Libia

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Brak jednego centralnego rządu, który egzekwowałby prawo i porządek w kraju, sprawił, że libijscy chrześcijanie znajdują się w niepewnej sytuacji, a poziom przemocy wobec nich jest klasyfikowany jako „bardzo wysoki”. Od czasu aresztowania kilku libijskich chrześcijan w marcu 2023 r. różne organy władzy zintensyfikowały wspólne działania mające na celu monitorowanie działalności chrześcijan w Internecie. Libijscy konwertyci ze środowisk muzułmańskich są poddawani silnym naciskom przez członków rodziny i lokalnej społeczności, aby wyrzekli się swojej wiary, dlatego wszystkie praktyki religijne wykonują w tajemnicy.

Chrześcijanie, którzy przybywają do Libii zza granicy, głównie z innych części Afryki, stają się celem różnych islamskich grup bojowników i zorganizowanych grup przestępczych. Grupy te zajmują się handlem ludźmi i porwaniami. Żądają od nich okupu oraz zmuszają do ciężkiej pracy. Religia jest czynnikiem, który sprawia, że są oni narażeni na gorsze traktowanie niż inni emigranci. Szacuje się, że każdego roku podczas próby dotarcia do Europy w morzu ginie wielu migrujących chrześcijan. Wielu umiera z powodu złych warunków i prześladowań w obozach detencyjnych. 

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Od obalenia Muammara Kaddafiego w 2011 r. Libia została podzielona między kilka rywalizujących ze sobą grup i pogrążyła się w bezprawiu. Uznawany przez ONZ, wspierany przez grupy islamistyczne, kontrolujący północno-zachodnią część kraju rząd w Trypolisie walczy z konkurencyjnym rządem na wschodzie kraju wspieranym przez feldmarszałka Chalifę Haftara. Obie frakcje mają zagranicznych zwolenników, którzy rywalizują o władzę i wpływy w Libii.

Zdecydowana większość muzułmanów wyznaje islam sunnicki. Wśród mniejszości etnicznej Amazigh (Berberowie) znajdują się wyznawcy islamu ibadyckiego. Wśród migrantów z Afryki Subsaharyjskiej i Egiptu jest znaczna liczba chrześcijan. W Libii nie ma zbyt wielu konwertytów z islamu. Zarówno rodziny, członkowie lokalnej społeczności, jak i władze zrobią wszystko, w tym użyją przemocy, żeby zmusić ich do wyrzeczenia się wiary w Jezusa Chrystusa.

Przed upadkiem Kaddafiego w 2011 r. w Libii mieszkało i pracowało wielu koptyjskich chrześcijan z Egiptu. Jednak od czasu jego obalenia większość zagranicznych chrześcijan powróciła do swoich krajów, zwłaszcza po ścięciu 21 koptyjskich chrześcijan w lutym 2015 r., a następnie zamordowaniu 30 etiopskich chrześcijan w kwietniu 2015 r. przez terrorystów tzw. Państwa Islamskiego (IS).Zarówno tymczasowa Deklaracja Konstytucyjna (2011), jak i projekt konstytucji z 2017 r. uznają islam za religię państwową, a prawo szariatu za główne źródło prawodawstwa. W przypadku chrześcijan ryzyko przemocy fizycznej, w tym porwań, tortur, bezprawnych zabójstw, napaści seksualnych i gwałtów, jest wysokie. Chrześcijańscy migranci i uchodźcy w Libii spotykają się również z dyskryminacją ze strony swoich pracodawców, grup przestępczych i współwięźniów w ośrodkach zatrzymań dla imigrantów.

