Mali

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Chrześcijanie w Mali borykają się z rosnącymi, wielowymiarowymi prześladowaniami, które sprawiają, że wiele obszarów staje się dla nich niemal niemożliwe do zamieszkania. Grupy dżihadystów, takie jak Jama'at Nasr al-Islam wal-Muslimin (JNIM) i Islamskie Państwo na Wielkiej Saharze (ISGS), rozszerzyły swoją działalność poza północ na środkowe i południowe regiony kraju. Chrześcijanie są napadani i porywani, a ich kościoły są palone. Pastorzy i członkowie wspólnot ewangelikalnych są szczególnie narażeni na przemoc, często oskarżani o bycie agentami Zachodu.

Niebezpieczeństwo napływa z wielu stron. Chrześcijanie cierpią z powodu działań islamistycznych bojówek, zorganizowanej przestępczości oraz korupcji urzędników i władz. Dżihadyści zajmują się nielegalnym wydobyciem surowców, tworzą sieci patronackie i strefy bezprawia, w których chrześcijanie, zwłaszcza na obszarach wiejskich, są bezradni i narażeni na ogromne niebezpieczeństwo.

Pod rządami wojskowymi nasiliły się represje państwa. Chrześcijańscy przywódcy i aktywiści, którzy zabierają głos, są śledzeni, zastraszani i bezpodstawnie aresztowani. Przestrzeń obywatelska została drastycznie ograniczona.

Konwertyci z islamu są narażeni na jeszcze większe ryzyko. Są postrzegani jako apostaci, a wielu z nich doświadcza odrzucenia przez rodziny i ukierunkowanych ataków ze strony ekstremistów, którzy z powodu osłabionego autorytetu państwa i braku ochrona prawnej działają z większą swobodą.  

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Mali, niegdyś uważane za symbol tolerancji religijnej i demokratycznych aspiracji w Afryce Zachodniej, jest obecnie pogrążone w autorytarnych rządach, przemocy dżihadystów i pogłębiającym się rozłamie społecznym. Okres demokratycznej transformacji zapoczątkowanej w roku 1991 i łagodząca obecność islamu sufickiego sprzyjały współistnieniu różnych wspólnot religijnych. Punktem zwrotnym okazała się rebelia Tuaregów z 2012 roku i wynikający z niej wojskowy zamach stanu. Północne Mali szybko znalazło się pod kontrolą grup dżihadystycznych, zwłaszcza Al-Kaidy Islamskiego Maghrebu (AQIM) i powiązanych z nią organizacji, które wykorzystały słabe rządy i niestabilność transgraniczną do narzucenia surowej interpretacji prawa szariatu. Praktykowanie chrześcijaństwa w tych regionach stało się praktycznie niemożliwe.

Wycofanie się sił francuskich i wniosek rządu Mali z 2023 r. o wycofanie misji pokojowej ONZ (MINUSMA) doprowadziły do ​​rozpadu zewnętrznych filarów bezpieczeństwa. W ich miejsce pojawili się powiązani z Rosją najemnicy z Grupy Wagnera, którzy później zostali zastąpieni lub/i przemianowani na Africa Corps. Są oni oskarżani o poważne naruszenia praw człowieka i promowanie bezkarności zamiast bezpieczeństwa. Od tego czasu nasiliły się ataki na ludność cywilną, w tym mniejszości religijne.

Pod rządami przejściowego rządu wojskowego pułkownika Assimi Goïty, utworzonego po zamachu stanu w 2021 r., państwo nie zdołało przywrócić kontroli terytorialnej ani zapewnić ochrony ludności cywilnej. Pomimo referendum konstytucyjnego w 2023 r. i obietnicy przejścia do cywilnej transformacji do 2024 r., Mali popada w coraz większą izolację, wycofując się zarówno z G5 Sahel, regionalnego bloku bezpieczeństwa, jak i ze Wspólnoty Gospodarczej Państw Afryki Zachodniej (ECOWAS). Osłabiło to więzi dyplomatyczne i regionalne mechanizmy zarządzania konfliktami.

Sytuacja staje się coraz bardziej niebezpieczna dla chrześcijan, zwłaszcza konwertytów z islamu i osób mieszkających na obszarach wiejskich dotkniętych działalnością dżihadystów. Przywódcy kościelni są narażeni na porwania, egzekucje lub przymusowe przesiedlenia. Zamykane są kościoły i szkoły wyznaniowe, a chrześcijańscy urzędnicy państwowi nie mogą ujawniać swojej religii, jeśli chcą być bezpieczni. Nieco inaczej wygląda sytuacja chrześcijan w ośrodkach miejskich, którzy zachowali pewną swobodę do wykonywania praktyk religijnych, choć i w ich przypadku rośnie poziom kontroli.

