Somalia

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Somalijscy chrześcijanie żyją ze świadomością zagrożenia skrajnie silnymi prześladowaniami w kraju, którego sytuacja polityczna i bezpieczeństwo ulegają stałemu pogorszeniu. Wykorzystując rozbicie federalne i napięcia między rządem centralnym a władzami stanowymi, jak np. w przypadku stanu Jubaland, doszło do odrodzenia organizacji terrorystycznej Al-Shabaab, które w ostatnich latach poniosła pewne straty. „Próżnia władzy” pozwoliła ugrupowaniu odzyskać terytoria, szczególnie na południu, w pobliżu granicy z Kenią.

Narastające napięcia między Somalią a Etiopią, podsycane sporami morskimi i wycofywaniem wojsk, jeszcze bardziej zdestabilizowały region. Ograniczona rola Etiopii w misjach pokojowych Unii Afrykańskiej w Somalii (ATMIS) osłabiła wysiłki mające na celu zwalczanie lokalnych powstań, narażając bezbronną ludność na niebezpieczeństwo.

Al-Shabaab kontynuuje kampanię na rzecz całkowitego wyeliminowania chrześcijaństwa, egzekwując surowe prawo szariatu i atakując konwertytów na chrześcijaństwo, zwłaszcza byłych wyznawców islamu. Przyczynia się do tego ścisła kontrola społeczna: konwersja jest postrzegana jako zdrada klanu i tożsamości klanowej, co często prowadzi do przemocy, której źródłem jest lokalna społeczność. Funkcjonowanie Al-Shabaab jest wspierane przez sieci przestępcze, które pozwalają jej utrzymać władzę, finansować działalność i kontynuować brutalne tłumienie wszelkiej obecności chrześcijan. Chrześcijanie nie mogą liczyć na ochronę prawną ani społeczną. Sprawowanie kultu musi odbywać się wyłącznie w ścisłej tajemnicy.

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony. 

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF
 

Powrót do spisu treści

1. Tło

Prześladowania chrześcijan w Somalii są głęboko zakorzenione w politycznym, religijnym i społecznym porządku kraju, ukształtowanym przez dekady autorytaryzmu, wojnę domową i radykalny islam. W latach 1969-1991 krajem rządził prezydent Mohamed Siad Barre, który wdrażał założenia naukowego socjalizmu, forsując świecką modernizację i ograniczając wolności religijnych mniejszości. Zamykano kościoły, misjonarze byli wydalani z kraju, a chrześcijanie nękani lub zabijani przez funkcjonariuszy Narodowych Służb Bezpieczeństwa (NSS). Paradoksalnie represje te współistniały z rosnącymi nastrojami islamistycznymi, postrzegającymi chrześcijaństwo jako obcy wpływ.

Po upadku Barre w 1991 r. Somalia pogrążyła się w chaosie. Próżnię wypełniły milicje klanowe, watażkowie, a ostatecznie ruchy dżihadystyczne. W połowie pierwszej dekady XXI wieku Al-Shabaab, organizacja powiązana z Al-Kaidą, stała się dominującą siłą powstańczą, kontrolującą znaczne obszary południowej i środkowej Somalii. Pomimo nacisków militarnych ze strony AMISOM (obecnie ATMIS) i rządu somalijskiego, Al-Shabaab ma silną pozycję, a także czerpie wsparcie z gospodarki przestępczej i wykorzystuje rozdrobnienie federalne oraz spory regionalne.

Tymczasowa konstytucja z 2012 r. uznaje islam za religię państwową i zakazuje praw sprzecznych z szariatem. Chrześcijaństwo jest skutecznie kryminalizowane, zwłaszcza konwersja z islamu. Konwertytom grozi śmierć z rąk członków Al-Shabaab, zabójstwa honorowe dokonywane przez członków klanu oraz całkowite wykluczenie społeczne. Chrześcijanki są narażone na przymusowe małżeństwa, przemoc i uprowadzenie.

Niebezpieczeństwo jest równie silne w regionach półautonomicznych, takich jak Puntland i Somaliland. Oba te regiony uznają islam za jedyną legalną religię. Próby ponownego otwarcia kościołów w Hargeisie wywołały publiczne protesty i aresztowania. W Puntlandzie podejrzani o odejście od islamu znajdują się pod obserwacją policji. Brak międzynarodowego uznania tych regionów wzmaga bezkarność prześladowców.

Napięcia z Etiopią – wywołane sporami morskimi i umowami portowymi z Somalilandem – osłabiły bezpieczeństwo w regionie. Wycofanie się etiopskich sił zbrojnych doprowadziło do powstania luk operacyjnych, które wykorzystuje Al-Shabaab. Rebelianci utrzymują się również dzięki transnarodowej przestępczości zorganizowanej, w tym przemytowi i wymuszeniom, co utrudnia ich wyeliminowanie.