Mimo ogromnego ryzyka, do Libii stale napływają migranci z Afryki Subsaharyjskiej marzący o przedostaniu się do Europy, pośród których jest wielu chrześcijan. Niektórym z nich udaje się kupić miejsce na jednej z przepełnionych łodzi. Wielu innych utknęło w Libii na stałe i tu muszą budować swoje życie, w społeczeństwie, które zmaga się z wieloma trudnościami. Według raportu Departamentu Stanu USA IRFR 2023 dotyczącego Libii, grupy zbrojne kontrolowały bezpieczeństwo i zarządzały niektórymi z ośrodków detencyjnych dla migrantów i uchodźców. Międzynarodowe organizacje praw człowieka donosiły, że chrześcijanie przebywający w tych ośrodkach byli narażeni na większe ryzyko przemocy fizycznej, w tym napaści seksualnych i gwałtów, w porównaniu z innymi migrantami i uchodźcami.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w różnych regionach kraju

Chrześcijanom w całym kraju grozi niebezpieczeństwo. Szczególnie narażeni są na obszarach, gdzie działają radykalne grupy islamistów. Dotyczy to przede wszystkim regionu w okolicy miasta Sirte. Radykalne grupy islamistyczne są także aktywne w miastach takich jak Benghazi (na wschodzie) i w stolicy kraju Trypolisie (na zachodzie).

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Chrześcijańscy pracownicy migrujący – głównie z Afryki Subsaharyjskiej, Egiptu i Filipin – mogą uczestniczyć w nabożeństwach w kilku pozostałych Kościołach zachodnich, ale wiele osób unika ich w obawie przed niebezpieczeństwem. Grozi im porwanie i nadużycia, a Afrykanie Subsaharyjscy są podwójnie narażeni na prześladowania na tle rasowym i religijnym. 

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Społeczności konwertytów

Rdzenni konwertyci na chrześcijaństwo stanowią niewielką mniejszość i muszą utrzymywać swoją wiarę w tajemnicy. Libijczycy nie mogą uczestniczyć w nabożeństwach w oficjalnych Kościołach. Zainteresowanie chrześcijaństwem rośnie dzięki chrześcijańskim mediom arabskim, zwłaszcza po tym, jak publiczne aresztowania konwertytów uświadomiły wielu Libijczykom po raz pierwszy, że w ich kraju funkcjonuje społeczność chrześcijańska.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm

Kultura Libii jest silnie zakorzeniona w islamie i dlatego konwertyci z islamu na chrześcijaństwo mierzą się z ogromną presją ze strony rodziny i współobywateli. Po upadku Kaddafiego różne radykalne grupy islamskie zyskały wpływy i kontrolę w społeczeństwie. Na poziomie lokalnym imamowie oraz szejkowie są znani z podżegania do nienawiści wobec chrześcijan, zwłaszcza migrantów i konwertytów. Na szczeblu krajowym radykalni uczeni islamscy, łączący surową ortodoksję salaficką z absolutną lojalnością wobec władz, wywierają wpływ na społeczeństwo za pośrednictwem telewizji satelitarnej i Internetu. Ponieważ szariat stanowi podstawę prawa w całym kraju, chrześcijanie napotykają bariery prawne i społeczne utrudniające im otwarte praktykowanie wiary. Wszystkie te czynniki doprowadziły do ​​gwałtownego wzrostu przemocy wobec chrześcijan w ciągu ostatniej dekady.

Ucisk klanowy

Plemienne społeczeństwo Libii cechuje konserwatyzm. Przejście z islamu na chrześcijaństwo jest postrzegane nie tylko jako zdrada islamu, ale także rodziny i plemienia. Migranci z krajów subsaharyjskich są dyskryminowani ze względu na pochodzenie etniczne i kolor skóry. 

Przestępczość zorganizowana oraz korupcja

Wszechobecną korupcję pogłębia brak zasad prawnych i bezkarność. To źródło prześladowań łączy się z islamskim ekstremizmem, ponieważ islamistyczne milicje często współpracują ze zorganizowanymi grupami przestępczymi i angażują się w handel ludźmi i inne formy działalności przestępczej. Grupy te dopuszczały się gwałtów, brały zakładników i zajmowały się handlem niewolnikami. 

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Libijskie kobiety żyją pod ścisłą kontrolą rodziny, a normy plemienne i szariat wzmacniają ich niski status społeczny. Kobiety, które dokonują konwersji na chrześcijaństwo, są przetrzymywane w areszcie domowym, padają ofiarą przemocy domowej, napaści seksualnych, są wydawane za mąż wbrew ich woli, a nawet zabijane. Piętno społeczne sprawia, że ​​ucieczka lub zgłoszenie przemocy jest praktycznie niemożliwe. Ofiary trafiają na mur niechęci policji, stronnicze sądy i niewystarczające przepisy dotyczące przemocy seksualnej. Kodeks karny zaniża wagę tzw. przestępstw honorowych. Chrześcijańskie migrantki są szczególnie narażone na porwania, handel ludźmi i niewolnictwo seksualne, zwłaszcza w ośrodkach detencyjnych lub w przypadku oddzielenia od mężczyzn.