Amerykańska Komisja ds. Międzynarodowej Wolności Religijnej (USCIRF) uznała islamistyczne ugrupowania bojowe działające w Mali za „podmioty szczególnego zagrożenia”. Grupy te atakują również umiarkowanych muzułmanów i praktykujących religię tradycyjnie, promując ideologie wrogie pluralizmowi i współistnieniu.

Kryzys w Mali wynika z długotrwałych problemów, słabych struktur państwowych i globalnych zmian. W obliczu rosnącej siły grup dżihadystycznych, braku mechanizmów rozliczalności władz i zmieniających się sojuszy politycznych, Mali staje się coraz bardziej niestabilne. Dla społeczności chrześcijańskich oznacza to rosnące zagrożenie, wyeliminowanie z życia publicznego i walkę o przetrwanie.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Chociaż większość malijskich chrześcijan mieszka w południowych regionach wokół Bamako, Sikasso i Kayes, są oni coraz bardziej dotknięci ekspansją wpływów dżihadystów z północy i centrum Mali. Północne obszary, takie jak Timbuktu, Gao i Kidal, były świadkami ekspansji bojowników islamskich na południe, szczególnie na obszarach wiejskich. Ekspansji towarzyszyły strach i groźby czystek religijnych. W centralnych regionach, np. Mopti i Ségou, dochodziło do ataków na kościoły i porwań pastorów. Zamykano instytucje chrześcijańskie.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Zagraniczni chrześcijanie nie stanowią odrębnej grupy w malijskim społeczeństwie. Podobnie jak inne grupy społeczne są narażeni na porwania, zwłaszcza ze strony ugrupowań dżihadystycznych, które traktują je jako środek pozyskiwania okupu lub narzędzie nacisku w realizacji własnych interesów.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Mniej niż 3% Malijczyków jest chrześcijanami, a większość z nich należy do Kościoła rzymskokatolickiego. Podczas gdy mieszkańcy południa cieszą się względną wolnością religijną, stale rosną groźby przemocy i porwań ze strony brutalnych grup islamskich.

Społeczności konwertytów

Konwertyci z islamu, obecni głównie wśród ludów Bozo i Dogon, stają w obliczu presji nie tylko ze strony dżihadystów, ale także ze strony swoich rodzin i społeczności, aby wyrzec się chrześcijaństwa.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Grupy charyzmatyczne i zielonoświątkowe, głównie na południu, spotykają się z wrogością ze względu na swoją działalność ewangelizacyjną i sposób praktykowania religii. Ich widoczność sprawia, że są bardziej narażeni na reakcję społeczną i ataki ekstremistów, zwłaszcza na terenach, gdzie radykalne ideologie zyskują na popularności.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm

Upadek umiarkowanych przywódców islamskich w 2012 r. otworzył przestrzeń dla radykalnych frakcji islamistycznych, które narzuciły surowe prawo szariatu, szczególnie w północnym Mali. Kościoły były niszczone, chrześcijanie wypędzani, a symbole religijne bezczeszczone. Podmioty te, pozostające pod wpływem globalnych ideologii dżihadu i wahhabizmu, kontynuują ekspansję w środkowym i południowym Mali. Społeczności ewangelikalne i katolickie są nękane np. ograniczeniami w organizowaniu zgromadzeń i groźbami wobec przywódców. Niepowodzenie rządu w ograniczeniu tego typu zachowań doprowadziło do rozkwitu ekstremizmu.

Przestępczość zorganizowana oraz korupcja

Rozległe, słabo kontrolowane obszary Mali oraz przepuszczalne granice sprzyjają współistnieniu dżihadyzmu i zorganizowanej przestępczości. Grupy zbrojne, początkowo motywowane ideologią, obecnie czerpią zyski z handlu narkotykami, bronią i ludźmi. Byli bojownicy Tuaregów i komórki dżihadystów współpracują w nielegalnym handlu, tworząc szare strefy, w których społeczności chrześcijańskie są podwójnie atakowane: jako wrogowie ideologiczni i przeszkoda w prowadzeniu przestępczej działalności. Korupcja w siłach bezpieczeństwa dodatkowo osłabia ochronę i utrudnia wymierzanie sprawiedliwości.

Ucisk klanowy

Na obszarach zdominowanych przez afrykańską religię tradycyjną (ATR) struktury klanowe często łączą religię z autorytetem przodków. Konwertyci na chrześcijaństwo lub niechętni takim praktykom muzułmanie są uważani za zdrajców wspólnotowej tożsamości. Starsi plemienia mogą zdecydować o wykluczeniu społecznym, pobiciu lub przymusowym wysiedleniu nieposłusznych. Przy ograniczonym nadzorze państwa, te struktury władzy bezkarnie egzekwują swoje prawa.

