Prześladowania w Egipcie

Egipt

16
ŚIP
2019
Egipt
Religia
Islam
Ustrój
Republika Arabska
Ranking poprzednie lata
17
ISO
EG
Egipt
Chrześcijan
9,94
Populacja
99.38
Dyktatorska Paranoja
Islamski ekstremizm
Życie prywatne: 11.700
Życie w rodzinie: 13.200
Życie w społeczeństwie: 10.700
Życie w państwie: 13.200
Życie w kościele: 11.000
przemoc fizyczna: 15.900

Wprowadzenie

Okres badawczy: 1 listopada 2017 – 31 października 2018

Pozycja w Światowym Indeksie Prześladowań (ŚIP)

Egipt, z 76 punktami, plasuje się na 16. miejscu ŚIP 2019. Nowe metody badawcze pozwoliły na bardziej szczegółowe zgłębienie sytuacji w kraju i w porównaniu z ŚIP 2018 odnotowano więcej niebezpiecznych zdarzeń (chociaż spadła liczba zabójstw). To wszystko przyczyniło się do wzrostu egipskiego wyniku o sześć punktów.

Siły napędowe

Islamski ekstremizm:

W Egipcie możemy spotkać się z różnymi przejawami islamskiego ekstremizmu. Całe społeczeństwo, patrząc przez pryzmat dominującej w kraju kultury islamskiej, traktuje chrześcijan jako obywateli drugiej kategorii. To przyczynia się do dyskryminacji chrześcijan w życiu politycznym i zmusza ich do nieustannych zmagań z wrogością rządu i administracji. Nawet ich podstawowe prawa nie zawsze są respektowane, nie wspominając o ich egzekwowaniu. Konwersja na chrześcijaństwo natychmiast wywołuje naciski ze strony rodziny, które mają prowadzić nawróconego do wyrzeczenia się wiary. Życie codzienne staje się trudne do zniesienia ze względu na prześladowania w miejscu zamieszkania czy w pracy. Odnotowano też kilka przypadków brutalnych ataków na chrześcijan zorganizowanych przez bojówki islamskie. Do tej pory działania takich grup były szczególnie intensywne na półwyspie Synaj, ale już w ŚIP 2018 liczba przeprowadzonych przez nie ataków wzrosła na terenie całego kraju.

Dyktatorska paranoja:

Mimo że Egipt w ciągu trzech lat (2011 – 2014) przeżył trzy różne reżimy, w kraju cały czas panuje system autorytarny. W 2011 roku długoletnia dyktatura Mubaraka upadła pod wpływem fali protestów. Doprowadziło to do kontrowersyjnych wyborów, w których wygrało Bractwo Muzułmańskie. Rząd, kierowany przez Muhammada Mursiego, nie był demokratyczny i w roku 2013 został zmuszony do dymisji przez powstanie narodowe, które zainicjowała armia. Obecnie Egiptem kieruje rząd obywatelski, a na jego czele stoi były głównodowodzący armii – Abd al-Fattah as-Sisi, wybrany na prezydenta w maju 2014 oraz marcu 2018 r. Ze względu na aktualne wyzwania gospodarcze, ekonomiczne i społeczne rząd raczej nie przestrzega podstawowych praw człowieka czy zasad demokratycznego pluralizmu. Chrześcijanom nikt nie gwarantuje wolności religijnej.

Antagonizm plemienny:

Mimo że etniczna różnica między Koptami (chrześcijanami) i Arabami (muzułmanami) teoretycznie jest nieznaczna, te dwie grupy wydają się kompletnie odmienne. Podobnie jak w innych krajach arabskich, tak i w Egipcie myślenie plemienne formuje arabski światopogląd prowadząc do przemocy, szczególnie werbalnej, wobec społeczności koptyjskiej. W Egipcie powszechna niechęć do Koptów manifestuje się zwłaszcza wtedy, gdy chrześcijanie chcą coś osiągnąć, na przykład starają się o oficjalne uznanie jakiegoś budynku za kościół. Ekstremizm islamski i plemiennym antagonizm w takich przypadkach przeplatają się ze sobą, tworząc takie nastroje środowiskowe, że chrześcijańska mniejszość musi być bardzo ostrożna.

