Brunei

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Konwertyci z islamu doświadczają nacisków ze strony rodziny, lokalnej społeczności i władz, mających na celu zmuszenie ich do powrotu do islamu. Ministerstwo Spraw Religijnych (MoRA) może np. zorganizować spotkania między konwertytą a islamskim doradcą religijnym. Jeśli konwertyta nie zmieni decyzji, porzucenie wiary jest karalne zgodnie z prawem karnym szariatu. Chociaż w kraju obowiązuje moratorium na karę śmierci, legalne są wyroki do 30 lat więzienia i chłosta. Zagrożenie to sprawia, że wielu konwertytów się ukrywa.

Prześladowania dotykają także Kościoły. Grożą im grzywny lub kara więzienia dla liderów za włączanie konwertytów do swoich społeczności. Na całe społeczeństwo coraz silniej oddziałuje rosnące wprowadzanie prawa szariatu, w tym obowiązkowa edukacja islamska rozpoczynająca się już w wieku trzech lat (The Star Malaysia, 25 października 2023).

Nietradycyjne wspólnoty chrześcijańskie nie mogą rejestrować się jako Kościoły. Zmuszone są działać jako spółki, stowarzyszenia lub centra rodzinne i są traktowane jako podmioty świeckie, zobowiązane do składania rocznych sprawozdań.

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

W kraju rządy sprawuje sułtan Brunei jako monarcha absolutny. Pełni także funkcję szefa państwa, premiera, ministra finansów, ministra spraw wewnętrznych, ministra obrony i zwierzchnika religijnego. Sułtan jest powszechnie szanowany, a jego publiczne oddanie islamowi – przejawiające się regularnym uczestnictwem w piątkowych modlitwach w meczetach w całym kraju – wzmacnia jego wizerunek zarówno jako przywódcy politycznego, jak i duchowego. Od 1962 r. w Brunei obowiązuje stan wyjątkowy, który przyznaje sułtanowi szerokie uprawnienia ustawodawcze i jeszcze bardziej umacnia jego władzę. Ta bezprecedensowa centralizacja władzy nie pozostawia miejsca na demokratyczną rozliczalność czy pluralizm religijny. Połączenie władzy religijnej i państwowej ma poważne konsekwencje dla chrześcijańskiej mniejszości Brunei. Sułtan nadzorował prace nad szariackim Kodeksem karnym i wprowadzeniem przepisów, które kryminalizują niektóre aspekty wiary i praktyk chrześcijańskich. Bez instytucjonalnego rozdziału między religią a rządem, chrześcijanie nie mają prawnych ani politycznych kanałów, aby zakwestionować przepisy, które zagrażają ich wolności.

Filozofią narodową jest Melayu Islam Beraja (MIB), tj. mieszanka malajskich i islamskich wartości kulturowych, na straży której stoi monarcha. W maju 2014 roku wprowadzono Kodeks karny szariatu (obowiązujący również osoby niebędące muzułmanami); ale jego wdrożenie nastąpiło dopiero w roku 2019 (Attorney General’s Chambers Brunei, 2018). Jak dotąd nie zgłoszono żadnych przypadków naruszeń przeciwko mniejszościom. W listopadzie 2023 r. Ministerstwo Edukacji (MoE) i Ministerstwo Spraw Religijnych (MoRA) wprowadziły nową politykę włączającą islamską edukację religijną do ogólnego programu nauczania dla uczniów w klasach 2-6 w szkołach publicznych, prywatnych i międzynarodowych. Uczniowie niebędący muzułmanami nie są już zwolnieni z tego obowiązku; muszą uczęszczać na przedmioty takie jak pismo Jawi, islamskie wartości moralne (Akhlak) i historia islamu (Sejarah Islam).

57% populacji Brunei stanowią etniczni Malajowie i zakłada się, że są oni wyznawcami islamu. Chińska społeczność to wyznawcy buddyzmu i chrześcijaństwa (chrześcijanie stanowią 12% całej ludności). Chrześcijanie mają swobodę sprawowania praktyk religijnych, ale przywódcy religijni i ich nauczanie objęte jest ścisłym nadzorem.