Formy wywierania nacisku:

• ograniczanie kontaktów społecznych/międzyludzkich;
• brak prawnej możliwości zawarcia małżeństwa z chrześcijaninem;
• narzucenie reguł ubioru;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę (areszt domowy);
• handel ludźmi;
• przemoc fizyczna;
• przemoc seksualna. 

Mężczyźni

Libijscy chrześcijanie, kiedy ich wiara wychodzi na jaw, znajdują się pod ogromną presją środowiska, by powrócić do islamu. Grożą im więzienie, wypędzenie z domu, przemoc, a nawet tortury. Kolejną formą nacisku jest pozbawienie ich pracy, co wywołuje silny stres. Efektem połączenia różnych form prześladowań jest osłabienie i zubożenie rodzin, załamanie psychiczne i konieczność zmiany miejsca zamieszkania. Praca przymusowa, a nawet niewolnictwo, są powszechne wśród chrześcijan z Afryki Subsaharyjskiej, którym grozi porwanie dla okupu lub ciężka praca podczas pobytu w więzieniu.

Formy wywierania nacisku:

• porwanie;
• nękanie ekonomiczne w biznesie/miejscu pracy;
• zmuszenie do opuszczenia domu/wypędzenie;
• zmuszenie do opuszczenia miasta/kraju;
• uwięzienie przez władze państwowe;
• pobór do wojska/służba wbrew sumieniu;
• śmierć;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Chociaż presja we wszystkich sferach życia utrzymuje się na ekstremalnie wysokim poziomie, wskaźnik przemocy spadł z 10,6 do 6,1 pkt. Doszło do mniejszej liczby ataków, ale powodem tego były liczne aresztowania i zatrzymania chrześcijan, które zmusiły ich do działania z dużą ostrożnością. W rezultacie ogólny wynik spadł o 4,4 pkt, pomimo braku poprawy sytuacji Kościoła w Libii. 

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Libii.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, poniższe liczby należy rozumieć jako wartości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• We wrześniu 2022 r. chrześcijański konwertyta nawrócony z islamu został skazany na śmierć (MEC, 12 września 2022). Mężczyzna pozostaje w więzieniu, a jego sprawa czeka na rozstrzygnięcie w Sądzie Najwyższym.
• Kilku libijskich konwertytów i chrześcijan-emigrantów zostało aresztowanych w marcu 2023 r. pod zarzutem prozelityzmu. Dwóch chrześcijan-emigrantów zostało deportowanych z kraju, a kilka osób nadal przebywa w więzieniu. W międzyczasie dochodziło do kolejnych aresztowań. Niektórzy z zatrzymanych zostali zwolnieni, ale inni nadal przebywają w więzieniu.
• Zaatakowano i zniszczono lub uszkodzono kilka budynków kościelnych i innych miejsc kultu, należących głównie do chrześcijan z Afryki Subsaharyjskiej. 

Życie prywatne

Chociaż prozelityzm nie jest w Libii całkowicie zakazany, zakazane są działania uznawane za „podżeganie do podziałów” lub „obrażanie islamu”. W rezultacie większość chrześcijan unika otwartego dzielenia się Ewangelią z krewnymi czy znajomymi. Rozmowa o wierze chrześcijanina z muzułmaninem może zostać uznana za ewangelizację.

Życie rodzinne

Libijscy chrześcijanie nawróceni z islamu spotykają się z naciskami i brutalnością ze strony rodzin i społeczności, którzy zmuszają ich do wyrzeczenia się wiary, a większość może wykonywać praktyki religijne wyłącznie w tajemnicy. Zawarcie małżeństwa może być bardzo trudne, ponieważ rodzina naciska, aby konwertyci poślubili niechrześcijan. Wielu chrześcijańskich emigrantów opuściło kraj, a główną grupę chrześcijan stanowią obecnie migranci z Afryki Subsaharyjskiej i pewna grupa egipskich koptów. Ich dzieci, jeśli chodzą do szkoły, muszą uczęszczać na lekcje islamu i są narażone na nękanie.

