Prześladowania w Tadżykistanie

Tadżykistan

29
ŚIP
2019
Tadżykistan
Religia
Islam
Ustrój
Republika
Ranking poprzednie lata
22
ISO
TJ
Tadżykistan
Chrześcijan
0,06
Populacja
9.11
Islamski ekstremizm
Protekcjonizm denominacyjny
Dyktatorska Paranoja
Życie prywatne: 13.800
Życie w rodzinie: 11.900
Życie w społeczeństwie: 11.600
Życie w państwie: 12.100
Życie w kościele: 12.900
przemoc fizyczna: 2.400

ŚIP 2019: Dynamika Prześladowań

Wprowadzenie

Okres badawczy: 1 listopada 2017 - 31 października 2018

Miejsce w Światowym Indeksie Prześladowań (ŚIP)

Tadżykistan, z 65 punktami, zajmuje 29 miejsce na ŚIP 2019. Pogorszenie się sytuacji chrześcijan w kraju podczas ŚIP 2018 nie wywołało znaczących zmian, wynik punktowy pozostał na tym samym poziomie.

Siły napędowe prześladowań

Dyktatorska paranoja

W Tadżykistanie zabronione są wszelkie aktywności o charakterze religijnym wykraczające poza instytucje zarządzane i kontrolowane przez państwo. Presja ze strony władz zwiększyła się od 2015 r.; podczas spotkań wspólnot religijnych odnotowuje się coraz więcej nalotów, a wierzący często są przesłuchiwani. Dość powszechna jest opinia, że członkowie Kościołów protestanckich są naśladowcami obcych sekt, a ich jedynym celem jest szpiegostwo i zniszczenie panującego systemu politycznego. Z tego punktu widzenia osoby te muszą być nie tylko kontrolowane, ale też, kiedy zajdzie taka konieczność, usunięte. Innym przejawem rządowych prób uporania się z tym „problemem” jest wpływanie na edukację religijną, niezależnie od wyznawanej religii.

Islamski ekstremizm

Rdzenni obywatele nawracający się na chrześcijaństwo muszą liczyć się z tym, że doświadczą presji lub przemocy ze strony swojej rodziny i znajomych, którzy w ten sposób będą chcieli przekonać ich do powrotu do wiary islamskiej. Niektórzy konwertyci przez długi czas są przetrzymywani przez rodzinę, bici lub też wydalani z grona lokalnej społeczności. Miejscowi mułłowie, rozpowszechniając nauki przeciwko zdrajcom islamu, w znacznym stopniu przyczyniają się do tych ucisków. W rezultacie takie osoby starają się ukryć swoją wiarę i stają się tak zwanymi kryptochrześcijanami.

Źródła prześladowań

Źródła dyktatorskiej paranoi

Policja przeszukuje domy i kościoły, konfiskując chrześcijańską literaturę, płyty, komputery. Na porządku dziennym są zatrzymania, przesłuchania i kary grzywny dla chrześcijan. Przywódcy religijni regularnie są wzywani na przesłuchania i usilnie namawiani do bycia informatorami. Szczególną presję w tym zakresie odczuwają przywódcy będący Tadżykami. Zwykli obywatele są częścią muzułmańskiej większości; często zgłaszają władzom działalność wspólnot chrześcijańskich. Niewiele partii politycznych funkcjonuje w Tadżykistanie legalnie. Rządząca partia kontroluje rząd prowadzony przez prezydenta Rahmona oraz uczestniczy w prześladowaniu wyznawców Chrystusa.

