Mozambik

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Prześladowania chrześcijan w Mozambiku są konsekwencją złożonej sytuacji, do której przyczyniają się rebelie dżihadystów, przestępczość zorganizowana, represje państwa i nierozwiązana trauma po konflikcie wewnątrzpaństwowym. W północnym Cabo Delgado islamscy bojownicy powiązani z Państwem Islamskim Prowincji Afryki Środkowej (ISCAP), którzy wyłonili się z lokalnych islamistycznych bojówek Ahlu-Sunna wa Jama'a (ASWJ) oraz Al-Shabaab (niepowiązanych z somalijską grupą), rozpoczęli systematyczne ataki na Kościoły i społeczności chrześcijańskie – paląc wioski, uprowadzając duchownych i wykonując egzekucje na cywilach. Akty te mają na celu narzucenie radykalnego porządku religijnego wrogiego chrześcijaństwu.

Mozambik jest również głównym węzłem tranzytowym dla handlu narkotykami. Siatki przestępcze, osadzone w lokalnych strukturach, atakują kościelnych przywódców grup młodzieżowych i rzeczników społeczności, którzy sprzeciwiają się bezkarności. Inicjatywy kościelne spotykają się z groźbami, inwigilacją i przemocą.

Kruche powojenne instytucje państwowe nie chronią wolności religijnej. Konstytucyjne gwarancje tracą na znaczeniu wskutek nieskutecznego egzekwowania przepisów, biurokratycznych barier oraz rosnącej podejrzliwości wobec aktywności obywatelskiej i religijnej. W strefach objętych konfliktem rządowe wysiłki mające na celu zwalczanie rebelii doprowadziły do przesiedlenia ludności cywilnej i zakłóceń w praktykach religijnych.

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Mozambik uzyskał niepodległość od Portugalii w 1975 r. Mimo że po uzyskaniu niepodległości kraj pogrążył się w wyniszczającym konflikcie domowym między rządzącym Frontem Wyzwolenia Mozambiku (FRELIMO) a rebelianckim Narodowym Ruchem Oporu Mozambiku (RENAMO), w 1992 r. zawarto ostatecznie pokój dzięki porozumieniu wynegocjowanemu pod auspicjami ONZ. Okres powojenny przyniósł względną stabilizację polityczną i gospodarczą, ale napięcia powróciły po roku 2012, a ich kulminacją, której towarzyszyły zbrojne starcia, były sporne wybory w 2019 r. Wydarzenia te osłabiły demokratyczną jedność kraju. Jak pokazuje raport Human Rights Watch z 2024 r., Mozambik nadal żyje pod dominacją FRELIMO, zmaga się z wysokim poziomem korupcji i brakiem bezpieczeństwa, szczególnie w regionach północnych.

Od października 2017 r. w prowincji Cabo Delgado trwa brutalna rebelia prowadzona przez stowarzyszoną z Państwem Islamskim organizację al-Sunnah wa Jama'ah (ASWJ), znaną również jako Państwo Islamskie-Mozambik (ISM). Bojownicy obierają za cel społeczności chrześcijańskie, palą kościoły, niszczą domy i wykonują egzekucje na cywilach. W styczniu 2024 r. skoordynowany atak w dzielnicy Mocímboa da Praia, nazwany przez ASWJ kampanią „Zabij ich, gdziekolwiek ich znajdziesz”, spowodował śmierć co najmniej dziesięciu chrześcijan oraz zniszczenie ponad 200 domów i kościoła.

Chociaż interwencja wojskowe Południowoafrykańskiej Wspólnoty Rozwoju (SADC), Rwandy i partnerów międzynarodowych odepchnęła rebeliantów w kluczowych regionach, ruch nie został całkowicie pokonany. Wycofanie sił SADC w lipcu 2024 r., po wygaśnięciu ich mandatu, przyczyniło się do powstania próżni bezpieczeństwa. W związku z niedawno zakończonymi wyborami krajowymi i opuszczeniem kraju przez zagraniczne wojska, społeczności chrześcijańskie na dotkniętych przemocą obszarach będą musiały stawić czoła jeszcze większym zagrożeniom.

Demografia religijna w Mozambiku jest zróżnicowana geograficznie. Północne wybrzeże jest w przeważającej mierze muzułmańskie, podczas gdy odsunięte od wybrzeża tereny północne i większość centralnych i południowych regionów zamieszkane są w większości przez chrześcijan. Chrześcijanie w strefach rebelii, zwłaszcza konwertyci z islamu, często praktykują swoją wiarę w tajemnicy ze względu na ryzyko porwania lub egzekucji. Regiony południowe cieszą się większą tolerancją religijną, choć od czasu do czasu pojawiają się tam napięcia.