W Somalii prześladowcami chrześcijan nie są wyłącznie podmioty zbrojne. Źródłem prześladowań są struktury administracyjne, społeczeństwo oraz przedstawiciele władz. Przetrwanie somalijskich chrześcijan jest całkowicie uzależnione od zachowania tajemnicy; w społeczeństwie, w którym nie ma miejsca na publiczne wyznanie wiary, brakuje mechanizmów ochrony prawnej i solidarności wspólnotowej, praktyki religijne mogą odbywać się wyłącznie w podziemiu.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w różnych regionach kraju

Żaden region kraju nie jest bezpieczny dla chrześcijan. Najniebezpieczniej jest na obszarach znajdujących się pod kontrolą Al-Shabaab, szczególnie na południu i południowym zachodzie, w tym w okolicach Kismayo, Jamaamee, Marka i El Hur. W tych regionach Al-Shabaab egzekwuje brutalną wersję prawa szariatu i otwarcie przeprowadza egzekucje na osobach uznanych za chrześcijan, zwłaszcza konwertytów z islamu. W regionach północnych, takich jak Somaliland i Puntland, chrześcijanie narażają się na przemoc ze względu na powszechną wrogość społeczną, inwigilację oraz prawo zakazujące konwersji i prozelityzmu. W Somalilandzie próby ponownego otwarcia chrześcijańskich miejsc kultu doprowadziły do ​​protestów, aresztowań i sprzeciwu społecznego. 

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Historyczne wspólnoty chrześcijańskie

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Społeczności konwertytów

Chrześcijanie wywodzący się ze środowisk muzułmańskich doświadczają najpoważniejszych naruszeń swoich podstawowych praw i należą do głównych celów ataków terrorystów z Al-Shabaab. W najnowszej historii kraju konwertyci (lub osoby oskarżone o konwersję) często byli zabijani natychmiast po zatrzymaniu.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm

Dominującą siłą stojącą za prześladowaniami chrześcijan w Somalii jest islamski ekstremizm. Al-Shabaab, najpotężniejsza grupa dżihadystyczna w kraju, egzekwuje brutalną wersję prawa szariatu na dużych obszarach południowej i centralnej Somalii. Chrześcijanie – zwłaszcza konwertyci z islamu – są publicznie pozbawiani życia, co ma być przestrogą dla innych. Nawet na obszarach pod rządami federalnymi Somalii, w Puntlandzie i Somalilandzie, konserwatywne normy islamskie przenikają struktury polityczne i prawne. Tymczasowa Konstytucja z 2012 r. zabrania propagowania innych religii i instytucjonalizuje islam jako religię państwową. Tworzy to ramy prawne, które ograniczają wszelkie formy ekspresji chrześcijańskiej i utożsamiają różnorodność religijną ze zdradą. 

Ucisk klanowy

Tożsamość Somalijczyków jest nierozerwalnie związana z lojalnością klanową. Przejście na chrześcijaństwo jest postrzegane nie tylko jako zdrada religii, ale także jako odrzucenie własnego rodu i społeczności. Konwertytom grozi przemoc na tle honorowym, wydziedziczenie oraz śmierć, często z rąk własnych rodzin. Z uwagi na to, że struktury klanowe mają pierwszeństwo przed władzą państwową, konwertyci nie mają żadnej ochrony prawnej i muszą żyć w ukryciu.

Przestępczość zorganizowana oraz korupcja

Panujące w Somalii bezprawie sprzyja rozwojowi sieci przestępczych, z których wiele jest powiązanych z Al-Shabaab lub je wspiera. Sieci te handlują bronią, ludźmi i zasobami, podsycając przemoc i działalność ekstremistyczną. Chrześcijanie padają ofiarą celowych ataków ideologicznych, ale są także przypadkowymi ofiarami działań wynikających z prowadzenia przestępczej gospodarki wojennej.

