Turkmenistan

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Turkmenistan jest krajem totalitarnym, w którym chrześcijanie, wspólnoty (i całe społeczeństwo) znajdują się pod obserwacją funkcjonariuszy państwowych. Nawet wspólnoty Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i Ormiańskiego Kościoła Apostolskiego są inwigilowane podczas niedzielnych nabożeństw. Drukowanie oraz import materiałów chrześcijańskich są ograniczone. Największych prześladowań, których źródłem jest zarówno państwo, jak i członkowie rodziny oraz lokalnej społeczności, doświadczają konwertyci z islamu.

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Turkmenistan uzyskał niepodległość w 1991 r. po rozpadzie Związku Radzieckiego. Prezydent jest zarówno głową państwa, jak i szefem rządu. Reżim nie pozwala na funkcjonowanie partii opozycyjnych. Pomimo bogatych zasobów naturalnych wskaźniki bezrobocia i ubóstwa są wysokie. W obozach pracy przymusowej w przerażających warunkach przetrzymywanych jest tysiące więźniów.

Główną religią jest islam sunnicki, chociaż zgodnie z konstytucją Turkmenistan jest państwem świeckim, który gwarantuje swoim obywatelom wolność wyznania. Większość Turkmenów przestrzega tradycji islamskiej, ale niekoniecznie nauk tej religii. Obowiązują surowe ograniczenia nałożone na instytucje religijne, takie jak mianowanie przez państwo muzułmańskich duchownych, inwigilowanie i dyktowanie praktyk religijnych oraz karanie braku posłuszeństwa więzieniem, torturami i szykanami administracyjnymi.

Według Christian World Database następną pod względem liczebności kategorią religijną są agnostycy i ateiści, zamieszkujący głównie stolicę Aszchabad i inne duże miasta. Niewielka mniejszość chrześcijańska jest słaba z powodu wielu podziałów i ograniczonej współpracy między wyznaniami, co jest na rękę władzom. Według World Christian Database (maj 2024 r.) największe wyznania chrześcijańskie w Turkmenistanie to Rosyjski Kościół Prawosławny, Ormiański Kościół Apostolski i Ukraiński Kościół Prawosławny. Protestanci są często nazywani „ekstremistami” ze względu na działalność religijną poza strukturami sankcjonowanymi przez państwo.

Według raportu Departamentu Stanu USA 2023 IRFR: „Prawo wymaga od wszystkich organizacji religijnych, w tym tych, które zostały już wcześniej zarejestrowane, ponownej rejestracji w Ministerstwie Sprawiedliwości za każdym razem, gdy organizacja zmienia swój adres lub statut prawny”.

Amerykańska Komisja ds. Wolności Religijnej wydała doroczny raport (USCIRF 2025 Turkmenistan), w którym Turkmenistan został sklasyfikowany jako KRAJ SZCZEGÓLNEJ TROSKI (CPC). „W 2024 r. warunki wolności religijnej w Turkmenistanie były nadal złe. Władze utrzymywały ścisłą kontrolę nad wszelką działalnością religijną, w szczególności wymierzoną w muzułmanów praktykujących islam w formie odmiennej od interpretacji preferowanej przez państwo”.

Chrześcijanie w Turkmenistanie muszą zachować dużą ostrożność. Ich działalność jest monitorowana przez policję i służby specjalne. Chrześcijanie z zagranicy napotykają duże przeszkody, kiedy chcą odwiedzić Turkmenistan jako turyści lub z każdego innego powodu. Obywatelom utrudnia się również odwiedzanie chrześcijan w innych krajach. Aby wyjechać z kraju, wymagana jest wiza wyjazdowa, którą bardzo trudno otrzymać.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

W całym kraju prawa chrześcijan są łamane przez urzędników państwowych. Presja ze strony rodziny i społeczności na chrześcijańskich konwertytów ze środowiska muzułmańskiego jest silniejsza na obszarach wiejskich.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Rosyjski Kościół Prawosławny (RKP) akceptuje ograniczenia narzucone przez władze, dlatego jego działalność pozostaje w zasadzie niezakłócona. Zdarza się, że nabożeństwa są monitorowane, ale zazwyczaj nie są zakłócane. Państwo ogranicza możliwość drukowania oraz importowania materiałów chrześcijańskich.

Społeczności konwertytów

Chrześcijańscy konwertyci z islamu doświadczają przemocy ze strony państwa oraz silnej presji ze strony rodziny i członków lokalnej społeczności.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Do nietradycyjnych wspólnot chrześcijańskich należą wspólnoty baptystyczne, ewangelikalne i zielonoświątkowe. Poza konwertytami to ich prawa są najczęściej łamane, np. poprzez naloty, groźby aresztowań i grzywny, zwłaszcza gdy kościoły tych wspólnot działają bez rejestracji.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Paranoja dyktatorska

W Turkmenistanie działać mogą tylko instytucje kontrolowane przez państwo. Protestanci są często nazywani „ekstremistami” ze względu na działalność religijną poza strukturami sankcjonowanymi przez państwo. Rząd postrzega protestantów jako zagrożenie dla politycznego status quo i z tego powodu stosuje wobec nich kontrolę i nakłada ograniczenia. 