Oprócz Kościoła rzymskokatolickiego i anglikańskiego w Brunei funkcjonuje kilka Kościołów protestanckich, które służą również społecznościom imigrantów (na przykład Filipińczykom i Hindusom).  

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Kraj jest niewielki i nie ma szczególnych obszarów, w których prześladowania chrześcijan są bardziej nasilone. 

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Kategoria ta obejmuje Kościół rzymskokatolicki i anglikański. Kościoły te są ściśle monitorowane i muszą zachować ostrożność, choć doświadczają znacznie mniejszej presji niż nowo powstałe wspólnoty protestanckie czy konwertyci.

Społeczności konwertytów

Konwertyci ze środowisk muzułmańskich spotykają się silnym sprzeciwem ze strony rodziny i znajomych, ponieważ konwersja jest uważana za niezgodną z prawem. 

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Do nietradycyjnych wspólnot chrześcijańskich należą wspólnoty ewangelikalne i zielonoświątkowe. Są bacznie obserwowane przez władze i lokalną społeczność.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm w połączeniu z paranoją dyktatorską

W sferze cywilnej i administracyjnej prawo szariatu zostało w pełni wdrożone jeszcze przed uzyskaniem przez Brunei niepodległości w 1984 r. Jednak wprowadzenie Kodeksu karnego szariatu w 2013 r., z pełnym wdrożeniem w 2019 r., oznaczało objęcie także osób niebędących muzułmanami przepisami dotyczącymi propagowania religii, przestępstw moralnych oraz obyczajów publicznych, zagrożonymi karami hudud (obejmujące biczowanie, amputację kończyn, a nawet karę śmierci).

Obecnie niejasna granica między prawem religijnym a świeckim zwiększyła strach i autocenzurę wśród chrześcijan, zwłaszcza konwertytów oraz członków niezarejestrowanych kościołów domowych. Państwo oferuje różne zachęty dla potencjalnych konwertytów na islam (zwłaszcza pochodzących spośród rdzennych społeczności), m.in. pomoc w znalezieniu mieszkania i ułatwienia w dostępie do opieki społecznej (zasiłków). Konwersje na islam są powszechnie świętowane, w tym w krajowych gazetach. Konwertytom na chrześcijaństwo grożą poważne reperkusje. Członkowie rodziny i sąsiedzi z łatwością mogą zaszkodzić konwertytom, donosząc na nich do wydziału bezpieczeństwa (KDN), co ma często miejsce.

Organ rządowy, którym jest Najwyższa Rada Malajskiej Monarchii Islamskiej, ma na celu upowszechniać filozofię MIB (Melayu Islam Beraja) i czuwać and tym, aby stała się integralną częścią przepisów prawa i krajowej polityki. Filozofia ta, która stawia tożsamość malajską, islam i lojalność wobec monarchii jako główne filary życia narodowego, leży u podstaw inicjatyw rządowych - takich jak oficjalny cel uczynienia z Brunei „narodu zikir”, czyli takiego, który nieustannie pamięta o Allahu i jest mu posłuszny. Stan wyjątkowy wzmacnia autorytarną strukturę władzy, mając wpływ na wszystkie obszary życia, w tym rady religijne, system edukacji oraz media, które wspierają ideologiczną i polityczną kontrolę reżimu; sprzeciw zdarza się rzadko jak i ryzykowny. 

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Chrześcijańskie kobiety w Brunei muszą przestrzegać wielu zakazów wynikających z szariackiego Kodeksu karnego i surowych norm kulturowych. Muszą przestrzegać islamskich zasad ubioru, często zmuszane są do noszenia hidżabu na uniwersytetach i w instytucjach państwowych. Konwertytkom grożą pozbawienie praw, areszt domowy lub przymusowe programy rehabilitacyjne, a niezamężne kobiety mogą być zmuszane do małżeństwa z muzułmańskimi mężczyznami. Mężatkom grozi utrata praw do opieki nad dziećmi. Dyskryminacja w szkołach i miejscach pracy pogłębia ich trudną sytuację, podczas gdy przepisy zakazujące propagowania religii przez osoby niebędące muzułmanami znacznie ograniczają wolność wyznania chrześcijańskich kobiet. 

