Kazachstan

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Wolność wyznania albo przekonań jest ograniczana przez przepisy wprowadzone we wrześniu 2011 r. Rząd Kazachstanu, wykorzystując jako pretekst zagrożenie ze strony wojującego islamu, ściśle kontroluje społeczeństwo poprzez inwigilację, naloty na spotkania chrześcijan i aresztowania. Najmniej niepokojone przez władze są rosyjskie cerkwie prawosławne, gdyż zazwyczaj nie próbują nawiązywać kontaktów z ludnością kazachską. Rdzenni konwertyci z islamu najczęściej doświadczają przemocy ze strony państwa, rodziny i członków lokalnej społeczności. Niekiedy są bici i przetrzymywani przez długi czas w areszcie domowym przez członków najbliższej rodziny, a także mogą zostać wypędzeni z domu i społeczności. Dodatkowo, lokalni imamowie głoszą wymierzone w nich kazania.

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Dawna republika Związku Radzieckiego – Kazachstan – odzyskała niepodległość w 1991 r. i jest obecnie najbogatszym krajem w regionie. Począwszy od 2010 r. rząd rozpoczął sprawować władzę w sposób dyktatorski, czego przejawem są represje, wyeliminowanie realnej opozycji i ścisła kontrola mediów. Sytuacja nie uległa poprawie od czasu przejęcia władzy przez prezydenta Tokajewa w 2019 r., który zgodnie z oczekiwaniami został ponownie wybrany na prezydenta w 2022 r. i wygrał wybory parlamentarne w 2023 r. Międzynarodowi obserwatorzy stwierdzili, że wyborom brakowało „konkurencyjności”, podkreślając jednocześnie potrzebę reform w kraju Azji Środkowej (RFE/RL, 21 listopada 2022).

Islam sunnicki jest główną religią w kraju. Oczekuje się także, że wszyscy jego mieszkańcy będą muzułmanami. To sprawia, że życie osób nawróconych na chrześcijaństwo jest pełne wyzwań, zwłaszcza na obszarach wiejskich. Niemniej jednak błędem byłoby nazywanie Kazachstanu krajem muzułmańskim. Większość Kazachów podąża raczej za tradycjami niż naukami islamu, a siedemdziesiąt lat sowieckiego ateizmu odcisnęło swoje piętno na obywatelach. Władze kraju są zdecydowanie świeckie. Według raportu Departamentu Stanu USA: „zgodnie z konstytucją wszyscy mają prawo do wyznawania swoich przekonań religijnych lub innych, uczestniczenia w działalności religijnej i rozpowszechniania swoich przekonań. Prawa te są jednak w praktyce ograniczone do zarejestrowanych grup religijnych, zwłaszcza tych uważanych za „tradycyjne” w kazachskim społeczeństwie. „Tradycyjny„ nie jest zdefiniowany przez prawo, ale zazwyczaj odnosi się do sunnickiego islamu hanafickiego, rosyjskiej cerkwi prawosławnej, greckiego i rzymskiego katolicyzmu, luteranizmu i judaizmu”.

Rozdział dotyczący Kazachstanu w raporcie USCIRF 2025 sklasyfikował Kazachstan jako kraj rekomendowany do wpisania na Specjalną Listę Obserwacyjną (SWL). „W 2024 r. warunki wolności religijnej w Kazachstanie były nadal złe. Rząd karał pokojową działalność religijną wszystkich grup, ale szczególnie muzułmanów, którzy praktykowali inną niż preferowaną przez państwo interpretację sunnickiego islamu hanafickiego”.

Przepisy dotyczące kwestii religii wprowadzone we wrześniu 2011 r. wskazały konieczność ponownej rejestracji wspólnot religijnych, zakaz prowadzenia działalności religijnej bez wcześniejszej rejestracji, ograniczenia w produkcji i rozpowszechnianiu materiałów religijnych w kraju oraz zakaz organizowania działalności religijnej dla dzieci, np. letnich obozów. Władze przeprowadzają interwencje podczas nabożeństw, karzą za wypowiedzi „podżegające do niezgody religijnej” i zatrzymują osoby za prowadzenie „nielegalnej działalności misyjnej”. Wprowadzone w styczniu 2022 r. zmiany w ustawie regulującej kwestię religii rozszerzyły zakres państwowej cenzury religijnej i utrudniły organizowanie spotkań religijnych poza zarejestrowanymi przez państwo miejscami kultu.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Naruszenia praw dokonywane przez urzędników państwowych dotykają wszystkie wspólnoty chrześcijańskie i mogą występować w dowolnymi miejscu kraju. Presja wywierana na konwertytów przez rodzinę, znajomych i społeczność jest silniejsza poza obszarami miejskimi.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Rosyjski Kościół Prawosławny ma względną swobodę funkcjonowania, ponieważ nie angażuje się w ewangelizację pośród Kazachów, wobec czego nie jest postrzegany jako zagrożenie przez władze. Ponadto rząd Kazachstanu nie ma interesu w prowokowaniu Rosji poprzez utrudnianie życia Kościołowi Prawosławnemu.

