Uzbekistan

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Wszyscy chrześcijanie w Uzbekistanie doświadczają jakiejś formy ucisku i przemocy na tle religijnym. Najmniej niepokojone przez władze są Rosyjskie Cerkwie Prawosławne, gdyż zazwyczaj nie próbują nawiązywać kontaktów z miejscową ludnością. Rdzenni konwertyci z islamu najczęściej doświadczają przemocy ze strony państwa, rodziny i członków lokalnej społeczności, a prześladowania nasilają się na obszarach wiejskich.

Niezarejestrowane Kościoły są szczególnie narażone na naloty policji, arbitralne aresztowania, groźby i kary finansowe.

Świeckie rządy sprawujące ścisłą kontrolę religijną tworzą środowisko, w którym chrześcijanie muszą radzić sobie zarówno z represyjną polityką władz, jak i wrogością społeczną, zwłaszcza w konserwatywnych regionach, gdzie tożsamość religijna jest ściśle spojona z tożsamością klanową. 

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Uzbekistan jest państwem totalitarnym. Cała władza spoczywa w rękach prezydenta Mirziyoyeva (rządzącego od 2016 r.), a ruchy opozycyjne i niezależne media są zakazane. Referendum, które odbyło się w maja 2023 r., oraz późniejsze zmiany w konstytucji dają prezydentowi Shavkatowi Mirziyoevowi mandat pozostania na stanowisku do 2040 r. (RFE/RL, 3 maja 2023).

Nowelizacja konstytucji z kwietnia 2023 r. definiuje kraj jako „państwo świeckie”, niemniej jednak wolność religijna obywateli jest poważnie ograniczona. Ramy prawne kryminalizują niezarejestrowaną działalność religijną, wymagają zatwierdzenia przez państwo wszystkich publikacji religijnych, zakazują prozelityzmu i narzucają skomplikowane procedury rejestracyjne, jednocześnie zakazując prywatnej edukacji religijnej (Departament Stanu USA, IRFR 2023 Uzbekistan).

W latach 2024-2025 warunki uległy dalszemu pogorszeniu wraz z przyjęciem przez Oliy Majlis (parlament) ustawodawstwa, które nakłada kary na rodziców pozwalających dzieciom brać udział w niezalegalizowanej edukacji religijnej (USCIRF 2025 Uzbekistan). Rząd systematycznie blokuje wnioski o rejestrację składane przez wspólnoty religijne. Niezarejestrowane grupy protestanckie podlegają nadzorowi, a ich członkowie poddawani są presji, aby zostać informatorami (Forum 18, 26 kwietnia 2024).

Pomimo przeważającej populacji muzułmanów sunnickich (95,1%), świecki rząd – ukształtowany 70 latami sowieckiego ateizmu – sprawuje ścisłą kontrolę nad praktykami islamskimi. Obywatele przestrzegają raczej tradycji i zasad kultury islamskiej niż nauk islamu. Pod surowym nadzorem władz oficjalnie uznana mniejszość chrześcijańska (1,1%) jest narażona na prześladowania. Do największych wyznań chrześcijańskich należą Rosyjski Kościół Prawosławny, grupy niezależne i Ormiański Kościół Apostolski (źródło: World Christian Database, dostęp kwiecień 2025).

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Nadzór i kontrola oraz represje władz wobec chrześcijan utrzymują się na tym samym poziomie na terenie całego Uzbekistanu. Prześladowania konwertytów przez rodziny i lokalne społeczności różnią się znacznie w zależności od regionu, przy czym obszary wiejskie doświadczają znacznie wyższego poziomu wrogości niż ośrodki miejskie. Szczególnie wysoki poziom prześladowań dotyka chrześcijan w Dolinie Fergany, gdzie tradycyjne wartości islamskie i struktury klanowe pozostają najsilniejsze.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Rosyjski Kościół Prawosławny w dużej mierze przestrzega narzuconych przez państwo zasad i w związku z tym doświadcza minimalnej ingerencji. Chociaż nabożeństwa są monitorowane, kongregacje spotykają się otwarcie bez obawy przed aresztowaniem. Państwo nakłada ograniczenia na import literatury chrześcijańskiej.