Paranoja dyktatorska

Od zamachu stanu w 2021 r. wojskowi rządzący tłumią swobody obywateli Mali. Grupy chrześcijańskie, zwłaszcza te powiązane z zagranicznymi sieciami lub działające na rzecz praw człowieka, są traktowane z podejrzliwością. Wzrósł nadzór państwa, podczas gdy korzystanie z legalnych form obrony interesów jest skutecznie ograniczane. Prośby o ochronę są często ignorowane, ponieważ bezpieczeństwo reżimu jest ważniejsze od praw mniejszości.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Regularne ataki islamskich bojowników sprawiają, że groźba porwań i przymusowych małżeństw jest bardzo realna w życiu malijskich chrześcijanek. Konwertytki są zastraszanie, cierpią z powodu przemocy fizycznej i seksualnej. Grozi im nawet śmierć. Niezamężne konwertytki są przymusowo wydawane za mąż, a zamężnym kobietom grozi rozwód i utrata prawa do opieki nad dziećmi. Wypędzenie z domu rodzinnego zwiększa bezbronność kobiet, które tracą wsparcie i ochronę członków rodziny. Na ogół kobiety muszą ubierać się zgodnie z zasadami islamu. Życie w takich warunkach może powodować poważny uraz psychiczny, potęgując wyzwania stojące przed chrześcijańskimi rodzinami i społecznościami. 

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenia;
• odebranie praw do opieki nad dziećmi;
• narzucenie reguł związanych z ubiorem;
• wymuszony rozwód;
• wymuszone małżeństwo;
• handel ludźmi;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;
• przemoc seksualna.

Mężczyźni

Chrześcijańscy mężczyźni są narażeni na groźby śmierci i brutalne, fizyczne ataki ze strony islamskich bojowników. Osoby przebywające na obszarach wiejskich lub oddalonych od siedzib ludzkich są narażone na ryzyko uprowadzenia, śmierci i przymusowej rekrutacji w szeregi dżihadystów. Aby chronić swoje dzieci, rodziny czasami decydują się na rozstanie i odesłanie chłopców w bardziej bezpieczne miejsca. Celowe ataki na chrześcijańskie domy i firmy są wykorzystywane do zubożenia rodzin i osłabienia chrześcijańskich wspólnot. Chrześcijanie, zwłaszcza konwertyci z islamu, są poddawani presji odrzucenia społecznego lub ograniczonego dostępu do pracy czy edukacji. Żonatych konwertytów zmusza się do rozwodu.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• wymuszony rozwód;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• śmierć;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Z wynikiem 81 pkt Mali zajmuje 15. miejsce w rankingu ŚIP 2026, co oznacza wzrost o jeden punkt w porównaniu z 80 pkt w ŚIP 2025. Wzrost spowodowany jest osiągnięciem maksymalnego poziomu w kategorii przemoc. Chrześcijanie mieszkający poza Bamako mierzą się z ostrymi i ciągłymi zagrożeniami: zastraszaniem, przymusowymi przesiedleniami, wymuszeniami oraz powtarzającymi się atakami na kościoły i członków społeczności. Dominującą pozycję w tym krajobrazie zajmują dwie główne islamistyczne sieci bojowników, Jama'at Nusrat al-Islam wal-Muslimin (JNIM) i Islamskie Państwo na Wielkiej Saharze (ISGS), które egzekwują ścisłą kontrolę religijną i atakują chrześcijan w spornych regionach. Frakcje, które działały tam wcześniej, takie jak Ansar Dine, nadal są istotne ze względu na przekazane dziedzictwo ideologiczne i rolę w kształtowaniu szerszej rebelii. 

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Mali.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, poniższe liczby należy rozumieć jako wartości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• Według lokalnych badaczy co najmniej 10 chrześcijan zostało zabitych w 2025 r. podczas ataków zbrojnych przeprowadzonych przez grupy ekstremistyczne w środkowym i północnym Mali. Ataki miały miejsce w małych wioskach, a chrześcijanie byli karani za odmowę podporządkowania się żądaniom porzucenia wiary lub wspierania działań rebelianckich.
• Uzbrojone grupy zintensyfikowały kampanię przeciwko społecznościom chrześcijańskim, atakując i niszcząc co najmniej 100 kościołów, szkół chrześcijańskich i mienie społeczności w środkowym Mali, szczególnie w regionach Bandiagara, Koro, Bankass i Mopti. Spalono, splądrowano lub skonfiskowano wiele miejsc, gdzie gromadzili się chrześcijanie, pozostawiając wiernych bez kościołów.
• Lokalne raporty potwierdzają, że chrześcijańska młodzież i kobiety są coraz częściej celem porwań podczas nocnych nalotów i napadów na wioski, zwłaszcza w Bankass, Bandiagara i Gao. 

