Republika Środkowoafrykańska

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Niestabilna sytuacja w Republice Środkowoafrykańskiej (RŚA) nadal się pogarsza, a niepewność rośnie w związku z konfliktem w sąsiednim Sudanie. Konflikt ten może przenieść się do RŚA, a w związku z tym rosną obawy najbardziej zagrożonych grup, w tym chrześcijan.

Upadek władzy państwowej przyczynił się do powszechnego bezprawia. Próżnię tę wykorzystują różne grupy zbrojne, skorumpowani urzędnicy i dżihadyści. Ofiarami często są chrześcijanie. Kościoły są plądrowane i niszczone, a ich przywódcy otrzymują groźby, są zatrzymywani i zabijani. Szczególnie narażone na wykorzystanie i przemoc są kobiety i młodzież.

Przemoc na tle religijnym i etnicznym zmusiła tysiące chrześcijan do opuszczenia swoich domów. Wielu z nich mieszka w przepełnionych obozach, gdzie nie są bezpieczni i nie otrzymują niezbędnej pomocy. W północnych i odległych regionach konwertyci na chrześcijaństwo są atakowani fizycznie, izolowani i odrzucani przez rodziny. Krzywdy wyrządzane chrześcijanom pozostają w dużej mierze bezkarne, co potęguje strach i poczucie bezradności. Społeczności chrześcijańskie w Republice Środkowoafrykańskiej nie dysponują żadnymi środkami ochrony – uwięzione między upadłym państwem a wrogością islamistów.

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Od momentu uzyskania niepodległości w 1960 r. RŚA jest pogrążona w przemocy wynikającej z nakładających się napięć między ugrupowaniami zbrojnymi, grupami religijnymi i etnicznymi oraz pasterzami i rolnikami. Punkt zwrotny nastąpił w 2013 r., kiedy władzę przejęła w większości muzułmańska koalicja Séléka, wywołując konflikt na tle religijnym i odwet ze strony grup samoobrony, zwłaszcza milicji anty-Balaka. Nazywani chrześcijanami bojownicy anty-Balaka w dużej mierze wyznają afrykańskie tradycyjne religie i są potępiani przez przywódców kościelnych.

Prezydent Faustin-Archange Touadéra, wybrany w 2016 r., nadał priorytet pojednaniu narodowemu, którego kulminacją było polityczne porozumienie pokojowe z 2019 r. podpisane przez 14 grup zbrojnych. Jednak przed wyborami w 2020 r. porozumienie upadło, a wraz z jego upadkiem wróciła przemoc. Rząd ma niewielką kontrolę nad terenami poza stolicą Bangui, a większość kraju jest podzielona między uzbrojone frakcje. Ta fragmentacja komplikuje monitorowanie prześladowań religijnych.

Propozycja prezydenta z 2023 r., aby usunąć ograniczenia w liczbie jego kadencji, wywołała niepokoje polityczne i obawy przed rosnącym autorytaryzmem. Grupy społeczeństwa obywatelskiego i partie opozycyjne są represjonowane. W kraju nasila się obecność i wpływy grup z zewnątrz: Rwandy, Grupy Wagnera, zastąpionej/przemianowanej na Africa Corps (rosyjskie siły paramilitarne), a także wojska Czadu. Niektóre frakcje rebeliantów reprezentują interesy podmiotów zagranicznych, np. tzw. Państwa Islamskiego, co dodatkowo destabilizuje sytuację.

Chrześcijanie w RŚA żyją w bardzo niepewnych warunkach. Chociaż konstytucja z 2016 r. gwarantuje wolność religijną, a stosunki chrześcijańsko-muzułmańskie mają na ogół charakter pokojowy, chrześcijanie spotykają się z przemocą zarówno ze strony byłych bojowników Séléka, jak i grup anty-Balaka. Konwertyci z islamu często spotykają się z wykluczeniem społecznym oraz przemocą. Na obszarach zamieszkałych przez większość muzułmańską odnotowano ataki na kościoły i symbole chrześcijańskie.