Życie w społeczeństwie

Większość Libijczyków z pochodzenia jest Arabami lub Berberami. Konwertyci z islamu na chrześcijaństwo poddawani są presji, by wyrzec się swojej wiary, nie tylko przez rodziny i członków lokalnych społeczności, ale także przez przedstawicieli władz. Wielu chrześcijan w Libii to emigranci z krajów subsaharyjskich poszukujący lepszych możliwości ekonomicznych. Spotykają się z dyskryminacją zarówno ze względu na religię, jak i pochodzenie etniczne.

Życie w państwie

Konwertyci mogą być bezkarnie krzywdzeni, a nawet zostać zabici, jeśli ataki są dokonywane przez członków rodziny w ramach ochrony honoru rodziny. Pozostałe grupy chrześcijan mogą być bezkarnie zabijane zarówno przez radykalne grupy, jak i urzędników państwowych. Niebezpieczeństwo grozi zwłaszcza chrześcijanom z Afryki Subsaharyjskiej. Chrześcijanie z zagranicy muszą uważać na swoje wypowiedzi, aby w żaden sposób nie zostały one zinterpretowane jako krytyka rządu. Nawet nieliczne zarejestrowane budynki kościelne starają się nie umieszczać symboli religijnych na zewnątrz, ponieważ ich publiczne eksponowanie jest uważane za pośrednią formę prozelityzmu. Może to pociągnąć za sobą poważne kary ze strony władz, a nawet przemoc ze strony obywateli.

Życie w Kościele

W zależności od regionu, migranci mogą gromadzić się w kościołach, ale wiąże się to z wysokim ryzykiem. Przywożenie do kraju literatury chrześcijańskiej i Biblii w języku arabskim jest surowo zabronione. Prozelityzm oraz działalność misyjna wśród muzułmanów są oficjalnie zabronione.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Libia zobowiązała się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);
3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);
4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);
5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Libia nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych poprzez łamanie/dopuszczenie do łamania następujących praw chrześcijan:

• grupy ekstremistyczne atakują i zabijają chrześcijan (Art. 6 ICCPR);
• chrześcijanie są nękani i prześladowani za noszenie symboli religijnych (Art. 18 ICCPR);
• chrześcijańscy konwertyci są torturowani i poddawani naciskom, by odwołali swoją konwersję na chrześcijaństwo (Art 7 i 18 ICCPR);
• chrześcijanie są zatrzymywani i przetrzymywani w więzieniach pod zarzutem bluźnierstwa za udostępnianie materiałów chrześcijańskich w sieci (Art 18 i 19 ICCPR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Muzułmanie ibadyci i sufici, którzy nie należą do sunnickich tradycji islamskich, padają ofiarą brutalnych ataków ze strony sunnickich ugrupowań zbrojnych. Dotyka ich również ogólna dyskryminacja ze strony społeczeństwa. Ponadto ogromne niebezpieczeństwo grozi ateistom oraz osobom, które otwarcie kwestionują doktrynę islamu sunnickiego.

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Libii

We współpracy z lokalnymi partnerami i Kościołami, Open Doors wspiera Kościół w Północnej Afryce poprzez następujące działania:

• szkolenie liderów i mentoring;

• szkolenie w zakresie uczniostwa, wspieranie inicjatyw teologicznych, oferowanie szkoleń w zakresie gotowości na prześladowania oraz dystrybucja Biblii i literatury chrześcijańskiej;

• szkolenia w zakresie doradztwa dla kobiet, które doświadczyły traumy, pomoc prawna dla prześladowanych chrześcijan i praktyczne formy wsparcia;

• inicjatywy zapewniające środki do życia poprzez mikropożyczki na otwarcie małej firmy, szkolenia zawodowe, w razie potrzeby wspieramy pomoc medyczną lub oferujemy artykuły pierwszej potrzeby;

• zachęcamy wszystkim wierzących do modlitwy za Kościół w Libii.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe dossier kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.