Społeczności konwertytów

Prawa konwertytów z islamu są łamane przez państwo, członków rodziny i lokalną społeczność.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Wspólnotom baptystycznym, ewangelikalnym i zielonoświątkowym odmawia się oficjalnej rejestracji. Władze organizują naloty na ich spotkania. Wspólnoty otrzymują groźby, mandaty, a ich członkowie trafiają do aresztu, zwłaszcza jeśli prowadzą aktywną działalność ewangelizacyjną.  

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Paranoja dyktatorska

W Kazachstanie działać mogą tylko instytucje kontrolowane przez państwo. Władze przeprowadzają naloty i aresztują członków niezarejestrowanych grup religijnych, zwłaszcza protestantów, którzy są uważani za obcy wpływ, którego celem jest zniszczenie obecnego systemu politycznego kraju.

Islamski ekstremizm w połączeniu z uciskiem klanowym

Konwertyci na chrześcijaństwo wywodzący się ze środowisk muzułmańskich doświadczają presji, a czasem także aktów przemocy ze strony rodziny i lokalnej społeczności. Działania te mogą obejmować zarówno areszt domowy, jaki i wyrzucenie z domu. Kazachscy przywódcy postrzegają konwersję jako atak na kazachską tożsamość narodową. Wielu konwertytów decyduje się zachować swoją nową wiarę w tajemnicy.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Codzienne życie ludności rdzennej opiera się na tradycyjnej kulturze islamskiej, która stawia kobiety w niekorzystnej sytuacji i wymaga od nich całkowitego podporządkowania mężczyznom. Istnieje niewiele skutecznych środków przeciwdziałania przemocy związanej z płcią, poligamii, wymuszonym małżeństwom kobiet i dziewcząt, uprowadzeniu panny młodej oraz wszechobecnej przemocy domowej. Konwertytki są w dużo większym stopniu narażone na przemoc fizyczną, werbalną, nękanie, groźby lub areszt domowy. Przymusowe małżeństwo z muzułmaninem, często związane z uprowadzeniem, nie jest rzadkością. Kobietom trudno jest uciec przed tymi naciskami z powodu wysokiego bezrobocia i ograniczonej niezależności finansowej.

Typowe formy nacisku:

• uprowadzenie;
• ograniczanie kontaktów społecznych/międzyludzkich;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę (areszt domowy);
• przemoc fizyczna;
• przemoc seksualna. 

Mężczyźni

Mężczyźni poddawani są presji zarówno przez władze, jak i rodziny oraz członków lokalnej społeczności. Narażeni są na przesłuchania, grzywny, zatrzymania i więzienie. W okresie badawczym ŚIP 2026 policja dokonywała nalotów na zgromadzenia kościelne i ukarała grzywną w wysokości równowartości 1-2 miesięcznych pensji co najmniej 6 przywódców kościelnych (Forum 18, 2024). Obowiązek służby wojskowej dla młodych mężczyzn stanowi dodatkowe potencjalne ryzyko, zwłaszcza w warunkach ścisłej kontroli państwa, zamieszkanego przez większość muzułmańską. Konwertyci pochodzący ze środowisk muzułmańskich doświadczają presji ze strony członków swoich rodzin; bywają bici i zastraszani oraz padają ofiarą nękania werbalnego. Konwertytom i liderom kościelnym grozi utrata pracy, co z kolei wpływa na ich sytuację ekonomiczną oraz na rodziny pozostające na ich utrzymaniu.

Typowe formy nacisku:

• nękanie ekonomiczne w biznesie/miejscu pracy;
• nękanie ekonomiczne poprzez grzywny;
• uwięzienie przez władze państwowe;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• zakaz podróżowania/ograniczenie możliwości przemieszczania się;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;
• przemoc słowna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Ogólny wynik Kazachstanu spadł o jeden punkt. Ta niewielka różnica spowodowała spadek o 8 pozycji w rankingu. Średnia presja utrzymała się na tym samym poziomie (12,8 pkt), przy czym w kategorii życie w Kościele osiągnęła poziom ekstremalny. Wynik w kategorii przemoc spadł z 4,3 do 2,8 pkt. Więcej chrześcijan zostało skazanych przez sądy i zmuszonych do opuszczenia swoich domów niż w okresie badawczym ŚIP 2025.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Kazachstanu.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, liczby te należy rozumieć jako wielkości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To damo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• 13 października 2024 - 13 października kazachscy strażnicy graniczni na dwóch różnych przejściach granicznych z Rosją przejęli literaturę religijną od członków Rady Kościołów Baptystycznych wjeżdżających do kraju. Straż graniczna zatrzymała kilku chrześcijan baptystów ze wschodniej Syberii, którzy próbowali wwieźć do kraju Biblie.Tego samego dnia kazachska straż graniczna zatrzymała grupę około ośmiu chrześcijan baptystów z obwodu omskiego i innych miejsc w Rosji, konfiskując kilkaset chrześcijańskich książek, w tym Nowe Testamenty w języku kazachskim. „Ekspert” Departamentu Spraw Religijnych został wezwany do zbadania książek, a baptyści zostali zatrzymani.