Źródła prześladowań

Źródła ekstremizmu islamskiego:

Chrześcijan prześladowania dotykają przede wszystkim w życiu codziennym – w sąsiedztwie i w pracy. Wynika to z silnego wpływu, jaki na zwykłych obywateli wywierają ortodoksyjni imamowie. Wrogość i uprzedzenia są szczególnie wyraźne w biedniejszych, rolniczych regionach kraju. Kluczową rolę dla podtrzymywania w społeczeństwie atmosfery nietolerancji i nienawiści pełnią radykalni kaznodzieje islamscy. Militarne ugrupowania islamistyczne również stanowią znaczący motor prześladowań i to one są odpowiadają za stosowanie najbardziej brutalnych form przemocy. Do gnębienia chrześcijan przyczyniają się też, naruszając ich podstawowe prawa, urzędnicy państwowi – gdy nie bronią ich prerogatyw bądź sami traktują ich niesprawiedliwie.

Źródła paranoi dyktatorskiej:

Tutaj ucisk chrześcijan płynie od wszelkiego szczebla urzędników państwowych, sędziów, lokalnych pracowników administracji czy aparatu bezpieczeństwa. Aparat prezydenta Abd al-Fattaha al-Sisiego dba o zachowanie poparcia większości społeczeństwa, dzięki czemu trwa u władzy. Dlatego też, mimo obietnic składanych opozycji, rząd nie znosi obowiązujących ograniczeń wolności religijnej. Liderzy kościołów egipskich znajdują się pod stałym nadzorem i obserwacją państwa.

Źródła antagonizmu plemiennego:

Wrogość rodziny na wieść o zmianie religii stanowi rezultat zarówno ekstremizmu islamskiego, jak i myślenia wynikającego z tożsamości plemiennej. Przejście na chrześcijaństwo uważa się za zdradę nie tylko religii, ale też własnej rodziny. Takie przekonanie podsycają ortodoksyjni imamowie, którzy nastawiają lokalne społeczności muzułmańskie przeciwko chrześcijanom.

Kontekst

We współczesnej historii Egiptu momentami decydującymi były: rewolucja 2011 roku przeciw prezydentowi Mubarakowi, a także usunięcie jego następcy, prezydenta Mursiego w roku 2013. Od czasu, gdy władzę objął al-Sisi, wielu starszych liderów Bractwa Muzułmańskiego, w tym Mursi, zostało aresztowanych, oskarżonych i skazanych na śmierć lub dożywocie, nie wykonano jednak jeszcze żadnej z zasądzonych egzekucji. Te działania podzieliły egipskie społeczeństwo ze względu na popularność, jaką Bractwo Muzułmańskie cieszyło się wśród wielu Egipcjan. Rząd prezydenta al-Sisiego wprowadza ambitny plan rewitalizacji gospodarki, chcąc osiągnąć znaczny wzrost ekonomiczny i stworzyć nowe miejsca pracy.  
Szacuje się, że około 90 proc. Egipcjan jest muzułmanami i – teoretycznie – sunnitami. Mimo że chrześcijaństwo zakorzeniło się w Egipcie na wiele wieków przed pojawieniem się islamu, dzisiaj chrześcijanie zostali zepchnięci na margines społeczny i traktowani są jak obywatele niższej kategorii. Uniwersytet Al-Azhar, uważany przez sunnitów za najstarszą i najbardziej prestiżową islamską uczelnię, został przez prezydenta wezwany do walki z islamskim radykalizmem, między innymi za pomocą reformy nauczania. W kraju zauważalny jest wzrost znaczenia mniej tolerancyjnych odłamów islamu, rośnie też autorytet ortodoksyjnych imamów, szczególnie w obszarach wiejskich i w biedniejszych regionach. Mimo starań rządu ta tendencja się utrzymuje, a otoczenie okazuje chrześcijanom w Egipcie wrogość.

Grupy chrześcijańskie dotknięte prześladowaniami

Społeczności chrześcijan ekspatriantów:

Chrześcijańscy uchodźcy nie są w Egipcie zmuszani do izolacji. Ta kategoria nie jest częścią analizy ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie:

W tej kategorii największą wspólnotą jest rdzenna wspólnota koptyjska, której większość wyznawców należy do kościoła prawosławnego. W kraju są też zakładane kościoły różnych denominacji protestanckich. Koptowie, jako mniejszość, spotykają się z dyskryminacją w dziedzinie edukacji, służby zdrowia czy regulacji prawnych, co hamuje rozwój i aktywność kościoła w wielu istotnych aspektach. Jednak ze względu na tradycje historyczne, a także znaczącą liczbę (kilka milionów) wiernych byli akceptowani przez rząd i muzułmańskie społeczeństwo. W ostatnich latach to się, niestety, zmieniło i historyczne wspólnoty chrześcijańskie stały się celem prześladowań, zarówno dla bojówek islamskich, jak i dla zwykłych obywateli.

