stowarzyszeniu kościelnemu. Inny kościół został zamknięty z powodu rzekomego zagrożenia trzęsieniem ziemi, pomimo posiadania certyfikatu bezpieczeństwa, podczas gdy pobliskie budynki mogły nadal funkcjonować.
• Zgłoszono kilka przypadków mowy nienawiści i nękania chrześcijan, w tym brutalne zakłócenie niedzielnego nabożeństwa.
• W okresie badawczym ŚIP 2026 rząd turecki nadal zakazywał chrześcijanom przebywającym na emigracji wjazdu (powrotu) do kraju, często z niejasnych względów bezpieczeństwa. Zakazy te poważnie wpłynęły na wiele rodzin i kościołów. W wielu kościołach protestanckich pojawiły się pustki.

Życie prywatne

Publiczne wyznawanie religii innych niż islam może skutkować nękaniem. Eksponowanie symboli chrześcijańskich może wywołać wrogość i przemoc fizyczną. Tradycyjni chrześcijanie są społecznie i ekonomicznie wykluczeni z szerszego społeczeństwa tureckiego. Konwertyci z islamu na chrześcijaństwo mogą stracić pracę, być nękani przez znajomych i rodziny lub otrzymywać groźby.

Życie rodzinne

Dzieci chrześcijańskich konwertytów są często nękane i zastraszane, ponieważ ich rodzina jest postrzegana jako zdrajcy wiary oraz narodu. Dzieci, których rodzice są imigrantami lub należą do jednej z tradycyjnych wspólnot chrześcijańskich, są również postrzegane jako „wrogowie Turcji”, ponieważ są uważane jako część „chrześcijańskiego Zachodu”. Szkolny program nauczania jest pod silnym wpływem tureckiego nacjonalizmu i przedstawia chrześcijaństwo jako obce i wrogie tureckiemu społeczeństwu. 
W kilku częściach kraju odrzucono wnioski o utworzenie chrześcijańskich cmentarzy. Na tych obszarach chrześcijanie mogą być chowani zgodnie z chrześcijańskimi obrzędami tylko w miejscach zarezerwowanych dla wszystkich niemuzułmanów lub na najbliższym historycznie chrześcijańskim cmentarzu (czasami oddalonym o ponad 500 km).

Życie w społeczeństwie

Chrześcijanie nie mają dostępu do państwowego zatrudnienia i doświadczają dyskryminacji w prywatnych miejscach pracy. Islamska edukacja jest obowiązkowa. Chociaż dzieci niebędące muzułmanami mogą z niej zrezygnować, prawdopodobnie spotkają się z ostracyzmem i dyskryminacją ze strony nauczycieli i kolegów z klasy. Media są pod silnym wpływem nacjonalistycznej presji ze strony państwa i regularnie atakują mniejszości niemuzułmańskie. Chrześcijanie są konsekwentnie dyskryminowani przez gazety i telewizję, co ma na celu zarówno stłumienie chrześcijańskich głosów, jak i zmuszanie bardziej tolerancyjnych Turków do milczenia.

Życie w państwie

Dostęp do zatrudnienia w sektorze publicznym oraz różnych programów społeczno-ekonomicznych jest wysoce ograniczony dla społeczności chrześcijańskiej. Artykuł 301 tureckiego kodeksu karnego stanowi, że: „Osoba, która publicznie oczernia Naród Turecki, Republikę lub Wielkie Zgromadzenie Narodowe Turcji, podlega karze pozbawienia wolności” – co oznacza, że chrześcijanie muszą zachować szczególną ostrożność w publicznych wypowiedziach. 

Życie w Kościele

Nie można zarejestrować nowej wspólnoty religijnej, a Kościoły protestanckie nie są uznawane za oficjalne miejsca kultu, co powoduje wiele biurokratycznych przeszkód w tworzeniu wspólnot kościelnych. Chociaż Kościoły mogą zarejestrować się jako fundacje i stowarzyszenia, proces rejestracyjny jest długi, trudny, a niektóre wnioski są odrzucane. 
Uzyskanie pozwolenia na budowę lub remont kościołów jest czasochłonne i trudne, często utrudniane przez antychrześcijańskie nastroje w urzędach państwowych. Legalne szkolenie przywódców chrześcijańskich jest niemożliwe. Seminaria tradycyjnych wspólnot chrześcijańskich zostały zamknięte w latach 70. ubiegłego wieku i od tego czasu pozostają zamknięte, więc mogą odbywać się tylko nieoficjalne szkolenia. 

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Turcja zobowiązała się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);

2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);

3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);

4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);

5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Turcja nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych, regularnie naruszając/nie chroniąc następujących praw chrześcijan:

• konwertyci są poddawani ostracyzmowi, a członkowie rodziny przeciwni ich konwersji grożą im rozwodem i utratą prawa do opieki nad dziećmi (Art. 18 ICCPR);

• dzieci chrześcijańskie są prześladowane z powodu wiary rodziców (Art. 18 ICCPR i Art. 14 CRC );

• kościoły są atakowane przez członków państwowej grupy do zadań specjalnych (Art. 18 ICCPR);

• chrześcijanie napotykają na ograniczenia w zatrudnieniu w sektorze publicznym i doświadczają dyskryminacji w sektorze prywatnym (Art. 25 i 26 ICCPR i Art. 6 ICESCR).

• chrześcijanie spotykają się z prześladowaniem i przemocą, jeśli otwarcie wypowiadają się na tematy religijne lub angażują się w prozelityzm (Art. 18 i 19 ICCPR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Ruch Gülena jest silnie prześladowany od czasu próby zamachu stanu w 2016 r. Jazydzi na południowym wschodzie Turcji borykają się z podobnymi problemami jak syryjscy chrześcijanie. Uchodźcy Nusayri (alawici) z Syrii odczuwają ogromną presję, by opuścić kraj. Alewici, podobnie jak Kurdowie, są również dyskryminowani.

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Turcji:

Open Doors okazjonalnie wspiera perskojęzycznych uchodźców w Turcji za pośrednictwem zaufanych partnerów. Wsparcie to polega głównie na prowadzeniu szkoleń i udzielaniu praktycznej pomocy potrzebującym. Open Doors zachęca cały świat chrześcijański do modlitwy za tureckich chrześcijan, którzy znajdują się w trudnej sytuacji, a także za Turcję jako kraj.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.

• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/

• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.