Źródła islamskiego ekstremizmu

Urzędnicy rządowi na szczeblu regionalnym mają kontakty z muzułmańską społecznością, co przysparza kłopotów konwertytom oraz protestantom. Tadżyccy przywódcy grup etnicznych postrzegają przejście na chrześcijaństwo jako atak na tadżycką tożsamość. W celu przymuszenia konwertytów do wyparcia się przez nich ich nowej wiary, muzułmańscy duchowni mogą stosować przemoc fizyczną. Zwykli obywatele wywierają na konwertytów Dodatkową presję, aby powrócili do wiary islamskiej, wywierają na konwertytów zwykli obywatele. Zarówno społeczność lokalna, jak i przywódcy religijni silnie prześladują osoby, które wyrzekły się islamu. Muzułmańscy członkowie rodziny, szczególnie na terenach wiejskich, stosując groźby, przemoc fizyczną, przetrzymywanie w domu lub ostracyzm społeczny i rodzinny, stanowią istotne źródło nacisków wywieranych na nawróconych.

Kontekst

Tadżykistan jest jedynym krajem w Azji Środkowej, w którym językiem narodowym jest język perski. Kulturowo bliżej mu do Iranu i Afganistanu niż do innych krajów środkowoazjatyckich. Jednocześnie jest to jedno z najbiedniejszych państw w regionie, w dużej mierze zależne od funduszy pochodzących z zagranicy – szacuje się, że około 20% całej populacji Tadżykistanu pracuje w Rosji i Kazachstanie. Za pozytywny aspekt tej sytuacji można uznać fakt, iż zarobione za granicą środki pozwalają znacznej części społeczeństwa (60%) pokryć zapotrzebowanie na artykuły codziennej potrzeby. Z drugiej jednak strony koszt społeczny jest bardzo wysoki, gdyż rodziny są rozdzielone, a dorastające dzieci mają wokół siebie niewielu krewnych płci męskiej.

Tadżykistan łączy z Afganistanem 1200-kilometrowy odcinek linii granicznej. Niesie to określone konsekwencje: a) przez Tadżykistan przepływa ogromna ilość narkotyków przemycanych z Afganistanu na Zachód; b) Tadżycy (również ci mieszkający w Afganistanie) są mocno zaangażowani w islamskie rozgrywki militarne; c) wszystko, co dzieje się po drugiej stronie granicy, ma ogromny wpływ na sytuację w kraju. W chwili obecnej zachodnie siły wojskowe wycofują się z Afganistanu, a Tadżycy szukają pomocy w Rosji; w zamian za ochronę granic przez rosyjskich żołnierzy zaoferowali Rosjanom możliwość korzystania ze swojej bazy militarnej.

Dnia 1 marca 2015 r. przeprowadzono w Tadżykistanie wybory parlamentarne. Do tamtej pory był to jedyny kraj w regionie uznający opozycyjną partię polityczną – opierającą się na wartościach religijnych IPOT (Islamską Partię Odrodzenia Tadżykistanu). Wkrótce po wyborach, które zgodnie z zapowiedziami wygrali zwolennicy prezydenta Emamoli Rahmona, w kraju nastąpiła znacząca zmiana. W ciągu kliku miesięcy działalność IPOT została zdelegalizowana. Wprowadzono bardziej surowe ustawodawstwo, dotyczące również kwestii religijnych. W chwili obecnej Tadżykistan można uznać za kraj stojący na równi z innymi dyktaturami Azji Środkowej.

Grupy chrześcijańskie dotknięte prześladowaniami

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie: Grupy te, z których największą jest RKP (Rosyjski Kościół Prawosławny), nie angażują się w działania ewangelizacyjne pośród Tadżyków. Ich funkcjonowanie jest raczej swobodne, gdyż rząd nie postrzega ich jako realne zagrożenie dla reżimu. Co więcej, atakowanie RKP mogłoby sprowokować Rosję, co politycznie nie byłoby dla kraju korzystne.