Ekstremizm islamski w połączeniu z uciskiem klanowym

Muzułmanie, którzy przechodzą na chrześcijaństwo, mogą doświadczać nacisków i przemocy fizycznej ze strony swoich rodzin i członków lokalnej społeczności, które próbują zmusić ich do powrotu do islamu. Niektórzy konwertyci doświadczają uwięzienia w domu lub wykluczenia ze społeczności. W związku z tym wielu stara się utrzymać swoją wiarę w tajemnicy.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Dominująca kultura islamska stawia kobiety w pozycji podporządkowanej mężczyznom. Kobiety i dziewczęta mają ograniczoną możliwość samostanowienia i ochrony swojej godności. Konwertytki są szczególnie narażone na bicie, areszt domowy, przemoc słowną, groźby, odrzucenie, uprowadzenie i wymuszone małżeństwo. Ekspert krajowy wyjaśnia: „Zdarza się, że ciężarne kobiety są celowo brutalnie bite przez swoich mężów, aby wywołać poronienie”. Kobiety i dziewczęta rzadko zgłaszają przypadki przemocy z powodu stygmatyzacji i wstydu, a sprawcy najczęściej pozostają bezkarni. Przemoc wobec kobiet jest wykorzystywana jako narzędzie do zastraszania i podporządkowania ich mężów, rodzin i Kościołów.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• brak dostępu do chrześcijańskich materiałów religijnych i liturgii;
• ograniczanie kontaktów społecznych/międzyludzkich;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę (areszt domowy);
• przemoc psychiczna;
• przemoc seksualna.

Mężczyźni

Funkcje przywódcze w rodzinach i Kościołach pełnią zazwyczaj mężczyźni. W konsekwencji prześladowania skierowane przeciwko mężczyznom wpływają na ich rodziny i zgromadzenia, wywołując strach, gniew i trudności finansowe. Funkcjonariusze państwowi wykorzystują każdy pretekst, aby nałożyć karę na chrześcijan, a władze wywierają naciski na tych, którzy przewodzą wspólnotom. Liderzy wspólnot napotykają trudności w uzyskaniu wykształcenia, a edukacja religijna podlega ścisłym ograniczeniom. Podczas obowiązkowej służby wojskowej mężczyźni spotykają się z dyskryminacją, nietolerancją i prześladowaniami. Na poziomie rodziny i lokalnej społeczności muzułmanie utrudniają chrześcijanom prowadzenie działalności gospodarczej, a konwertyci spotykają się z prześladowaniami, przesłuchaniami, groźbami, dyskryminacją, poniżaniem i biciem.

Formy wywierania nacisku:

• brak dostępu do chrześcijańskich materiałów, nauczania i obrzędów religijnych;
• nękanie ekonomiczne w miejscu pracy/biznesie/dostępie do zatrudnienia;
• nękanie ekonomiczne poprzez grzywny;
• uwięzienie przez władze;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• zakaz podróży/ograniczenia w przemieszczaniu się;
• przemoc psychiczna;
• przemoc słowna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Ogólny wynik nie zmienił się, chociaż odnotowano mniej incydentów z użyciem przemocy niż w okresie badawczym dla ŚIP 2025. Mimo to kraj spadł o 6 pozycji w ŚIP 2026 w porównaniu do ŚIP 2025. Sytuacja jest stabilna, z niewielkimi zmianami w niektórych obszarach presji i przemocy w kraju. Islamski ekstremizm (w połączeniu z uciskiem klanowym) dominuje w sferze prywatnej i rodzinnej, a dyktatorska paranoja w sferze państwowej i kościelnej. Agencje państwowe stale monitorują Kościoły i działalność chrześcijan. Muzułmańskie rodziny, przyjaciele i mieszkańcy wsi wywierają presję na konwertytów.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Turkmenistanu.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, liczby te należy rozumieć jako wielkości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• Protestanccy pastorzy i przywódcy kościołów domowych twierdzą, że byli nękani, grożono im aresztowaniem i byli zastraszani przez lokalnych urzędników. W jednym z przypadków w połowie 2025 r. jeden z pastorów usłyszał, że jeśli nadal będzie organizował spotkania religijne, trafi do więzienia. Chociaż groźby te nie doprowadziły do przemocy fizycznej, wywoływały poważny strach i stres psychologiczny.