Formy wywierania nacisku: 

• odebranie prawa do opieki nad dziećmi;
• narzucenie reguł ubioru;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę (areszt domowy);
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;
• przemoc słowna. 

Mężczyźni

Konwertyci na islam narażeni są na poważne prześladowania zgodnie z szariackim Kodeksem karnym, który stanowi, że konwersja jest nielegalna i karana śmiercią. Rodziny wyrzekają się ich. Są wyrzucani ze swoich domów i izolowani, tracąc istotne wsparcie społeczne. Znoszą bicie, upokarzanie i groźby ze strony władz religijnych, które naciskają na nich, by wyrzekli się swojej wiary, czasem pod groźbą więzienia. Chrześcijańscy uczniowie spotykają się z dyskryminacją i przemocą werbalną ze strony nauczycieli i kolegów. Konwersja niesie ze sobą głębokie piętno, wpływając na całe rodziny i społeczności.

Formy wywierania nacisku: 

• zmuszenie do opuszczenia domu/wypędzenie;
• przemoc fizyczna;
• przemoc słowna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Ogólny wynik Brunei spadł o 1 pkt. Chociaż wynik dotyczący przemocy wzrósł bardzo nieznacznie, nastąpił spadek o 1 pkt w kategorii życie w państwie. Chrześcijanie i inne mniejszości religijne stoją w obliczu znacznej presji i środków karnych zgodnie z prawem szariatu. Chrześcijanie muszą bardzo uważać na to, co mówią. Konwertyci z islamu poddawani są silnym naciskom, by wrócić do islamu.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Brunei.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, liczby te należy rozumieć jako wielkości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb symbolicznych 10 000*, 100 000* i 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• Groźba surowych praw i kar tworzy klimat strachu i autocenzury, w którym nawet codzienne czynności, takie jak cytowanie tekstu w klasie, cicha modlitwa w pracy lub publikowanie postów w mediach społecznościowych, mogą prowadzić do oskarżeń, utraty pracy lub zarzutów o bluźnierstwo.
• Uczeń został oskarżony o brak szacunku dla religii większości za podzielenie się pewnym faktem podczas zajęć. Oskarżenie nie miało poważnych konsekwencji, ale było przypomnieniem, jak łatwo można zostać źle zrozumianym i że trzeba zachować ostrożność.
• Pewna osoba została poproszona o rezygnację z pracy po modlitwie przed posiłkiem.
• Inna osoba została oskarżona o bluźnierstwo z powodu postu w mediach społecznościowych. Sprawa miała pozytywny koniec, ale konsekwencje mogły być znacznie poważniejsze.

Życie prywatne

Prawo Brunei stanowi, że porzucenie islamu jest karane śmiercią albo wieloletnim wyrokiem więzienia wraz z karami cielesnymi. Konwertyci na chrześcijaństwo nie mogą wypowiadać się na tematy związane z ich przekonaniami, ponieważ może to zostać zinterpretowane jako działalność misyjna, co jest sprzeczne z prawem szariatu i może zostać ukarane więzieniem lub grzywną. Chrześcijanie, a zwłaszcza przywódcy kościelni, podlegają stałej inwigilacji władz. 

Życie rodzinne

W szkołach nie można prowadzić zajęć na temat chrześcijaństwa, natomiast wszyscy uczniowie zobligowani są do nauki zasad islamu (a raczej jego odmiany, którą jest narodowa filozofia MIB). W obiektach państwowych instytucji edukacyjnych, wszystkie uczennice muszą zakrywać głowę chustą. Dzieci konwertytów odczuwają ogromną presję, zwłaszcza gdy na jaw wyjdzie fakt, że ich rodzice są apostatami. Prawo zabrania muzułmanom przekazywania opieki nad nieletnimi osobie, która nie jest muzułmaninem. Dlatego niemuzułmanie nie mogą adoptować muzułmańskich dzieci. 