W starciach między siłami rządowymi a grupami rebeliantów ginęli chrześcijanie, a wiele społeczności zostało zmuszonych do wewnętrznego uchodźstwa. Pojawia się coraz więcej doniesień o wspieraniu rebeliantów przez Sudan, co nadaje konfliktowi wymiar regionalny. RŚA jest teraz otoczona przez niestabilnych sąsiadów, co przyczynia się do złożoności kryzysu. Chrześcijanie – zwłaszcza konwertyci i zamieszkujący na spornych obszarach – są narażeni na ogromne niebezpieczeństwo ataków, uwikłani w chaos polityczny, przemoc ze strony bojowników i coraz trudniejsze warunki humanitarne. 26 lipca 2025 r.prezydent Faustin-Archange Touadéra oficjalnie ogłosił swoją kandydaturę na trzecią kadencję w zbliżających się wyborach prezydenckich w grudniu 2025 r., po tym, jak w wyniku referendum konstytucyjnego w 2023 r. zniesiono limit kadencji. Ogłoszenie to uwydatnia rosnące niepokoje związane z konsolidacją władzy i jego wpływem na funkcjonowanie demokracji w RŚA.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Prawa chrześcijan są najbardziej dotkliwie łamane w północnych i wschodnich regionach Republiki Środkowoafrykańskiej, gdzie zbrojne grupy wrogie chrześcijaństwu sprawują znaczną kontrolę. Wioski, o których wiadomo, że mieszkają tam chrześcijanie, stały się celem ataków i grabieży. Wschodnie regiony przygraniczne w pobliżu Sudanu są szczególnie niestabilne z powodu transgranicznej infiltracji przez grupy dżihadystyczne, co zwiększa zagrożenie dla społeczności chrześcijańskich. Brak gwarancji bezpieczeństwa, w połączeniu z napięciami etnicznymi i religijnymi, tworzy środowisko, w którym chrześcijanie są narażeni na prześladowania bez możliwości uzyskania ochrony czy dochodzenia sprawiedliwości.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Kościół rzymskokatolicki jest największym wyznaniem, z wieloma kościołami, szkołami i klinikami. W trakcie i po zamachu stanu dokonanym przez Sélékę wiele kościołów zostało splądrowanych. Kościół, znany z propagowania pokoju i udzielania schronienia cywilom, zarówno muzułmanom, jak i chrześcijanom, był często celem ataków.

Społeczności konwertytów

Konwertyci z islamu zmagają się z silną presją rodzinną i społeczną, często nie ujawniają swojej wiary. Praktyki religijne rzadko odbywają się publicznie ze względu na strach przed brutalnym odwetem, zwłaszcza w północnych regionach zamieszkanych przez muzułmanów.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Grupy ewangelikalne i zielonoświątkowe są atakowane przez byłych członków bojówek Séléka. Pomimo ryzyka, społeczności te szybko się rozwijają, przyciągając w ostatnich latach wielu nowych wierzących.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm

Islamski ekstremizm w Republice Środkowoafrykańskiej jest najbardziej widoczny w regionach zamieszkałych przez większość muzułmańską, gdzie chrześcijanie, zwłaszcza konwertyci z islamu, spotykają się z głęboko zakorzenioną wrogością. Konwertyci są zmuszani do wyrzeczenia się swojej wiary poprzez groźby, nękanie lub przemoc fizyczną, często ze strony własnych rodzin i członków lokalnej społeczności. Jawne praktyki religijne, takie jak uczęszczanie do kościoła lub posiadanie Biblii, mogą prowadzić do aktów przemocy. Konwertyci są traktowani jak zdrajcy swojej społeczności oraz tożsamości rodzinnej. W rezultacie wielu z nich ukrywa swoją wiarę, obawiając się ujawnienia i prześladowań.