Paranoja dyktatorska

Somalia nie jest zjednoczoną dyktaturą, ale jej słaby i podzielony rząd praktykuje autorytaryzm. Chrześcijaństwo jest postrzegane jako zagrożenie z zewnątrz. Urzędnicy, często pod wpływem ideologii islamistycznej, uczestniczą w inwigilacji, nękaniu i zastraszaniu lub je tolerują – tworząc środowisko, w którym chrześcijaństwo jest uznane za przestępstwo, za które grozi kara.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Somalijskie kobiety zmagają się z poważnymi przejawami nierówności płci, do których należą np. okaleczenie żeńskich narządów płciowych (dotyka niemal wszystkie dziewczęta), wysoki wskaźnik małżeństw dzieci i powszechne przesiedlenia. W obozach dla uchodźców wewnętrznych kobiety i dziewczęta narażone są na gwałt i inne formy przemocy seksualnej. Konwertytki narażone są na publiczne upokorzenie, areszt domowy, przymusowe małżeństwo, gwałt lub śmierć. Wdowy mogą być zmuszane do poślubienia muzułmanów, a chrześcijańskie dziewczęta są często porywane i zmuszane do rekonwersji na islam. Dyskryminacja ekonomiczna, w tym przepisy dotyczące dziedziczenia, prowadzi do ubóstwa wdów i córek. Chrześcijańskie uczennice zmusza się do przestrzegania praktyk islamskich. 

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• ograniczanie kontaktów społecznych/międzyludzkich;
• odebranie prawa do opieki nad dziećmi;
• wymuszony rozwód;
• wymuszone małżeństwo;
• wyrzucenie z domu;
• celowe uwodzenie;
• przemoc fizyczna;
• przemoc seksualna;
• przemoc psychiczna.

Mężczyźni

W patriarchalnym, klanowym społeczeństwie Somalii tożsamość mężczyzny silnie wiąże się z islamem, co naraża konwertytów na ogromne niebezpieczeństwo. Mężczyźni i chłopcy podejrzani o przejście na chrześcijaństwo są narażeni na napaść, tortury, porwanie, uwięzienie, a nawet śmierć – także ze strony własnych rodzin. Al-Shabaab siłą wciela młodych mężczyzn w swoje szeregi, a rodziny mogą wysyłać konwertytów do ośrodków islamskich w celu indoktrynacji. Konwertyci mogą być poddani publicznym próbom lojalnościowym, grozi im utrata należnego spadku, zakaz kształcenia się i nakłanianie do wyrzeczenia się wiary. W przypadku rodzin ujawnienie prowadzi do stygmatyzacji i licznych trudności. Wdowy i dzieci pozostawione bez opieki pogrążają się w ubóstwie. Większość mężczyzn głęboko ukrywa swoją przynależność religijną, co osłabia przywództwo Kościoła.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• uwięzienie przez władze;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• śmierć;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Tabela: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

W okresie badawczym ŚIP 2026 Somalia otrzymała 94 pkt, czyli wynik taki sam, jak w ŚIP 2025. W ciągu ostatnich pięciu lat wskaźnik ten konsekwentnie utrzymywał się powyżej 90 pkt, co odzwierciedla sytuację, która praktycznie nie uległa zmianie. Życie chrześcijan jest silnie zagrożone. Nie mogą otwarcie się spotykać ani dawać wyrazu swojej wierze. Nie mogą liczyć na ochronę państwa. Dominacja Al-Shabaab na wielu obszarach, w połączeniu z wszechobecnym nadzorem klanowym i brakiem funkcjonujących instytucji państwowych, naraża chrześcijan na natychmiastowy i często śmiertelny odwet. Nawet podejrzenie o praktykowanie chrześcijaństwa może prowadzić do uprowadzenia, śmierci oraz kar zbiorowych, którym poddawane są całe rodziny. 

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Somalii.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Ze względów bezpieczeństwa nie możemy podać szczegółowych danych na temat incydentów z użyciem przemocy.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

Ze względów bezpieczeństwa nie możemy podać szczegółowych danych na temat incydentów z użyciem przemocy

Życie prywatne

Życie prywatne somalijskich chrześcijan, zwłaszcza tych nawróconych z islamu, naznaczone jest strachem i koniecznością ukrywania się. Posiadanie materiałów chrześcijańskich, takich jak Biblia czy nagrania audio, jest traktowane jako dowód apostazji, często karanej śmiercią. W wielu przypadkach krewni lub członkowie klanu przeprowadzają lub zatwierdzają egzekucję. Postrzegają ją zarówno jako wypełnianie szariatu, jak i akt lojalności klanowej. Konwertyci w żaden sposób nie mogą zdradzić się ze swoimi przekonaniami: chrześcijanie modlą się w ciszy, unikają rozmów o tematyce religijnej i pozorują udział w muzułmańskich obrzędach religijnych. Nawet drobne odstępstwo w odniesieniu do praktyk islamskich, takie jak opuszczanie modlitw, budzi podejrzenia. W takich warunkach praktykowanie wiary staje się niebezpieczne i ogranicza się do najbardziej intymnego życia prywatnego.