Według raportu Departamentu Stanu USA na temat międzynarodowej wolności religijnej z 2024 r. Mozambik jest domem dla różnych wyznań chrześcijańskich, w tym wspólnot rzymskokatolickich, ewangelikalnych, zielonoświątkowych i anglikańskich. Jednak na północy, gdzie działają rebelianci, a władza państwowa jest ograniczona, chrześcijanie pozostają szczególnie narażeni na przemoc i systemowe zaniedbania.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Skala naruszeń praw chrześcijan w Mozambiku różni się znacznie w zależności od regionu, a północna prowincja Cabo Delgado jest epicentrum przemocy. Na tym obszarze bojownicy powiązani z Państwem Islamskim przeprowadzali brutalne ataki na społeczności chrześcijańskie, palili kościoły, porywali chrześcijan, przeprowadzali egzekucje i niszczyli całe wioski.

W środkowym Mozambiku, choć jest tam mniej rebeliantów, przemoc i radykalizacja zaczęły wpływać na społeczności chrześcijańskie, szczególnie na odległych obszarach wiejskich. Dostęp do kościołów i zgromadzeń religijnych jest coraz bardziej ograniczony ze względu na strach przed atakami.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Społeczności chrześcijan ekspatriantów nie zostały uwzględnione w punktacji ŚIP 2026, ale narażone są na niebezpieczeństwo na obszarach dotkniętych konfliktami, zwłaszcza na uprowadzenia.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Tradycyjny fundament chrześcijaństwa tworzą Kościół rzymskokatolicki, anglikański i prawosławny. Są one częstym celem bojowników al-Sunnah wa Jama'ah (ASWJ), zwłaszcza w północnych prowincjach. W okresie badawczym ŚIP 2026 Kościoły były niszczone, a ich duchowni atakowani.

Społeczności konwertytów

Ta grupa obejmuje konwertytów z islamu, tradycyjnych religii afrykańskich i różnych wyznań chrześcijańskich. Wyznawcy islamu na północy kraju doświadczają poważnych prześladowań, w tym odrzucenia przez rodzinę, izolacji społecznej i gróźb ze strony ekstremistów.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Wspólnoty zielonoświątkowców i baptystów często spotykają się z wrogością z powodu działalności ewangelizacyjnej. Ich zgromadzenia i przywódcy są celem ataków, szczególnie w regionach kontrolowanych przez rebeliantów. Publiczne wyrażanie wiary jest ryzykowne. Wiele wspólnot zostało zepchniętych do podziemia.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm

Od 2017 r. islamscy rebelianci powiązani z Państwem Islamskim – głównie ASWJ oraz Państwo Islamskie-Mozambik (ISM) – prowadzą brutalną kampanię w Cabo Delgado. Chrześcijanie są bezpośrednim celem ataków: kościoły są palone, cywile rozstrzeliwani, a całe społeczności wysiedlane. ASWJ czerpie wsparcie finansowe z sojuszy z międzynarodowymi kartelami narkotykowymi i korzysta z korupcji wśród lokalnych urzędników. Ich ideologiczny cel – narzucenie kalifatu rządzonego przez ścisły szariat – nazywa chrześcijan wrogami, a nie ofiarami.

Ucisk klanowy

Na obszarach wiejskich, gdzie dominują tradycyjne religie, ewangelizacja jest postrzegana jako zagrożenie dla tożsamości klanowej i zwyczajów przodków. Chrześcijańscy konwertyci są wykluczani lub nękani przez przywódców klanów, którzy postrzegają ich wiarę jako podważanie ich autorytetu. Wrogość, choć nie zawsze przybiera gwałtowny charakter, sprzyja dyskryminacji na poziomie społeczności.

Paranoja dyktatorska

Scentralizowany system polityczny Mozambiku, zdominowany przez FRELIMO, ogranicza możliwość sprzeciwu. Kościoły, które wypowiadają się na temat sposobu rządzenia lub praw człowieka, mogą spotkać się z inwigilacją, naciskami lub barierami administracyjnymi. Grupy religijne napotykają przeszkody w rejestracji, a publiczna krytyka ze strony przywódców chrześcijańskich może wywołać represje.