Społeczności konwertytów

Konwertyci z islamu doświadczają podwójnych prześladowań ze strony władz państwowych i członków rodziny/społeczności.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Zaraz po konwertytach, drugą najczęściej atakowaną kategorią wspólnot są niezarejestrowane Kościoły baptystyczne, ewangelikalne i zielonoświątkowe. Ich spotkania są regularnie przerywane przez naloty policji, członkowie są zatrzymywani, zastraszani i karani grzywnami za działalność religijną, która w świetle uzbeckiego prawa jest uznawana za nielegalną.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Paranoja dyktatorska

Autorytarny reżim Uzbekistanu postrzega niezależną działalność religijną jako potencjalne zagrożenie dla kontroli państwa i stabilności narodowej. Rząd zezwala na legalne działanie tylko zatwierdzonym przez państwo instytucjom religijnym, a wszystkie inne są inwigilowane, infiltrowane i represjonowane. Według USCIRF 2025 Uzbekistan władze systematycznie nazywają grupy protestanckie „ekstremistami” oraz „zagranicznymi agentami”, twierdząc, że ich ostatecznym celem jest destabilizacja systemu politycznego kraju.

Islamski ekstremizm w połączeniu z uciskiem klanowym

Rdzenni (muzułmańscy) obywatele, którzy dokonują konwersji na chrześcijaństwo, są zmuszani, czasami przy użyciu przemocy fizycznej, do rekonwersji przez rodziny oraz członków lokalnej społeczności. Konwertyci są przetrzymywani w areszcie domowym, bici, a nawet wypędzani ze swoich społeczności. Lokalni przywódcy islamscy wymieniają ich w swoich kazaniach, co jeszcze bardziej zwiększa presję społeczną, której są poddawani. W rezultacie większość konwertytów dokłada wszelkich starań, aby ukryć swoją wiarę.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Tradycyjna kultura islamska i normy patriarchalne stawiają kobiety niżej od mężczyzn w strukturze rodzinnej i oczekują od nich podporządkowania. Kobiety nie mają prawa do wyboru własnej religii i spotykają się z silnym sprzeciwem w przypadku konwersji. Uwięzienie przez rodzinę (tj. areszt domowy) pozostaje powszechną i społecznie akceptowaną formą wywierania presji na konwertytki. Ograniczenie kontaktów społecznych, zwłaszcza kontaktów z innymi chrześcijanami, ma służyć nakłonieniu konwertyty do rekonwersji. Uprowadzenia i przymusowe małżeństwa są powszechne, a przemoc seksualna w małżeństwie jest często ignorowana i normalizowana. Wstyd i stygmatyzacja sprawiają, że kobiety zazwyczaj nie zgłaszają przestępstw seksualnych.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę (areszt domowy);
• przemoc fizyczna;
• przemoc seksualna.

Mężczyźni

Przywódcy kościelni są częstym celem ataków, zwłaszcza w przypadku niezarejestrowanych Kościołów. Mogą zostać ukarani grzywną, zatrzymani, pozbawieni wiz wyjazdowych lub umieszczeni w areszcie domowym. Jest to celowa taktyka, która ma wywołać strach wśród pozostałych członków społeczności. Przywódcy kościelni napotykają bariery w szkoleniu. Istnieje tylko jedno małe seminarium, a szkolenie online niesie ze sobą zagrożenie, ponieważ w przypadku odkrycia materiałów szkoleniowych przez władze, ich właściciel zostanie ukarany grzywną. Chrześcijańscy mężczyźni spotykają się z nierównym traktowaniem w wielu obszarach życia; tracą pracę albo odmawia im się awansu, znajdują się pod stałą kontrolą służb i presją w kontekście obowiązkowej służby wojskowej. Konwertyci spotykają się z przemocą słowną, fizyczną i psychiczną.