Społeczności chrześcijan konwertytów:

Liczba konwertytów jest mała, jednak wciąż rośnie. Muszą oni zmierzyć się z prześladowaniami, najczęściej ze strony członków własnej rodziny, którzy karzą ich za porzucenie islamu – między innymi biciem i wyrzucaniem z domu.

Nietradycyjne społeczności chrześcijańskie:

W Egipcie istnieje kilka grup ewangelikalnych i zielonoświątkowych, część z nich jest obecnie drugim, trzecim lub nawet kolejnym pokoleniem konwertytów z islamu. Reszta pochodzi ze środowisk prawosławnych (koptyjskich). Są oni dyskryminowani zarówno przez islamskie społeczeństwo, jak też, choć w mniejszym stopniu, przez Koptyjski Kościół Ortodoksyjny.

Obszary życia i przemoc fizyczna

Życie prywatne: 11.700
Życie w rodzinie: 13.200
Życie w społeczeństwie: 10.700
Życie w państwie: 13.200
Życie w kościele: 11.000
przemoc fizyczna: 15.900

Wzorzec prześladowań ŚIP 2019 dla Egiptu dowodzi, że:

  • Średnia presja wywierana na chrześcijan utrzymuje się na bardzo wysokim poziomie (12,0 punktów) i wzrosła z poziomu 11,5 punktu w poprzednim ŚIP. Wzrost ten w dużej mierze wynika z lepszego zrozumienia sytuacji, w Egipcie, co umożliwiło zastosowanie bardziej skutecznych metod badawczych.
  • We wszystkich sferach życia odnotowany został wysoki poziom ucisku, lecz najwyższy jest on w dziedzinach życia w rodzinie i życia w państwie. Wysoki wynik (13,2 punktu) dla życia w rodzinie odzwierciedla przede wszystkim te trudności, z jakimi spotykają się konwertyci z islamu. Dotyczą one między innymi problemów z organizacją chrześcijańskich ślubów, chrztów lub pogrzebów. Natomiast wysoki poziom prześladowań w sferze życia w państwie ukazuje dyskryminację chrześcijan przez władze Egiptu. Chrześcijanie w każdej chwili mogą zostać oskarżeni o bluźnierstwo i zaatakowani przez tłum. Aby utrzymać porządek zarówno policja, jak i władze, stają po stronie oskarżycieli i atakujących.
  • Wynik ilustrujący przemoc wobec chrześcijan wzrósł z 12,4 (ŚIP 2018) do 15,9 punktu w ŚIP 2019. Zgłoszono więcej przejawów agresji, choć liczba zabójstw zmalała.

Życie prywatne:

Konwertytów spotykających się po domach dotykają poważne ograniczenia, ryzykowny jest jakikolwiek przejaw chrześcijańskiej wiary. Zmuszani są oni do udziału w codziennej modlitwie muzułmańskiej, praktykowania ramadanu i zachowywania innych tradycyjnych nakazów religijnych. W przeciwieństwie do chrześcijan o muzułmańskich korzeniach koptyjscy chrześcijanie spotykają się w tej sferze ze znikomymi represjami.

Życie w rodzinie:

Konwertyci z islamu stają w obliczu ogromnej presji ze strony bliższej i dalszej rodziny, szczególnie na terenach wiejskich. Takie osoby nakłaniane są, by wyrzekły się swojej wiary. W ramach społeczności koptyjskiej tego typu presja jest dużo słabsza, ale czasem może przybrać formę napaści fizycznej, a nawet gróźb śmierci.

Życie w społeczeństwie:

Egipscy chrześcijanie często są wykluczani społecznie. Raporty z badań na terenie całego kraju potwierdzają, że zmagają się oni z dyskryminacją w takich sferach życia, jak wymiar sprawiedliwości, edukacja czy podstawowa opieka społeczna, są więc bardziej narażeni na życie w nędzy. Ponadto chrześcijanom odmawia się sprawiedliwego osądzenia, gdy składają skargi w ramach prawa zwyczajowego, szczególnie w sprawach pomiędzy muzułmanami a chrześcijanami. Alternatywne formy wymierzania sprawiedliwości prawie zawsze prowadzą do wyroków niekorzystnych dla chrześcijan.