Przestępczość zorganizowana oraz korupcja

Mozambik jest ośrodkiem handlu narkotykami, bronią i dzikimi zwierzętami. Siatki przestępcze często nakładają się na działania rebeliantów, takich jak ASWJ, którzy finansują swoje operacje z przemytu. Kościoły zaangażowane w pracę z młodzieżą lub kampanie przeciwko handlowi ludźmi są postrzegane przez te grupy jako zagrożenie. Przywódcy chrześcijańscy, zwłaszcza pastorzy i aktywiści, są często nękani, uprowadzani lub atakowani za sprzeciwianie się kontroli przestępczej w swoich społecznościach.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Chrześcijańskie kobiety i dziewczynki w północnym Mozambiku w szczególny sposób doświadczają brutalnej przemocy ze strony bojowników, w tym porwań, przymusowych małżeństw, gwałtów oraz niewolnictwa seksualnego; wśród ofiar zdarzają się nawet dzieci w wieku siedmiu lat. Wiele z nich zostało przesiedlonych, czego konsekwencją mogą być dalsze krzywdy, trauma, handel ludźmi i utrata dostępu do edukacji. W regionach zamieszkanych przez większość muzułmańską muszą dostosować swój ubiór do zasad islamu, mają także trudności z dostępem do edukacji. Konwertytki z islamu oraz afrykańskich religii tradycyjnych są zmuszane do zawarcia małżeństwa, tracą prawa spadkowe i prawo do opieki nad dziećmi. Takie prześladowania destabilizują rodziny i osłabiają wspólnoty chrześcijańskie w całym kraju. 

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• odebranie praw do opieki nad dziećmi;
• wydziedziczenie lub odebranie praw własności;
• dyskryminacja w edukacji;
• wymuszone małżeństwo;
• zmuszenie do opuszczenia miasta/kraju;
• handel ludźmi;
• przemoc psychiczna;
• przemoc seksualna. 

Mężczyźni

Islamska rebelia prowadzi do prześladowań chrześcijańskich mężczyzn i chłopców w północnym Mozambiku. Wielu jest zabijanych, jeśli odmówią wyrzeczenia się swojej wiary, podczas gdy inni są wysiedlani, tracą domy i pola uprawne. Chłopcy są narażeni na przymusową rekrutację do bojówek, podczas gdy starsi mężczyźni są często zabijani. Konwertytom grożą rozwód, wypędzenie, brutalne ataki, a czasem śmierć. Przywódcy kościelni, głównie mężczyźni, są celem zarówno bojowników, jak i rządowych nękań. Wiele wspólnot zostaje pozbawionych opieki duszpasterskiej i ochrony.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• pobór do wojska/służba wbrew sumieniu;
• śmierć.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Mozambik uzyskał 69 pkt, co oznacza jeden punkt więcej w porównaniu z wynikiem ŚIP 2025. Wzrost dotyczy sfery przemocy, odzwierciedlając utrzymującą się niestabilność na północy kraju. Chrześcijanie w Mozambiku poddawani są wieloaspektowej presji. W Cabo Delgado głównym zagrożeniem jest ISIS-Mozambique (znane również jako Ahlu-Sunna Wa-Jama'a, ASWJ), grupa rebeliantów odpowiedzialna za powtarzające się ataki, naloty na wioski, uprowadzenia i kontrolę nad społecznościami. Ich działania zdestabilizowały duże obszary prowincji i stworzyły atmosferę wrogości wobec chrześcijan. Chrześcijanie funkcjonują w realiach nasilonej przestępczości zorganizowanej i korupcji, a także w obliczu rządów cechujących się autorytarną nieufnością i podejrzliwością. Siły te z różną intensywnością uciskają wspólnoty religijne w różnych regionach kraju, ograniczają ich swobodę działania i narażają je na arbitralną ingerencję lokalnych władz oraz bezkarnie działających siatek przestępczych. 

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Mozambiku.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, poniższe liczby należy rozumieć jako wartości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To Samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• 25 października 2024 r. uzbrojeni islamscy bojownicy zaatakowali wioskę Nkoe w dystrykcie Macomia. Spalili kościoły, chrześcijańskie nieruchomości i zabili kilku chrześcijan. Następnego dnia, w wiosce Mandela, trzech chrześcijan zostało ściętych w akcie mającym na celu sterroryzowanie lokalnych wiernych i zmuszenie ich do porzucenia wiary.
• 22 lipca 2025 r. islamscy ekstremiści wkroczyli do wioski Intutupue i ścięli pięciu chrześcijan, oskarżając ich o odmowę poddania się rządom dżihadystów. Napastnicy ogłosili, że zabójstwa są ostrzeżeniem dla innych społeczności chrześcijańskich w Cabo Delgado.
• 3 maja 2025 r. bojownicy rozpoczęli zakrojony na szeroką skalę atak na Mucojo, nadmorskie miasto w Cabo Delgado, zamieszkane w większości przez chrześcijan. Islamiści spalili co najmniej trzy kościoły, zniszczyli ponad 50 chrześcijańskich domów i splądrowali należące do chrześcijan sklepy. Co najmniej czterech chrześcijan zostało zabitych, a dziesiątki uciekło przed egzekucją.