Korupcja oraz przestępczość zorganizowana

Do prześladowań chrześcijan przyczyniają się siatki przestępcze i korupcja. Ugrupowania zbrojne działają jak organizacje przestępcze. Rutynowo plądrują kościoły, wymuszają haracze i grożą pastorom. Na obszarach miejskich, takich jak Bangui, zarówno zarejestrowane, jak i nieformalne kościoły są zmuszane do uiszczania opłat za tzw. ochronę, w przeciwnym razie może spotkać je coś złego. Mimo że organizacje te twierdzą, że chronią interesy grup religijnych, ich działania mają zupełnie inne motywy. Bezkarność jest powszechna, a chrześcijanie często należą do najbardziej narażonych na nadużycia.

Wrogość etniczno-religijna w połączeniu z uciskiem klanowym

Prześladowania pojawiają się na przecięciu tożsamości etnicznej, tradycyjnych wierzeń i rywalizacji między klanami. Na niektórych obszarach chrześcijanie, którzy sprzeciwiają się praktykom religijnym przodków, spotykają się z wykluczeniem społecznym lub odwetem. Mniejszości etniczne, takie jak Pigmeje Ba'aka, są zmuszane do niewolniczej pracy, a chrześcijanie z mniej wpływowych klanów są narażeni na przymusowe wcielenie do grup zbrojnych. Te nakładające się na siebie czynniki pogłębiają marginalizację chrześcijan i zwiększają ich podatność na zagrożenia, sprawiając, że prześladowania na tle religijnym są nierozerwalnie związane z przejawami wrogości na tle etniczno-kulturowym.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Lata przemocy i niestabilności politycznej sprawiły, że chrześcijańskie kobiety i dziewczęta są szczególnie narażone na gwałty, przesiedlenie, uprowadzenia i wymuszone małżeństwa, które są wykorzystywane przez grupy rebeliantów jako broń do terroryzowania całych społeczności. Ofiary doświadczają stygmatyzacji i traumy. Czasami wynikiem gwałtu jest ciąża, a wówczas wiele rodzin decyduje się wydać córkę za mąż w celu „ochrony”. Dziewczynkom grozi porwanie w drodze do szkoły, dlatego niektórzy rodzice nie posyłają swoich dzieci do szkoły. Konwertytkom może grozić areszt domowy, przymusowe małżeństwo lub odebranie dzieci. W obozach dla uchodźców wewnętrznych chrześcijanki są narażone na przemoc seksualną.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• ograniczanie kontaktów społecznych/międzyludzkich;
• narzucenie reguł ubioru;
• wymuszony rozwód;
• wymuszone małżeństwo;
• zmuszenie do opuszczenia miasta/kraju;
• handel ludźmi;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;
• przemoc seksualna. 

Mężczyźni

Chrześcijańscy mężczyźni i chłopcy w Republice Środkowoafrykańskiej są często zabijani, porywani lub wcielani do grup rebeliantów. Wielu z nich trafia do kopalni złota i diamentów, gdzie są wykorzystywani jako niewolnicza siła robocza. W porwania i zabójstwa zamieszani są najemnicy z grupy Wagnera. Szczególnie narażeni na ataki są liderzy wspólnot – często padają ofiarą fałszywych oskarżeń. Grożą im ataki nawet podczas nabożeństw. Są porywani i zabijani. Islamiści kontrolują wszystkie targowiska, handel, nakładają wysokie podatki na chrześcijańskich przedsiębiorców, a nawet rabują sklepy chrześcijan, aby doprowadzić ich biznesy do upadku. Chrześcijanie są dyskryminowani także przez armię. Przemoc, przymusowa rekrutacja i ucisk ekonomiczny niszczą rodziny.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• wydziedziczenie lub odebrania prawa własności;
• uwięzienie przez władze;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• śmierć;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Wynik RŚA wzrósł o 3 pkt, głównie za sprawą gwałtownego wzrostu wyniku w obszarze życia w państwie z 9,583 do 12,431 pkt. Coraz większą kontrolę nad kluczowymi regionami kraju przejmują różne grupy wpływów, w tym także działające w strukturach państwowych, co osłabia demokrację i bezpieczeństwo obywateli w Republice Środkowoafrykańskiej. Chrześcijanie są poddawani presji na poziomie krajowym głównie dlatego, że państwo nie jest w stanie ich chronić: uzbrojone grupy kontrolują rozległe obszary, ograniczają przemieszczanie się, rabują podróżnych i traktują przywódców chrześcijańskich jako przeciwników politycznych. Przypadki nadużyć rzadko są zgłaszane instytucjom państwowym, a środki na odbudowę docierają do społeczności nierównomiernie.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Republiki Środkowoafrykańskiej.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, poniższe liczby należy rozumieć jako wartości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