Życie w społeczeństwie

Islam przeniknął do każdego aspektu życia społecznego, a chrześcijanie poddawani są presji ze strony społeczeństwa i władz, aby brać udział w islamskich obrzędach i ceremoniach. Podczas Ramadanu obowiązują surowe przepisy i kary dotyczące przestrzegania pory modlitw, zarówno dla muzułmanów, jak i niemuzułmanów. Liczba członków Kościołów ma tendencję malejącą, ponieważ Brunejczycy przechodzą na islam, przede wszystkim, aby uniknąć presji społecznej, ale także dla korzyści finansowych, takich jak otrzymywanie 1 000 BN$ rocznie przez okres 10 lat. Islamskie wysiłki misyjne (dawah) są szeroko nagłaśniane na łamach krajowych gazet, w których to konwertyci na islam są wymieniani wraz z ich nowymi imionami.

Życie w państwie

Chrześcijanie, mając na uwadze obowiązujące prawo o podżeganiu do buntu oraz MIB, jak i Kodeks karny Szariatu, ogromnie zwracają uwagę na to, co mówią i piszą, aby uniknąć kłopotów, zwłaszcza że nie jest jasne, które z ich wypowiedzi mogą być uznane za kontrowersyjne. Premie i awanse są przeznaczone wyłącznie dla Malajów i konwertytów na islam, co stanowi kolejną zachętę dla chrześcijan, aby przejść na islam.

Życie w Kościele

Sześć Kościołów ma legalne pozwolenie na prowadzenie swojej działalności, które uzyskały jeszcze w czasach kolonialnych. Rząd nie zezwala na rejestrację nowych związków wyznaniowych. Władze wysyłają swoich informatorów, aby inwigilowali działania Kościołów, zwłaszcza tych zarejestrowanych, w tym np. treść kazań. Zdarza się, że informatorami stają się członkowie Kościoła skuszeni łapówkami. Duchowni muszą zwracać uwagę na to, co mówią, aby nie zostało to zinterpretowane jako krytyka lub obraza rządu oraz rodziny królewskiej. Kontroli podlegają również materiały drukowane, wykorzystywane przez wspólnoty. Obowiązuje zakaz importu literatury religijnej.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Brunei zobowiązało się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);
2. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Brunei nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych, regularnie naruszając/nie chroniąc następujących praw chrześcijan:

• chrześcijańscy rodzice nie mogą wychowywać dzieci zgodnie ze swoimi wartościami religijnymi (Art. 14 CRC);

• chrześcijańskie konwertytki narażone są na wymuszone małżeństwa z muzułmanami lub utratę praw rodzicielskich (Art. 23 ICCPR; Art. 16 CEDAW).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Islamskie nurty inne niż islam sunnicki, takie jak szyici i ahmadyci, są zakazane i prześladowane, a ateizm jest zabroniony. Nałożono ograniczenia na działalność hinduistów, buddystów, sikhów i mieszkańców Chin, w tym zakaz ekspresji kulturowej, takie jak taniec smoka. Społeczność animistów Iban jest szczególnym celem ataków islamistów. Rząd zezwala mniejszościom wyznaniowym na praktyki religijne, ale ściśle monitoruje nabożeństwa i zakazuje działalności grupom, które uważa za „odstępców”, np. Ahmadiyya, bahaitom i Świadkom Jehowy (IRFR, 2023).

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Brunei:

Kościół w Brunei funkcjonuje pod brzemieniem prawa szariatu, które weszło w życie 3 kwietnia 2019 r. i stosowane jest wobec wszystkich mieszkańców, zarówno muzułmanów, jak i nie-muzułmanów, w tym imigrantów. Open Doors wzywa wszystkich chrześcijan z całego świata do zwiększenia wsparcia modlitewnego za wierzących, lokalnych kościołów, sułtana i przedstawicieli jego rządu.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, t.j: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.