Życie prywatne

W północnym Mozambiku, gdzie islamscy rebelianci mają znaczące wpływy, chrześcijanie – zwłaszcza muzułmańscy konwertyci – muszą ukrywać swoją wiarę, aby przetrwać. Jawne praktyki religijne, takie jak modlitwa lub uczęszczanie do kościoła, skutkują inwigilacją, groźbami lub egzekucją. Największe niebezpieczeństwo grozi konwertytom, którzy często ukrywają swoje przekonania nawet przed rodziną, której tożsamość religijna pozostaje głęboko związana z lojalnością wobec islamu i członków lokalnej społeczności.

Życie rodzinne

Radykalizacja na północy sprawiła, że wychowywanie dzieci w religii chrześcijańskiej stało się niebezpieczne. Na obszarach pozbawionych kontroli państwa chrześcijańskie rodziny spotykają się z dyskryminacją w szkołach, wykluczeniem ze społeczności i naciskami do powrotu do islamskich praktyk. Rodzice obawiają się, że ich dzieci będą nękane i krzywdzone. Na obszarach z większością katolicką rodziny należące do wspólnot ewangelikalnych zgłaszają napięcia międzywyznaniowe i marginalizację, co stanowi dodatkowy wymiar presji religijnej.

Życie w społeczeństwie

Chrześcijańskie kobiety i dziewczęta są narażone na poważne ryzyko uprowadzenia, przymusowego małżeństwa i handlu ludźmi podczas ataków islamskich bojowników. W Cabo Delgado za nieprzestrzeganie norm islamskich – np. zasad dotyczących ubioru lub nieuczestniczenie w obrzędach religijnych – grożą kary, które przyczyniają się do powstania atmosfery strachu i podziałów społeczności.

Życie w państwie

Chociaż konstytucja gwarantuje wolność religijną, państwo wprowadziło nadzór nad instytucjami religijnymi. Na północy kościoły i symbole chrześcijańskie są celem ataków bojowników, ale także innych członków społeczności wykorzystujących bezprawie. Na poziomie krajowym sprzeciw Kościoła wobec korupcji i łamania praw człowieka wywołuje niechęć władz. Istnieje projekt ustawy, który ma na celu wprowadzenie ostrzejszych regulacji życia religijnego.

Życie w Kościele

Kościoły są monitorowane przez rebeliantów i podmioty państwowe. Planowane przepisy mają nakładać obowiązek rejestracyjny, wymagać pewnego poziomu szkolenia teologicznego od duchownych i ograniczać działalność niezależnych kościołów – co pokazuje zamiary państwa sygnalizujące zwiększoną kontrolę nad ekspresją religijną i potencjalną opozycją. Umowa między państwem a Stolicą Apostolską nadaje Kościołowi katolickiemu osobowość prawną, prawo do samodzielnego zarządzania sprawami wewnętrznymi i obsadzania stanowisk oraz wyłączne uprawnienia w zakresie granic kościelnych, przy zachowaniu obowiązku rejestracji.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Mozambik zobowiązał się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);

2. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);

3. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);

4. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Mozambik nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych poprzez łamanie/dopuszczenie do łamania następujących praw chrześcijan:

• chrześcijanie na północy kraju są zabijani za wiarę (Art. 6 ICCPR);

• chrześcijanki są gwałcone i uprowadzane (Art. 7 ICCPR);

• dzieci chrześcijańskie są zabijane (Art.2 CRC );

• chrześcijańskie kobiety są przymusowo wydawane za mąż (Art. 23 ICCPR i Art. 16 CEDAW);

• konwertyci na chrześcijaństwo cierpią na północy z powodu dyskryminacji i przemocy (Art 18 i 26 ICCPR). 

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Liczące mniej członków mniejszości religijne – takie jak hinduiści, buddyści, wyznawcy wiary Bahá'i i Żydzi – mierzą się z różnymi wyzwaniami. Doświadczają biurokratycznych utrudnień podczas rejestracji i zakupu ziemi pod miejsca kultu oraz społecznej niewidzialności. Na obszarach zdominowanych przez religie o dużym wpływie mniejszości religijne zgłaszają trudności w uzyskaniu pozwoleń na organizację wydarzeń religijnych lub zakładanie szkół. Wiele mniejszości jest pozbawionych formalnej ochrony państwa i nie może zabrać głosu w krajowym dialogu religijnym.

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Mozambiku

Open Doors rozpoczął wspieranie Kościoła w Mozambiku w 2020 roku. Nasze działania obejmują:

• szkolenia w zakresie świadomości międzykulturowej;

• szkolenia w zakresie gotowości na prześladowania;

• wzmocnienie głosu Kościoła.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.

• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: Research & Reports · Serving Persecuted Christians Worldwide (https://www.opendoors.org/en-US/research-reports/).

• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.