Ataki na kościoły i własność chrześcijańską:Grupy zbrojne coraz częściej obierały za cel kościoły i własność chrześcijańską. Niszczono budynki kultu religijnego i dokonywano grabieży majątku należącego do chrześcijan. Ten wzorzec przemocy poważnie zakłócił życie wielu społeczności chrześcijańskich, wywołując powszechny strach i zmuszając ludzi do opuszczenia ich miejsca zamieszkania.

Ataki na kobiety i dziewczęta: Na obszarach kontrolowanych przez grupy dżihadystów kobiety i dziewczęta były narażone na zwiększone ryzyko przemocy, w tym uprowadzeń, przymusowych małżeństw i wykorzystywania seksualnego. Obecność mężczyzn należących do grup rebelianckich sprzyjała wytworzeniu atmosfery strachu i braku poczucia bezpieczeństwa wśród kobiet w społecznościach chrześcijańskich.

Przymusowe wysiedlenia chrześcijan: Przemoc i groźby ze strony zbrojnych ugrupowań zmusiły wielu chrześcijan do opuszczenia swoich domów. Ucieczka wywołała poważny kryzys humanitarny, ponieważ wysiedlone osoby i rodziny walczą o bezpieczeństwo i podstawowe potrzeby pośród chaosu.

Życie prywatne

Konwertyci z islamu w Republice Środkowoafrykańskiej są narażeni na poważne ryzyko, szczególnie ze strony bliższej i dalszej rodziny. Mogą zostać wydziedziczeni, odcięci od wsparcia finansowego lub poddani intensywnej presji psychologicznej i emocjonalnej, aby wrócić do islamu. W północnych regionach zamieszkanych przez muzułmanów, gdzie zbrojne grupy sprawują kontrolę terytorialną i ideologiczną, nawet posiadanie materiałów chrześcijańskich, takich jak Biblia czy broszury religijne, może stanowić zagrożenie dla życia. Raporty donoszą o pobiciach i morderstwach osób w trakcie spotkań religijnych lub noszących symbole religijne. Wielu konwertytów nie ma innej możliwości i musi ukrywać się ze swoją wiarą. Nawet spotkanie w bardzo małym gronie jest zbyt niebezpieczne.

Życie rodzinne

W przypadku konwertytów często grozi im rozpad rodzin. Gdy jedno z małżonków dokonuje konwersji, druga osoba poddawana jest naciskom, aby zażądać rozwodu – zwłaszcza jeśli konwersji dokonuje kobieta. Konwertyci są wydziedziczani, co negatywnie wpływa na ich sytuację ekonomiczną. Na obszarach kontrolowanych przez grupy zbrojne dzieci z rodzin chrześcijańskich – zwłaszcza sieroty lub te, których rodzice uciekli – są wyjątkowo narażone na wykorzystywanie, handel ludźmi lub przymusowy pobór do wojska. Dziewczęta są narażone na zwiększone ryzyko przymusowego małżeństwa ze starszymi mężczyznami powiązanymi z grupami bojowników, szczególnie w regionach bezprawia.

Życie w społeczeństwie

Na obszarach zamieszkanych przez większość muzułmańską, gdzie rząd utracił kontrolę, uzbrojone grupy wypełniły próżnię władzy, egzekwując nieformalne kodeksy oparte na szariacie. Chrześcijanie na tych obszarach spotykają się z dyskryminacją i izolacją społeczną. Konwertyci są często pozbawiani dostępu do podstawowych usług, takich jak opieka zdrowotna, pomoc żywnościowa czy możliwości edukacyjne. Bojownicy i ich zwolennicy obserwują chrześcijańskie gospodarstwa domowe, więc organizowanie zgromadzeń lub otwarte mówienie o swojej wierze jest niebezpieczne. Młode dziewczęta i kobiety są szczególnie narażone na uprowadzenia i przemoc seksualną.