Formy wywierania nacisku:

• nękanie ekonomiczne w biznesie/miejscu pracy;
• nękanie ekonomiczne poprzez grzywny;
• uwięzienie przez władze państwowe;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• zakaz podróżowania/ograniczenie możliwości przemieszczania się;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;
• przemoc słowna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Ogólny wynik Uzbekistanu nie zmienił się, chociaż spadł wynik dotyczący przemocy. Uzbekistan utrzymał się na tym samy miejscu w rankingu, co w ŚIP 2025. Średnia presja nieznacznie wzrosła do 13,8 pkt. Wyniki presji nieznacznie wzrosły w przypadku życia w społeczeństwie i Kościele, a utrzymały się w kategoriach życie prywatne, w rodzinie i w państwie. Muzułmańskie rodziny, przyjaciele i mieszkańcy wsi wywierają presję w szczególności na konwertytów, podczas gdy rząd nakłada wiele ograniczeń na działalność kościelną, a chrześcijanie należący do niezarejestrowanych Kościołów ucierpieli z powodu nalotów policyjnych, gróźb, aresztowań i grzywien.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Uzbekistanu.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, liczby te należy rozumieć jako wielkości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• Grudzień 2024 r. - 25 kwietnia 2024 r. nakazano wyburzenie dwóch powstających budynków należących do Rady Kościołów Baptystów w Urgenczu. Rozbiórka została wstrzymana po protestach aż do 4 grudnia 2024 r., kiedy to pojawił się buldożer i budynki zostały zrównane z ziemią (źródło: Forum 18, 06 grudnia 2024).
• Sierpień 2025 r. - Trzy rodziny zostały zmuszone do opuszczenia swoich domów. (źródło: Voice of the Martyers, 27 sierpnia 2025).

Życie prywatne

Konwertyci narażają się na ogromne ryzyko, gdy rozmawiają o swojej wierze, nawet jeśli są to członkowie najbliższej rodziny. Rząd klasyfikuje takie rozmowy jako „prozelityzm”, który zgodnie z kodeksem karnym podlega karze do trzech lat pozbawienia wolności. Nasilił się nadzór cyfrowy, a władze monitorują aktywność online pod kątem treści religijnych. Nowelizacja kodeksu administracyjnego z marca 2025 r. zaostrzyła kary za posiadanie nieautoryzowanych materiałów religijnych, a grzywny sięgają obecnie 50-krotności minimalnego miesięcznego wynagrodzenia. Konwertyci spotykają się z odrzuceniem przez rodzinę i ostracyzmem lokalnej społeczności. Grozi im także zatrzymanie przez władze.

Życie rodzinne

Chrześcijańskie rodziny zmagają się z silną presją z wielu stron. Muzułmańska większość wywiera presję na dzieci konwertytów, aby uczestniczyły w islamskiej edukacji i praktykach religijnych, podczas gdy państwowe instytucje edukacyjne narzucają im świecką antyreligijną propagandę. Ustawodawstwo z 2024 r. nakłada na rodziców kary za nieautoryzowaną edukację religijną, co stawia chrześcijańskich rodziców w niemożliwej sytuacji. Edukacja w domu wiąże się z dużym ryzykiem, a jednocześnie Kościoły mają zakaz organizowania zajęć dla dzieci i młodzieży. Konwertyci donoszą, że krewni szukają w wypowiedziach i zachowaniu dzieci dowodów na wpływ chrześcijaństwa, przyczyniając się do tworzenia atmosfery nadzoru i strachu.

Życie w społeczeństwie

Chrześcijanie poddawani są naciskom z każdej strony zarówno przez muzułmańskie społeczeństwo, jak i świeckie państwo. Konwertyci są monitorowani przez członków rodziny, sąsiadów, lokalnych urzędników i policję, a w latach 2024-2025 odnotowano wyższą liczbę zatrzymań i przeszukań. Lokalne społeczności często zgłaszają władzom podejrzane działania chrześcijan, co skutkuje nalotami, zatrzymaniami i grzywnami. Według Forum 18 (kwiecień 2025 r.), grupy protestanckie doświadczyły 32-procentowego wzrostu nękania inicjowanego przez społeczność w porównaniu z poprzednim okresem badawczym, a lokalne komitety mahalla (sąsiedzkie) aktywnie uczestniczyły w identyfikowaniu i zgłaszaniu działalności chrześcijan władzom.