Społeczności konwertytów: Konwertyci wywodzący się ze środowisk muzułmańskich z prześladowaniami zmagają się w każdej sferze życia. Oprócz ograniczeń narzucanych im przez rząd, doświadczają także silnej presji ze strony członków rodziny, przyjaciół oraz lokalnej społeczności; działania tej ostatniej mają zdecydowanie największą siłę rażenia. Zmiana wiary, poza tym, że przynosi wstyd całej rodzinie, postrzegana jest jako zdrada wartości etnicznych, narodowych i religijnych.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan: Kategoria ta, zaraz po konwertytach, to kolejna grupa chrześcijan zmagająca się z prześladowaniami (związanymi przede wszystkim z prowadzoną przez nich działalnością ewangelizacyjną). Baptyści, ewangelicy oraz zielonoświątkowcy cierpią z powodu licznych nalotów policji, gróźb, aresztowań oraz kar grzywny nakładanych na nich przez władze.

Wzorzec prześladowań

Życie prywatne: 13.800
Życie w rodzinie: 11.900
Życie w społeczeństwie: 11.600
Życie w państwie: 12.100
Życie w kościele: 12.900
przemoc fizyczna: 2.400

Życie prywatne

W teorii nie istnieją żadne prawne przeszkody do zmiany religii. Jednak kara za konwersję, zwłaszcza ze strony członków rodziny, jest nieunikniona. Osobiste praktykowanie wiary chrześcijańskiej jest więc dla osób nawróconych z islamu dość ryzykowne. Często doświadczają one przemocy fizycznej, co ma nakłonić ich do wyrzeczenia się nowej wiary. Konwertyci, chcąc uniknąć prześladowań ze strony rodziny, zazwyczaj ukrywają literaturę i symbole chrześcijańskie. Inni chrześcijanie również muszą być niezwykle uważni, gdyż samo posiadanie takiej literatury czy symboli może być potraktowane jako forma ewangelizacji. Słuchając chrześcijańskich stacji radiowych, oglądając chrześcijańską telewizję czy też odwiedzając chrześcijańskie strony internetowe, konwertyci muszą zachowywać szczególną ostrożność. Niebezpieczne jest także rozmawianie o wierze czy to z członkami najbliższej rodziny, czy z innymi osobami. Wyznawcy islamu są gotowi zrobić wszystko (dopuszczając się czasem nawet zamknięcia bliskiej osoby w areszcie domowym), by konwertyta powrócił do poprzedniej wiary.

Życie rodzinne

Powiązania religijne danej osoby nie są oficjalnie rejestrowane, jednak od czasu do czasu władze (muzułmanie z lokalnych społeczności) mogą stwarzać przeszkody w uzyskaniu aktu urodzenia czy też aktu zgonu lub w zawarciu małżeństwa. Celebracja ślubu oraz chrztu w obrządku chrześcijańskim spotyka się ze sprzeciwem ze strony rodziny oraz lokalnej społeczności. Od sierpnia 2011 r. wszelka działalność religijna osób, które nie ukończyły 18 roku życia jest surowo zakazana. Praca chrześcijan z młodzieżą musi się teraz odbywać w tajemnicy; odnotowano także przypadki nalotów na dziecięce obozy letnie. Dzieciom oraz młodzieży nie wolno uczęszczać na zajęcia szkoły niedzielnej ani pobierać nauk religijnych. Przedmioty propagujące treści islamskie są częścią szkolnego programu nauczania i wszystkie dzieci są zobowiązane do uczestniczenia w nich. W szkołach dzieci chrześcijan często są poniżane w obecności innych. Część współmałżonków konwertytów w wyniku pogróżek zmuszana jest do separacji. Osoby nawrócone z islamu muszą się również liczyć z utratą prawa do dziedziczenia.