Życie w państwie:

Rząd nie gwarantuje wolności religijnej, a egipski system prawny jest uprzedzony do niemuzułmanów. System prawny traktuje chrześcijan, a szczególnie konwertytów z islamu, jako obywateli drugiej kategorii. Ich wolność religijna, zarówno w wymiarze prywatnym, jak i zbiorowym, jest ograniczana i nie mogą żyć zgodnie ze swoją wiarą. Udział Egiptu w Mistrzostwach Świata w piłce nożnej w 2018 r. ukazał problem dyskryminacji chrześcijan w różnych dziedzinach życia w szczególnie jaskrawym świetle. W ostatniej dekadzie ani jeden chrześcijański zawodnik nie zagrał w drużynie narodowej – odmówiono im możliwości występowania w najlepszych egipskich profesjonalnych klubach piłkarskich.

Życie w kościele:

Autonomia Koptyjskiego Kościoła Ortodoksyjnego z reguły jest respektowana, jednak jego członkowie spotykają się z szeregiem barier administracyjnych, gdy chcą np. uzyskać zgodę na renowację lub budowę kościoła. Przeszkody te stały się jeszcze bardziej uciążliwe, gdy w roku 2016 wprowadzono w życie prawo, które urzędnikom szczebla miejskiego dało prawo wydawania zezwoleń potrzebnych do postawienia budynku kościelnego.

Przemoc:

Mimo znacznego spadku liczby zabitych chrześcijan – ze 128 w ŚIP 2018 do 17 w ŚIP 2019 – ogólny wynik odnoszący się do przemocy wzrósł. Wynika to z większej ilości odnotowanych ataków na budynki kościelne, domy i firmy należące do chrześcijan, a także na nich samych (wzrosła również liczba gwałtów i wymuszonych małżeństw). Dość powszechne są też przypadki napadania na chrześcijan przez bojowników islamskich lub zwykły tłum we wsiach.

Prześladowania ze względu na płeć

Kobiety: Kobiety w Egipcie często spotykają się z poniżaniem, wymuszaniem zgody na małżeństwo, przedślubnymi porwaniami lub wykorzystywaniem seksualnym. Takie praktyki są w Egipcie powszechne, ale ich nasilenie jest różne w zależności od regionu. Badania pokazują jednak, że chrześcijańskie kobiety są szczególnie narażone na porwania w celu zawarcia małżeństwa, zwłaszcza w rejonach rolniczych, w wioskach i miasteczkach na południu. Sporo chrześcijańskich dziewczyn zmuszanych do małżeństwa jest małoletnich i pochodzi z niższych warstw społecznych. W sukurs porywaczom przychodzi tu tradycja – śluby w młodym wieku wpisują się w normy społeczne panujące na obszarach wiejskich. Wielu mężczyzn pracuje za granicą, dłuższy czas przebywając poza domem, co sprawia, że niektóre kobiety wdają się w romanse. Co więcej, czasem muzułmańscy sąsiedzi nawiązują takie relacje z samotnymi chrześcijankami specjalnie po to, by nawrócić je na islam. Presja, jakiej poddane zostały chrześcijańskie rodziny przez ryzyko porwań, jest wysoka – kobiety nie mogą wychodzić z domu same, mężczyźni muszą je stale chronić.
Konwertytki są narażone przede wszystkim na prawne skutki swoich decyzji; bardzo często muzułmańscy mężowie rozwodzą się z nimi, zostawiając je bez żadnego zabezpieczenia finansowego. Mogą też stracić prawo do opieki nad dziećmi oraz prawo do dziedziczenia. Ich prześladowanie może rozpocząć własna rodzina, w odwecie za to, że zmieniając wiarę, splamiły honor swoich krewnych. Kobietom trudno uniknąć zagrożeń, bo podróżując i mieszkając samotnie automatycznie stają się podejrzane.

W pracy chrześcijańskie kobiety spotykają się z podwójną dyskryminacją – zarówno ze względu na religię, jak i na płeć. Z powodu wiary mogą w mgnieniu oka stracić szansę na awans i zrobienie kariery zawodowej.

