Czad

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

W warunkach niestabilności i autorytaryzmu chrześcijanie, zwłaszcza konwertyci i mniejszości, spotykają się z wieloaspektowym problemem prześladowań. Chrześcijanie są uważani za sprzymierzeńców obcych wpływów i przeciwników politycznych, dlatego są przedmiotem inwigilacji, nękania i arbitralnych represji. Konflikt na południowym zachodzie zaostrzył relacje między lokalnymi społecznościami, a starcia między chrześcijanami i grupami niechrześcijańskimi skutkowały masowymi przesiedleniami, niszczeniem dobytku oraz spiralą działań odwetowych.

Równocześnie ugrupowania dżihadystyczne takie jak Boko Haram oraz Prowincja Zachodnioafrykańska Państwa Islamskiego (ISWAP) wciąż prowadzą działalność w rejonie Jeziora Czad. Regularnie dokonują ataków na chrześcijańskie osady, podpalają świątynie i uprowadzają wiernych, zwłaszcza na obszarach wiejskich, gdzie obecność i ochrona państwa są ograniczone. Działania te pogłębiają poczucie zagrożenia i sprzyjają nasilaniu się podziałów religijnych.

Mimo konstytucyjnych zapisów gwarantujących wolność wyznania, w praktyce nadal funkcjonują liczne ograniczenia administracyjne i prawne. Konwertyci w regionach zdominowanych przez muzułmanów są narażeni na groźby, przemoc fizyczną oraz zmuszani do życia w ukryciu. Rosnące wpływy wahhabizmu sprawiają, że nawet prywatne praktyki religijne mogą wywoływać wrogie reakcje. Władze często nie uznają konwersji i wykorzystują przepisy dotyczące rejestracji placówek religijnych do nadzoru oraz ograniczania działalności Kościołów. W rezultacie wszystkie te czynniki utrwalają atmosferę strachu i marginalizacji chrześcijan na terenie całego Czadu.

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

System prawny i polityczny Czadu jest silnie represyjny, co przejawia się w nietolerancji wobec sprzeciwu, daleko idących ograniczeniami wolności wypowiedzi i zgromadzeń oraz rozpowszechnionym nepotyzmem. Skala ubóstwa pozostaje bardzo wysoka – ponad 42% mieszkańców żyje poniżej krajowej granicy ubóstwa (WFP, stan na lipiec 2025 r.) – a państwo jest szczególnie narażone na skutki klęsk żywiołowych oraz destabilizację wynikającą z sytuacji w regionie.

Po śmierci prezydenta Idrissa Déby'ego w 2021 r. władzę przejął jego syn Mahamat Déby, obiecując przejście do rządów cywilnych po 18-miesiącach. Jednak brutalne rozprawy z protestującymi, w wyniku których zginęło ponad 100 osób, opóźniły ten proces. Wybory odbyły się ostatecznie w maju 2024 r., a zwycięzcą okazał się Mahamat Déby. Chociaż taki obrót sprawy zapewnił pewną ciągłość polityczną, wzmocnił także obawy o autorytaryzm. Zabójstwo lidera opozycji Yaya Dillo przez siły bezpieczeństwa w lutym 2024 r. jeszcze bardziej podważyło zaufanie do władz i wiarę w możliwość demokratycznych przemian.

Czad funkcjonuje w otoczeniu narastającej niestabilności, a konflikty z państwami sąsiednimi coraz częściej przenikają na jego terytorium. Załamanie się struktur władzy w Sudanie, utrzymująca się niestabilna sytuacja w Nigrze oraz działalność dżihadystów w rejonie Jeziora Czad poważnie osłabiły bezpieczeństwo kraju. Pomimo oficjalnych zakazów rządowych wpływy wahhabizmu wciąż się rozszerzają, a według doniesień zagraniczni bojownicy prowadzą działania na południowym zachodzie państwa.