Życie w społeczeństwie

Na poziomie społecznym konwertyci oraz protestanci są bezustannie obserwowani: konwertyci doświadczają silnych nacisków (w formie gróźb i nękania), aby porzucili swą nową wiarę. Protestanci muszą być bardzo ostrożni podczas działań ewangelizacyjnych, gdyż mogą zostać zaatakowani. Małżeństwa zazwyczaj aranżowane są przez rodziców, a kobiety nawrócone na chrześcijaństwo stoją czasami w obliczu ryzyka porwania i przymuszenia do poślubienia muzułmanina. Wszyscy konwertyci są naciskani, by brać czynny udział w ceremoniach i świętach muzułmańskich. Z kolei dzieci konwertytów zmagają się z problemami w sferze edukacji. Nierzadko są wyśmiewane przez nauczycieli oraz kolegów szkolnych. Chrześcijanie mają znacznie mniej możliwości rozwoju własnej kariery, a znalezienie przez nich zatrudnienia w biurach władz lokalnych jest praktycznie niemożliwe. Społeczności oraz władze lokalne utrudniają wyznawcom Chrystusa (zwłaszcza konwertytom) prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Chociaż w Tadżykistanie płacenie łapówek w zamian za ochronę jest praktyką powszechną, nie jest ona wycelowana tylko i wyłącznie w chrześcijan. Chrześcijanie są regularnie przesłuchiwani przez lokalną policję.

Życie w państwie

Państwo deklaruje się jako świeckie. Konstytucja zapewnia ochronę prawa do wolności religijnej, jednak w praktyce rząd prowadzi politykę ograniczającą tę wolność. Niektórzy przywódcy szczebla lokalnego i regionalnego tworzą administracyjne bariery dla chrześcijan, które mogą przejawiać się między innymi w problemach z zarejestrowaniem kościołów. Służba wojskowa jest obowiązkowa dla wszystkich, a osoby, które jej odmawiają, odbywają karę więzienia. Prawo wprowadzone w lipcu 2012 r. zabrania Tadżykom wyjeżdżania za granicę w celu pobierania nauk religijnych, nauczania lub nawiązywania kontaktów z zagranicznymi organizacjami religijnymi. Protestanci, jako że uważa się ich za zagrożenie dla społeczności tadżyckiej, nie mają dostępu do stanowisk administracji rządowej. Od marca 2015 r. rząd rozprawia się ze wszystkimi organizacjami pozarządowymi. Działalność powiązana ze służbą kościelną, włączając w to pracę z młodzieżą oraz publikowanie materiałów o treści religijnej, została ograniczona i poddana kontroli rządowej. Funkcjonariusze publiczni oraz członkowie lokalnych społeczności mają prawo szykanować, aresztować i przesłuchiwać chrześcijan, pozostając przy tym całkowicie bezkarni. Wyznawcy Chrystusa cierpią też w wyniku stronniczego traktowania podczas procesów sądowych.

Życie w Kościele

Wszelka działalność chrześcijańska jest poddawana jest dokładnemu monitoringowi. Jedynie zarejestrowane grupy mają prawo do legalnego funkcjonowania, posiadania budynku i materiałów o treści religijnej, a także do przeprowadzania spotkań. Otrzymanie prawa do rejestracji jest niezwykle trudne, a bez niego grupa jest nielegalna i musi liczyć się z nalotami policyjnymi. Prawo wprowadzone w sierpniu 2011 r. zakazuje wszelkiej działalności religijnej wśród młodzieży. Niesie ono poważne konsekwencje, gdyż młodzi ludzie stanowią około 50% wszystkich wierzących. Wszystkie kazania, a także materiały o treści religijnej muszą być zatwierdzane przez konsulat ds. religijnych. Z kolei szkolenie przywódców religijnych może odbywać się tylko i wyłącznie w ramach zarejestrowanych organizacji (a tych jest niewiele). Czasem grupy niezarejestrowane prowadzą taką działalność pod parasolem organizacji zarejestrowanych. Wszystkie media są kontrolowane przez państwo, co sprawia, że przedstawianie w nich treści chrześcijańskich jest niemożliwe. Dostęp do Internetu możliwy jest jedynie na drodze dostawców państwowych. Rząd nie pozwala chrześcijanom zakładać własnych szkół, organizacji czy też instytucji, podobnie jak nie zezwala na prowadzenie działalności charytatywnej, humanitarnej, medycznej, socjalnej oraz kulturalnej. Nawiązywanie jakichkolwiek kontaktów zagranicznych przez krajowe grupy religijne jest zakazane w ramach ograniczania przez rząd wszelkiej działalności religijnej.