Mężczyźni: Młodym chrześcijanom ciężko jest znaleźć zatrudnienie, w szczególności na terenach rolniczych. Zdarza się, że muzułmańscy właściciele sklepów namawiają swoich klientów, aby nie kupowali od chrześcijan. Niektórzy wyznawcy islamu uważają, że jedzenie przygotowane przez chrześcijan jest nieczyste. Bezrobocie przyczynia się do wykluczenia społecznego mężczyzn w całym kraju, przede wszystkim w górnym Egipcie. Ze względu na ogólną sytuację ekonomiczną problem ten destabilizuje status rodzin, zwiększając liczbę przypadków przemocy domowej i rozwodów. Kiedy mężczyzna nie czuje się na siłach, by bronić swojej wiary, załamuje się i traci pewność siebie, odczuwając przy tym silne poczucie winy i frustrację. To podkopuje jego poczucie własnej wartości jako głowy rodziny i może prowadzić do konfliktów.

Prześladowania innych mniejszości religijnych:

Inne grupy religijne, które również zmagają się z prześladowaniami, to szyici i sufici (muzułmanie), bahaici, mormoni oraz świadkowie Jehowy. Szyici są szczególnie często atakowani przez sunnickie bojówki, dlatego nie mogą otwarcie praktykować swojej wiary. Mormoni, bahaici i świadkowie Jehowy nie są uznawani przez rząd, więc trudno im znaleźć miejsca spotkań. Ponadto ich misyjny zapał i wynikająca z niego aktywność są nielegalne, a wyznawcy tych religii spotykają się z wrogością zarówno władz, jak i społeczeństwa – w tym chrześcijan.

Przykład: Dnia 24 listopada 2017 r. bojówka sunnicka zaatakowała pełen ludzi meczet suficki na Półwyspie Synaj, zabijając ponad 300 osób (źródło: New York Times, 24 listopada 2017).

Prognozy na przyszłość

Aspekt polityczny:

Obecnie rządzący prezydent al-Sisi, chcąc utrzymać się przy władzy, prawdopodobnie będzie próbował zmienić konstytucję. Jego zwolennicy zbierają ponoć podpisy pod wnioskiem o tę zmianę, jednak najpewniej ma to po prostu zapewnić al-Sisiemu demokratyczny mandat do wprowadzenia poprawek. Al-Sisi przypuszczalnie wciąż będzie zwalczał Bractwo Muzułmańskie i inne radykalne ugrupowania islamskie. Wszystko wskazuje na to, że Egipt wraca w dawne koleiny i – tak jak za rządów Hosniego Mubaraka – to despotyczny przywódca będzie podejmował decyzje o kierunku, w jakim rozwinie się kraj.

Prognozy na przyszłość dla chrześcijan przez pryzmat:

  • Islamskiego ekstremizmu: Jeśli ataki radykalnych grup islamskich będą trwały i dalej będzie wzrastać presja na chrześcijan, zdolność egipskiego kościoła do radzenia sobie z tym uciskiem zostanie wystawiona na poważną próbę.
  • Antagonizmu plemiennego: Jest mało prawdopodobne, że społeczeństwo kiedykolwiek uzna chrześcijan za równych sobie obywateli. Tak naprawdę od Egipcjan oczekuje się, że każdy ma być sunnitą, a wszelka odmienność jest traktowana jak zdrada.
  • Osoby przechodzące na chrześcijaństwo stale są zagrożone.
  • Dyktatorskiej paranoi: Mimo że większość chrześcijan cieszy się, iż prezydent z Bractwa Muzułmańskiego – Muhammad Mursi – został zdymisjonowany, nikłe są szanse na to, że obecny prezydent al-Sisi znacząco poprawi sytuację egipskich chrześcijan.

Podsumowanie:

Mimo że rząd, chcąc zablokować ataki na chrześcijan, ogłosił stan wyjątkowy, poczucie zagrożenia obecne wśród chrześcijan zamieszkujących Egipt w najbliższej przyszłości raczej nie zniknie. Skala tych ataków – ich nasilenie lub utrzymanie się na obecnym poziomie – zdefiniuje dynamikę prześladowań w Egipcie. Niezwiązane z przemocą fizyczną formy prześladowań, obecne w różnych sferach życia, prawdopodobnie nadal będą miały miejsce i nie zanosi się tu na poprawę.

 

Wszystkie pola są wymagane. E-mail będzie wysyłany za pośrednictwem programu pocztowego.