Życie prywatne

Chrześcijanie w Mali, zwłaszcza konwertyci z islamu, doświadczają poważnej presji w życiu prywatnym. Konwersja jest uważana za zdradę tożsamości rodzinnej i wspólnotowej, co prowadzi do emocjonalnego znęcania się, wypędzenia z domu lub gróźb przemocy. Na północy, pod kontrolą dżihadystów, nawet prywatna modlitwa lub posiadanie chrześcijańskich materiałów może być karane. Konwertyci muszą ukrywać swoją wiarę. Nawet na obszarach znajdujących się pod kontrolą państwa nadzór rodziny i społeczności wymuszają religijny konformizm.

Życie rodzinne

Ideologie ekstremistyczne doprowadziły do zmian w strukturach rodzinnych. Chrześcijańskie szkoły są zamykane lub przekształcane w medresy. Chrześcijańscy nauczyciele są zastraszani i grozi im zwolnienie z pracy. Dzieci są zmuszane do nauki religii pod przewodnictwem bojowników. Konwertyci są zmuszani do wyrzeczenia się wiary przez krewnych, a to prowadzi do izolacji oraz aktów przemocy. Pretekstem, który ma uzasadniać egzekwowanie religii w gospodarstwach domowych, jest ochrona honoru rodziny.

Życie w społeczeństwie

Niechęć wobec chrześcijan sięga dalej niż północ kraju. W środkowym Mali religijni nauczyciele często przedstawiają chrześcijan jako zagrożenie. Kościoły są niszczone, wierni inwigilowani, a chrześcijanki porywane lub zmuszane do małżeństwa. Chrześcijanie mają trudności ze znalezieniem pracy, grozi im przemoc i ograniczony dostęp do usług socjalnych.

Życie w państwie

Chociaż konstytucja Mali formalnie gwarantuje wolność religijną, bojownicy odrzucają władzę państwową i prowadzą równoległe rządy islamskie. Chrześcijanie nie mają reprezentacji politycznej i są dyskryminowani w służbie cywilnej. Konwertyci, misjonarze i pracownicy organizacji pomocowych są narażeni na porwania, wymuszenia lub egzekucje.

Życie w kościele

Kościoły w strefach walk zagrożone są zniszczeniem lub zamknięciem. Wysiłki na rzecz odbudowy są blokowane. Wszelkie powiązania z zachodnimi organizacjami pozarządowymi lub zagranicznymi wojskami są wykorzystywane do usprawiedliwiania ataków. Chrześcijańscy przywódcy prowadzą działalność w ukryciu, a publiczne nabożeństwa w wielu regionach nie są już możliwe.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Mali zobowiązało się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);

2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);

3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);

4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);

5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Mali nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych poprzez łamanie/dopuszczenie do łamania następujących praw chrześcijan:

• chrześcijańscy konwertyci są zabijani na miejscu, jeśli ich konwersja zostanie ujawniona, a nawet, jeśli są tylko podejrzani o konwersję (Art. 6 ICCPR);

• chrześcijanie są celem i są zabijani przez islamskie grupy ekstremistyczne (Art. 6 ICCPR);

• chrześcijanie są szykanowani za noszenie symboli religijnych (Art. 18 ICCPR);

• chrześcijańscy konwertyci są torturowani i poddawani naciskom, by wycofali się z konwersji (Art. 7 i 18 ICCPR);

• chrześcijańscy rodzice nie mogą wychowywać dzieci zgodnie ze swoimi wartościami religijnymi (Art. 14 CRC);

• chrześcijanie spotykają się z prześladowaniem i przemocą, jeśli otwarcie wypowiadają się na tematy religijne lub angażują się w prozelityzm (Art. 18 i 19 ICCPR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Oprócz chrześcijan do mniejszości religijnych w Mali należą wyznawcy rdzennych systemów wierzeń. Chociaż takie przekonania historycznie współistniały z islamem, wzrost wojującego islamu zagroził ich koegzystencji. Dyskryminacja dotyka również lokalnych szyitów.

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Mali

Open Doors angażuje się w służbę na rzecz chrześcijan w Mali od 2013 r., kiedy rebelia Tuaregów została przejęta przez islamistów. W partnerstwie z lokalnym Kościołem realizujemy programy:

• odpowiedzi na prześladowania i wzmocnienie proroczego głosu Kościoła;

• wsparcia ekonomicznego.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe dossier kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.

• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: Research & Reports · Serving Persecuted Christians Worldwide (https://www.opendoors.org/en-US/research-reports/).

• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.