Przemoc

W okresie badawczym ŚIP 2019 co najmniej jeden kościół padł ofiarą nalotów ze strony władz. Bez wątpienia takich incydentów było dużo więcej, jednak niedostateczna liczba raportów i doniesień wciąż pozostaje dużym problemem. Pod zarzutami rozprowadzania literatury chrześcijańskiej na krótki czas zatrzymano w areszcie 10 chrześcijan. Szacuje się, że około 17 wyznawców Chrystusa zostało pobitych. Piętnaście kobiet nawróconych z islamu musiało uciec i ukryć się przed swoimi muzułmańskimi mężami oraz krewnymi lub policją. Jednak żaden chrześcijanin nie został zmuszony do opuszczenia kraju.

Obszary życia i przemoc fizyczna w perspektywie pięcioletniej 

Wzorzec prześladowań wskazuje, że:

  • Przeciętna intensywność prześladowań chrześcijan w Tadżykistanie osiąga bardzo wysoki poziom (12,4), który w stosunku do ŚIP 2018 wzrósł z 12,2. Natężenie prześladowań wzrosło w obszarach życia prywatnego, w rodzinie i w państwie, podczas gdy nieznacznie osłabło w życiu społecznym. Presja wywierana w zakresie życia w kościele pozostała na takim samym poziomie. Podsumowując, powyższy wykres przedstawia w miarę stabilną sytuację prześladowań w Tadżykistanie.
  • Cztery obszary życia ukazują bardzo wysoki poziom prześladowań, ale w obszarze życia prywatnego jest on ekstremalnie wysoki. Odzwierciedla to liczne ograniczenia nakładane przez środowisko muzułmańskie na chrześcijan, w szczególności na konwertytów.
  • Wynik dla przemocy fizycznej spadł z 4,3 w ŚIP 2018 do 2,4 w obecnym okresie badawczym.

 Prześladowania ze względu na płeć

Kobiety

Codzienne życie zwykłych mieszkańców Tadżykistanu oparte jest na kulturze islamskiej, która stawia kobietę na pozycji niższej względem mężczyzny. Od kobiet oczekuje się całkowitego poddania rodzicom lub mężowi, co czyni je bardziej podatnymi na prześladowania – ze względu zarówno na wiarę chrześcijańską, jak i bycie kobietą, która musi poradzić sobie z panującymi zasadami. Prawo w Tadżykistanie zabrania noszenia religijnych szat i symboli. Dotyczy to nie tylko chrześcijanek, lecz także muzułmanek – hidżab jest zakazany. Wśród baptystów i zielonoświątkowców niektóre zamężne kobiety przykrywają głowę chustą; mimo że jest ona inna niż ta używana przez muzułmanki, może stać się to powodem aresztowania. Jednak żaden taki przypadek nie został do tej pory odnotowany.

Mężczyźni

W Tadżykistanie to mężczyźni są przywódcami Kościołów, głowami rodzin i ich głównymi  żywicielami. Kiedy chrześcijanin stanie się ofiarą prześladowania (na przykład zostanie ukarany grzywną lub zatrzymany w więzieniu), odczuje to cała jego rodzina. Gdy straci pracę, rodzina zostanie pozbawiona większości dochodu. Natomiast prześladowanie przywódcy kościelnego wpłynie na Kościół i wywoła obawy wśród jego członków. Ucisk ze strony państwa obejmuje naloty policyjne, przeszukiwania, przesłuchania, pozbawienie wolności, konfiskaty dóbr, kary grzywny czy więzienia. Zatrzymywani przez policję mężczyźni są wyzywani, doznają wielu cierpień, gróźb, a nawet przemocy fizycznej – co ma nakłonić ich do zostania informatorami. Również w lokalnym środowisku mężczyzna będący chrześcijaninem może doświadczać agresji, tak fizycznej jak i werbalnej, stracić pracę lub być dyskryminowany i wykluczony. Podobne skutki dotykają konwertytę z islamu – taka osoba jest bita przez rodzinę, przetrzymywana w domu, poniżana, niejednokrotnie słyszy groźby czy wyzwiska oraz jest zmuszana do rozwodu.