Życie w państwie

Chrześcijanie mają ograniczoną swobodę przemieszczania się między regionami z powodu blokad dróg i punktów kontrolnych. Pastorzy podróżujący między wspólnotami są narażeni na porwanie lub morderstwo. Na wielu obszarach organizacje zbrojne sprawują wyłączną władzę i np. mogą nakazać tysiącom chrześcijan, aby się stamtąd wyprowadzili. Grupy te stosują zastraszanie, wymuszenia i ukierunkowaną przemoc, aby pozbyć się chrześcijan.

Życie w Kościele

Chociaż państwo oficjalnie nie monitoruje kościołów, uzbrojone grupy często zakłócają spotkania chrześcijan. Nabożeństwa są przerywane, budynki palone, a pastorzy atakowani. W wielu miejscach klimat strachu uniemożliwia otwartą ekspresję religijną. Ryzyko przemocy zepchnęło wiele kongregacji do podziemia lub na wygnanie.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Republika Środkowoafrykańska zobowiązała się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);

2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);

3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);

4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);

5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Republika Środkowoafrykańska nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych, regularnie naruszając/nie chroniąc następujących praw chrześcijan:

• chrześcijańscy konwertyci na obszarach zamieszkanych przez muzułmańską większość doświadczają presji i przemocy ze strony rodziny i członków lokalnej społeczności, która ma ich zmusić do wyrzeczenia się wiary w Jezusa Chrystusa (Art. 18 ICCPR);

• chrześcijanie są fizycznie atakowani za dzielenie się wiarą (Art. 18 ICCPR);

• chrześcijanie są zabijani za wiarę (Art. 6,1 ICCPR);

• chrześcijańskie kobiety i dziewczęta są gwałcone i wykorzystywane seksualnie (Art. 17 ICCPR);

• chrześcijańskie konwertytki narażone są na wymuszone małżeństwa z muzułmanami (Art 23 ICCPR; Art. 16 CEDAW i Art. 10 ICESCR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Chrześcijanie w Republice Środkowoafrykańskiej (RŚA) doświadczają powszechnych prześladowań. Mniejszości muzułmańskie także stały się celem ataków. Według Departamentu Stanu USA siły rządowe oraz bojownicy Grupy Wagnera dokonywali arbitralnych zatrzymań i stosowali przemoc wobec muzułmanów, w tym imamów oraz pasterzy Fulani. W odpowiedzi lokalne społeczności muzułmańskie organizowały protesty. Choć nie są głównym celem konfliktu, niewielkie mniejszości religijne doświadczają lokalnej wrogości i żyją w strachu na terenach, gdzie toczą się walki o kontrolę terytorialną. 

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w RŚA

Open Doors od kilku lat prowadzi działalność na terenie Republiki Środkowoafrykańskiej poprzez lokalnych partnerów i Kościoły. Od roku 2013 nasze programy wspierają Kościół w kryzysie po zamachu stanu dokonanym przez w islamskie ugrupowanie Séléka. Od tego czasu realia w terenie zmieniły się po raz kolejny, gdyż dawni wrogowie połączyli siły, by rozszerzyć swój przyczółek na terytoriach bogatych w zasoby naturalne. Kościół niezmiennie znajduje się w sytuacji zagrożenia. Naszym pragnieniem jest pomóc Kościołowi zbudować odporność i zdolność do reagowania na potrzeby swoich członków. Nasze programy obejmują:

• szkolenia na temat gotowości na prześladowania i integracji międzykulturowych konwertytów;

• wzmocnienie pozycji młodzieży poprzez możliwości społeczno-ekonomiczne, umiejętność czytania i pisania oraz uczniostwa;

• projekty wsparcia psychospołecznego i prawnego.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.

• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: Research & Reports · Serving Persecuted Christians Worldwide (https://www.opendoors.org/en-US/research-reports/).

• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.