Życie w państwie

Przepisy wyznaczające ramy prawne, w których mogą poruszać się obywatele Uzbekistanu, systematycznie ograniczają ich wolność religijną, wymagając rejestracji religijnej, a jednocześnie blokując takie zgłoszenia. Niezarejestrowana działalność religijna podlega karze, a władze stosują coraz bardziej wyrafinowane metody nadzoru w celu wykrywania nielegalnych zgromadzeń. Prawo ściśle kontroluje kwestie dotyczące literatury religijnej, co obecnie rozszerza się na cenzurę treści publikowanych w Internecie. W latach 2024–2025 służby kontynuowały naloty na domy, a ich skutkiem były kary w postaci konfiskaty mienia, grzywien w wysokości średnio 10- czy nawet 30-krotności miesięcznej płacy minimalnej, nakazu pracy na cele społeczne oraz sporadycznie wyroków pozbawienia wolności.

Życie w Kościele

Praca religijna wśród młodzieży i małoletnich, w tym działalność szkółki niedzielnej, jest surowo zabroniona. Kryminalizacja prozelityzmu (zagrożonego karą do trzech lat pozbawienia wolności) sprawia, że przyjmowanie konwertytów do wspólnoty jest dla Kościołów niebezpieczne. Wymogi rejestracyjne stały się bardziej rygorystyczne w 2024 r., a nowe przepisy nakazują minimalną liczbę członków niemożliwą do osiągnięcia przez małe kongregacje. Wszystkie materiały/publikacje religijne muszą być przedłożone do akceptacji przez władze. 

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Uzbekistan zobowiązał się do poszanowania i ochrony praw podstawowych na mocy następujących traktatów międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);
3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);
4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);
5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Uzbekistan nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych poprzez łamanie/dopuszczenie do łamania następujących praw chrześcijan:

• chrześcijanie są zabijani za wiarę (Art. 6 ICCPR);

• Kościoły wyznań nietradycyjnych nękane są „nalotami”, nabożeństwa są zakłócane, a uczestnicy trafiają do aresztu (Art. 9, 18. 21 ICCPR);

• posiadanie literatury religijnej podlega poważnym ograniczeniom, wykraczającym poza dozwolone ograniczenia międzynarodowe (Art 18 i 19 ICCPR);

• władze państwowe i członkowie lokalnej społeczności monitorują chrześcijan i ich działalność (Art. 17 ICCPR);

• chrześcijańskie konwertytki narażone są na wymuszone małżeństwa z muzułmanami (Art 23 ICCPR; Art. 16 CEDAW i Art. 10 ICESCR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Wszystkie grupy religijne doświadczają silnego nadzoru i represji ze strony państwa. Świadkowie Jehowy spotykają się z odmową rejestracji ich wspólnot; muzułmanie praktykujący poza instytucjami zatwierdzonymi przez państwo narażają się na ataki, a wielu z nich jest więzionych pod niejasnymi zarzutami „ekstremizmu”, w wyniku prowadzenia pokojowej działalności religijnej. W czerwcu 2024 r. premier Abdulla Aripov nakazał wyburzenie ponad 400 niezarejestrowanych meczetów i miejsc modlitewnych w celu przekształcenia ich w obiekty komercyjne (USCIRF 2025 Uzbekistan). Społeczności żydowskie i bahaickie również doświadczają ograniczeń dotyczących materiałów i zgromadzeń.

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Uzbekistanie

Open Doors zapewnia pomoc wierzącym z Azji Środkowej w sytuacjach kryzysowych. Na pomoc mogą liczyć osoby w więzieniach, wykluczone z rodzin i wspólnot, pozbawione środków do życia i zatrudnienia z powodu wiary w Chrystusa. Wzmacniamy prześladowany Kościół w Azji Środkowej przede wszystkim poprzez:

• dystrybucję literatury chrześcijańskiej;
• wsparcie modlitewne;
• szkolenia biblijne;
• szkolenie dzieci/młodzieży;
• służbę wśród kobiet;
• służbę odwiedzin;
• pomoc społeczną i medyczną;
• szkolenia zawodowe i mikrokredyty;
• projekty rozwoju ekonomii społecznej, takie jak ośrodki rehabilitacyjne dla dzieci, mężczyzn i kobiet.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.