Prześladowania innych mniejszości religijnych

Tadżykistan osiągnął rekord w ograniczaniu wolności religijnej, a co za tym idzie również praw człowieka związanych z jego wolnością i swobodą wyrażania. Wśród naruszeń udokumentowanych przez Forum 18 News Service (sondaż dotyczący wolności religijnej; styczeń 2016) znajdują się: zakaz działalności religijnej bez zgody władz; znaczne ograniczenie liczby meczetów i prowadzonej w nich aktywności religijnej; oficjalne działania, jak na przykład aresztowanie Świadków Jehowy, a także zakazy prowadzenia tych oraz innych ruchów religijnych (w tym protestanckich i islamskich); zdelegalizowanie jedynej uznawanej w centralnej Azji partii politycznej opartej na wartościach religijnych (IPOT) i zatrzymanie jako więźniów sumienia jej głównych członków; zmuszanie imamów w kontrolowanych przez państwo (czyli jedynych legalnie działających) meczetach do nauczania przychylnego rządowi; wymuszone zamknięcie wszystkich madras (islamskich szkół teologicznych); zakaz wyrażania poglądów religijnych przez osoby poniżej 18 roku życia (z wyjątkiem pogrzebów); cenzura rządowa oraz zakazanie części literatury i internetowych stron chrześcijańskich. Żadna grupa religijna nie jest uprzywilejowana – wszystkie (muzułmanie, chrześcijanie, Świadkowie Jehowy, Żydzi, Bahici i inni) są równie silnie prześladowane poprzez inwigilację i inne formy opresji.

Przykłady prześladowań

  • W styczniu 2018 r. lokalne władze zamknęły prawie 100 meczetów w północnej części Tadżykistanu. (Źródło: Jamestown Foundation)
  • W lutym 2018 r. Świadek Jehowy, więzień polityczny Daniil Islamov, przygotowywał po raz ostatni apelację do Tadżyckiego Sądu Najwyższego przeciwko sześciomiesięcznej karze więzienia nałożonej w październiku 2017 r. za odmówienie odbycia obowiązkowej służby wojskowej. (Źródło: Forum 18 News Service)

Prognozy na przyszłość

Aspekt polityczny

Od 2015 r. reżim tadżyckiego prezydenta Rahmona skutecznie przejmował swoją kontrolę nad państwem. Wszyscy przeciwnicy polityczni – co najważniejsze, także IPOT – zostali usunięci. Oznacza to, że zmiany w polityce Tadżykistanu nie nastąpią zbyt szybko.

Prognozy na przyszłość – z perspektywy:

Dyktatorskiej paranoi

  • Cały kraj podlega silnej kontroli ze strony rządu. Największymi prześladowcami chrześcijan są urzędnicy rządowi – na każdym stopniu. Wprowadzono wszelkie możliwe ograniczenia prawne; aktywności religijne są monitorowane, policja dokonuje nalotów na spotkania, a materiały chrześcijańskie są konfiskowane. Taka sytuacja prawdopodobnie będzie trwać.

Islamskiego ekstremizmu

  • Islam nie jest religią urzędową, lecz tradycyjną religią większości społeczeństwa. Prześladowania chrześcijan  nie wychodzą od radykalnych ugrupowań islamskich, ale raczej ze strony rodziny, znajomych i lokalnego środowiska, i dotykają przede wszystkim konwertytów. Szansa, że to się wkrótce zmieni, jest bardzo znikoma.

Podsumowanie

Ze względu na stabilność dwóch podstawowych źródeł prześladowań w Tadżykistanie, Kościół w tym kraju będzie musiał zmierzyć się z życiem pod znaczną i stałą presją.

 

Wszystkie pola są wymagane. E-mail będzie wysyłany za pośrednictwem programu pocztowego.