Życie rodzinne

Rodzina jest centralnym elementem somalijskiej tożsamości i często staje się egzekutorem islamskiego konformizmu. Dzieci są automatycznie uznawane za muzułmanów, a reakcją na odstępstwo jest wrogość. Rodzicom, którzy uczą swoje dzieci zasad chrześcijaństwa, grozi przemoc, denuncjacja oraz śmierć, czasami ze strony członków dalszej rodziny. Wszystkie dzieci muszą brać udział w islamskim nauczaniu, a prawo nie przewiduje odstępstw od tego nakazu. Chrześcijańscy rodzice stoją przed niemożliwym wyborem: chronić swoje dzieci, ukrywając swoje przekonania religijne czy ryzykować ich utratę w wyniku indoktrynacji lub odwetu.

Życie w społeczeństwie

Chrześcijanie nie mogą czuć się bezpiecznie w przestrzeni publicznej. Zmuszeni są do uczestnictwa w islamskich praktykach religijnych pod bacznym okiem przywódców religijnych, starszyzny klanowej oraz obecnych w każdej społeczności konfidentów. Konwertyci są bacznie obserwowani pod kątem jakichkolwiek odstępstw, takich jak nieuczęszczanie na piątkowe modlitwy czy nieprzestrzeganie postu w Ramadanie. Oskarżenia trafiają do Al-Shabaab, a ich reakcja jest szybka i okrutna. Każda próba utworzenia sieci wsparcia może doprowadzić do ujawnienia jej członków. Chrześcijanie są zmuszani do publicznego konformizmu, pozostając jednocześnie w duchowej izolacji.

Życie w państwie

Prawo i polityka państwowa wykluczają możliwość praktykowania chrześcijaństwa. Tymczasowa Konstytucja z 2012 r. uznaje islam za jedyną religię i zakazuje prozelityzmu. Rząd nie uznaje somalijskich chrześcijan, a urzędnicy wręcz twierdzą, że w społeczeństwie somalijskim chrześcijan nie ma. Nie istnieją zabezpieczenia prawne, na które mogliby powołać się chrześcijanie, a udział przedstawicieli władz w prześladowaniach umacnia stan, w którym wolność religijna nie istnieje.

Życie w Kościele

Formalne Kościół przestał istnieć. Wszystkie zarejestrowane kościoły zostały zamknięte lub zburzone. Próby ponownego otwarcia nawet symbolicznych przestrzeni chrześcijańskich – takich jak w Hargeisie – spotkały się z masowymi protestami i represjami ze strony rządu. Kościoły domowe działają w ukryciu i rozwiązują się w przypadku najmniejszych oznak zagrożenia. Nabożeństwa odbywają się w podziemiu, a chrześcijanie, którzy w nich uczestniczą, płacą za to ogromną ceną.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Pogwałcenie międzynarodowych zobowiązań i praw:

Somalia zobowiązała się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);

2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);

3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);

4. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

*Somalia zgłosiła zastrzeżenie do art. 14 CRC chroniącego wolność dzieci w zakresie religii lub przekonań.

Somalia nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych poprzez łamanie/dopuszczenie do łamania następujących praw chrześcijan:

• chrześcijańscy konwertyci są zabijani na miejscu, jeśli ich konwersja zostanie ujawniona, a nawet jeśli są tylko podejrzani o konwersję (Art. 6 ICCPR);

• chrześcijańscy rodzice nie mogą wychowywać dzieci zgodnie ze swoimi wartościami religijnymi (Art. 14 CRC);

• z założenia wszyscy Somalijczycy są muzułmanami i zabrania się im odchodzenia od islamu (Art. 18 ICCPR);

• konwertytki są przymusowo wydawane za mąż i zmuszane do wyrzeczenia się swoich przekonań (Art. 23 ICCPR i Art. 10 ICESCR ).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Grupy religijne poza islamem sunnickim nie mają w Somalii żadnych znaczących praw. Na obszarach kontrolowanych przez Al-Shabaab sytuacja stała się tak trudna, że nawet muzułmanie szyiccy starają się nie zwracać na siebie uwagi. Także umiarkowani sunnici mogą stać się celem ataków. Prawo w Somalii zabrania propagowania jakiejkolwiek religii poza islamem i zabrania muzułmanom zmiany wyznania i odejścia od islamu. 

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Somalii

Open Doors wspiera somalijskich chrześcijan w Rogu Afryki od lat 90. ubiegłego wieku. Naszym pragnieniem jest, aby chrześcijanie w Somalii byli dojrzali w wierze i trwali w jedności pomimo prześladowań. Pomagamy somalijskim chrześcijanom, organizując:

• kursy uczniostwa;
• kursy przygotowujące chrześcijan na prześladowania.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe dossier kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.

• Wszystkie dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: Research & Reports · Serving Persecuted Christians Worldwide (https://www.opendoors.org/en-US/research-reports/).

• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.