Życie prywatne

Państwo ściśle kontroluje literaturę religijną zarówno tę przywożoną z zagranicy, jak i tę wydawaną w kraju. Posiadanie materiałów chrześcijańskich na własny użytek jest niebezpieczne, ponieważ jest uważane za dowód konwersji i tym samym za zdradę rodziny i kultury. Rodzina i społeczność często reagują na konwersję naciskami, wykluczeniem ekonomicznym, a nawet przemocą.

Życie rodzinne

Społeczeństwo, w którym większość stanowią muzułmanie, wywiera ogromną presję na dzieci konwertytów. Przekazuje im się islamskie nauki, nawet wbrew woli rodziców. Dzieci konwertytów i protestantów są często wykluczane przez innych członków lokalnej społeczności, co ma być sposobem na zmuszenie ich do powrotu do islamu.

Życie w społeczeństwie

Konwertyci zastraszani są przez rodzinę i społeczność (w tym lokalnych przywódców islamskich), co ma na celu skłonienie ich do porzucenia chrześcijaństwa. Zarówno członkowie społeczności, jak i władze państwowe przyglądają się i nękają niezarejestrowane wspólnoty protestanckie oskarżane o działalność ewangelizacyjną. Chrześcijanie spotykają się z groźbami, dyskryminacją, utrudnieniami i grzywnami. Zazwyczaj po donosach lokalnych informatorów muzułmańskich, funkcjonariusze państwowi przeprowadzają naloty na miejsca, w których spotykają się chrześcijanie.

Życie w państwie

Wrogość turkmeńskiego społeczeństwa wobec chrześcijan jest wspierana przez rozbudowany aparat państwowy, który stara się wymusić na ludności jedność społeczną, a więc i religijną. Ustawa o religii zawiera zakaz działalności niezarejestrowanych organizacji religijnych oraz zakaz prywatnej edukacji religijnej. Reżim cenzuruje chrześcijan, kontroluje media i zakazuje działalności partii opozycyjnych.

Życie w Kościele

Uzyskanie statusu prawnego przez niezarejestrowane Kościoły jest praktycznie niemożliwe. Zgodnie z nowym prawem wszystkie zarejestrowane kościoły są zobowiązane do ponownej rejestracji co trzy lata, co jest skomplikowaną i czasochłonną procedurą. Kościoły, zwłaszcza protestanckie, mogą również mieć trudności z wynajęciem lokalu na spotkania, ze względu na wrogość społeczną właścicieli wobec chrześcijan.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Turkmenistan zobowiązał się do poszanowania i ochrony praw podstawowych na mocy następujących traktatów międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);
3. Konwencja przeciwko torturom i innemu okrucieństwu, nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu (CAT);
4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);
5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Turkmenistan nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych poprzez łamanie/dopuszczenie do łamania następujących praw chrześcijan:

• niezarejestrowane Kościoły są atakowane, a ich członkowie aresztowani, zastraszani i karani grzywnami (Art. 9 i 18 ICCPR);
• władza monitoruje działalność chrześcijan (Art. 17 ICCPR);
• chrześcijańscy konwertyci na obszarach zamieszkanych przez muzułmanów doświadczają presji i przemocy ze strony rodziny i członków lokalnej społeczności (Art. 18 ICCPR);
• dostęp do literatury religijnej jest poważnie ograniczony, podlega oficjalnej kontroli i wymaga pozwoleń (Art. 18 i 19 ICCPR);
• konwertytki są narażone na przemoc fizyczną, areszt domowy, przemoc słowną, groźby i odrzucenie przez własną rodzinę (Art. 9, 12 i 18 ICCPR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Władze nie koncentrują swojej uwagi na jakiejś konkretnej grupie religijnej. Muzułmanie, chrześcijanie, żydzi i bahaici doświadczają wysokiego poziomu nadzoru i ucisku ze strony państwa.

Według raportu na temat wolności religijnej Departamentu Stanu USA (IRFR 2024 Turkmenistan): Muzułmańscy więźniowie sumienia nadal przebywają w więzieniu z powodu nieuzasadnionych zarzutów dotyczących bezpieczeństwa narodowego za angażowanie się w pokojowe działania religijne.

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Turkmenistanie

Open Doors zapewnia pomoc wierzącym z Azji Środkowej w sytuacjach kryzysowych. Na pomoc mogą liczyć osoby w więzieniach, wykluczone z rodzin i wspólnot, pozbawione środków do życia i zatrudnienia z powodu wiary w Chrystusa. Wzmacniamy prześladowany Kościół w Azji Środkowej przede wszystkim poprzez:

• dystrybucję literatury chrześcijańskiej;
• wsparcie modlitewne;
• szkolenia biblijne;
• szkolenie dzieci/młodzieży;
• służbę wśród kobiet;
• służbę odwiedzin;
• pomoc społeczną i medyczną;
• szkolenia zawodowe i mikrokredyty;
• projekty rozwoju ekonomii społecznej, takie jak ośrodki rehabilitacyjne dla dzieci, mężczyzn i kobiet.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.