Życie prywatne

Konwersja z islamu na chrześcijaństwo jest postrzegana jako zdrada własnej rodziny oraz kazachskiej kultury. Na obszarach wiejskich konwertyci mogą dodatkowo narażać się na akty przemocy fizycznej, dlatego unikają rozmów na temat swojej nowej wiary i skrywają chrześcijańskie materiały, które mogłyby zostać użyte przeciwko nim jako dowody konwersji. Władze państwowe często oskarżają protestantów ze wspólnot nietradycyjnych o prowadzenie działalności ewangelizacyjnej.

Życie rodzinne

Dzieci chrześcijan są dyskryminowane ze względu na wiarę swoich rodziców, a dzieciom muzułmańskim często zaleca się, aby unikały z nimi kontaktów. Mogą być zmuszane do uczęszczania na lekcje dotyczące islamu wbrew woli swoich rodziców. Ponadto, szkoły okresowo organizują publiczne spotkania, finansowane przez państwo, poświęcone zwalczaniu „sekt” (włączając w to ewangelicznych chrześcijan), które szerzą negatywną propagandę przeciwko mniejszościom religijnym w kraju. Nie zezwala się na adopcję kazachskiego dziecka przez chrześcijańską rodzinę.

Życie w społeczeństwie

Konwertyci z islamu na chrześcijaństwo są monitorowani, przesłuchiwani lub zastraszani przez członków swoich rodzin i lokalnej społeczności. Niezarejestrowane Kościoły są obserwowane i kontrolowane przez lokalne władze. Należącym do nich członkom może grozić nałożenie kary grzywny lub zatrzymanie za nielegalną działalność religijną. Po wpisaniu zatrzymanej osoby do policyjnego rejestru, chrześcijanie są zobowiązani do regularnego zgłaszania się na posterunku.

Życie w państwie

Konstytucja państwa oficjalnie uznaje wspieraną przez państwo Radę Muzułmańską oraz Rosyjski Kościół Prawosławny. Wszystkie inne wspólnoty religijne są zobowiązane do ponownej rejestracji zgodnie z ustawą z 2011 r. Proces ten jest skomplikowany i ogranicza możliwość oficjalnej działalności nietradycyjnych organizacji.

Życie w Kościele

Niedozwolone jest prowadzenie szkół wyznaniowych oraz wyznaniowych organizacji pozarządowych (NGO). Wszelkie inicjatywy społeczne podjęte przez chrześcijan są interpretowane jako próba ewangelizacji i dlatego spotykają się ze sprzeciwem. Ponadto ograniczona jest możliwość drukowania i rozpowszechniania wszelkiej literatury o charakterze religijnym.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Kazachstan zobowiązał się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);
3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);
4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);
5. Konwencja o prawach dziecka(CRC). 

Kazachstan nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych, regularnie naruszając/nie chroniąc następujących praw chrześcijan:

• dochodzi do ataków na kościoły nietradycyjnych wyznań, a obecne tam osoby są niesłusznie aresztowane (Art. 9, 18 i 21 ICCPR);
• posiadanie literatury religijnej podlega poważnym ograniczeniom, wykraczającym poza dozwolone ograniczenia międzynarodowe (Art 18 i 19 ICCPR);
• władze państwowe i członkowie lokalnej społeczności monitorują chrześcijan i ich działalność (Art. 17 ICCPR);
• chrześcijańskie konwertytki narażone są na wymuszone małżeństwa z muzułmanami (Art 23 ICCPR; Art. 16 CEDAW i Art. 10 ICESCR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Według zapisów Konstytucji Kazachstan jest państwem świeckim. Władze ograniczają działalność nietradycyjnych grup religijnych, w tym muzułmanów praktykujących islam inny niż hanaficki. IRFR 2023 donosi, że Świadkowie Jehowy są grupą, która poddawana jest większej kontroli społecznej i dyskryminacji.

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Kazachstanie:

Open Doors zapewnia pomoc wierzącym z Azji Środkowej w sytuacjach kryzysowych. Na pomoc mogą liczyć osoby w więzieniach, wykluczone z rodzin i wspólnot, pozbawione środków do życia i zatrudnienia z powodu wiary w Chrystusa. Wzmacniamy prześladowany Kościół w Azji Środkowej przede wszystkim poprzez:

• dystrybucję literatury chrześcijańskiej;
• wsparcie modlitewne;
• szkolenia biblijne;
• szkolenie dzieci/młodzieży;
• służbę wśród kobiet;
• służbę odwiedzi;
• służbę socjalną i medyczną;
• szkolenia zawodowe i mikrokredyty;
• projekty rozwoju ekonomii społecznej, takie jak ośrodki rehabilitacyjne dla dzieci, mężczyzn i kobiet.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.