Chociaż Czad jest konstytucyjnie świecki, islam jest religią dominującą i przenika życie społeczne i polityczne. Chrześcijanie są często postrzegani jako obcy lub powiązani z zewnętrznymi wpływami, co naraża ich na niechęć i wrogość. Podziały etniczne silnie przenikają się z przynależnością religijną: społecznośc,i takie jak Arabowie, Kanembu, Bornu i Buduma, są w większości muzułmańskie i pozostają w napiętych relacjach z grupami przeważnie chrześcijańskimi, do których należą m.in. Wadai Bulala, Kobe, Tama i Barma. W społeczeństwie przetrwały tradycyjne wierzenia, nierzadko współistniejąc lub łącząc się z elementami islamu bądź chrześcijaństwa.

W tym klimacie chrześcijanie, zwłaszcza konwertyci z islamu, są poddawani coraz większej presji. Konwertyci spotykają się z ostracyzmem społecznym, groźbami oraz atakami fizycznymi. Kościoły doświadczają ścisłego nadzoru, a społeczności ewangelikalne napotykają bariery w rejestracji. Na południowym zachodzie napięcia między społecznościami chrześcijańskimi i muzułmańskimi przerodziły się w przemoc, przyczyniając się do braku poczucia bezpieczeństwa i pogłębionej nieufności.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

W południowych, przygranicznych częściach Czadu – zwłaszcza w regionach zachodnich i południowo-zachodnich, takich jak Kanem, Salamat, Lac i Sila – nadal aktywne są ugrupowania dżihadystyczne, w tym Boko Haram, a zagraniczni bojownicy stopniowo rozszerzają obszar swoich działań. Jednocześnie w regionach Wadai, Bagirmi i Fitri umacniają się wpływy wahhabizmu, co prowadzi do nasilonej presji wobec społeczności chrześcijańskich. Na południowym zachodzie chrześcijańscy rolnicy zmagają się z przemocą, sporami o ziemię i rosnącą wrogością ze strony sąsiednich społeczności. W centralnych regionach Czadu Kościoły spotykają się z oporem ze strony wyznawców tradycyjnych religii afrykańskich, którzy często przeciwstawiają się rozszerzaniu wpływów chrześcijaństwa. Południe i południowy wschód kraju również doświadczają poważnych trudności, gdyż uzbrojone grupy regularnie atakują chrześcijańskich rolników oraz niszczą ich dobytek. Na wschodzie Czadu sytuację bezpieczeństwa dodatkowo pogarsza działalność sudańskich oraz lokalnych ugrupowań rebelianckich.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Historyczne wspólnoty chrześcijańskie

Kościół Rzymskokatolicki i Grecki Kościół Prawosławny są głównymi wyznaniami w tej kategorii. W regionach Ouaddaï i Salamat instytucje katolickie nie otrzymały zgody na dostęp do działek przeznaczonych pod budowę kościołów i szpitali. Z kolei wspólnoty protestanckie, w tym metodyści, napotykają na liczne bariery utrudniające im prowadzenie działalności i kontakt z lokalną ludnością.

Społeczności konwertytów

Konwertyci z islamu we wschodnim i północnym Czadzie mogą wykonywać praktyki religijne wyłącznie w tajemnicy, aby uniknąć prześladowań oraz odrzucenia ze strony rodzin. Na południu kraju konwertyci z tradycyjnych religii afrykańskich doświadczają silnej presji, by nadal uczestniczyć w obrzędach niechrześcijańskich.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Kościoły zielonoświątkowe i charyzmatyczne są obecne w całym Czadzie, ale często są odrzucane jako „sekty”, a ich członkowie są poddawani presji ze strony społeczności i przemocy werbalnej.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm

Islamski ekstremizm jest najbardziej widoczny na południowym zachodzie Czadu, w pobliżu granicy z Sudanem oraz w północnych regionach, gdzie ideologia dżihadu jest głęboko zakorzeniona. Chociaż nie istnieje żaden scentralizowany ruch mający na celu islamizację państwa, radykalny islam rozprzestrzenia się poprzez wspierane przez wahabitów meczety, szkoły i instytucje, które promują ekstremistyczne nauki. Infrastruktura ta sprzyja powstawaniu atmosfery coraz większej wrogości w stosunku do chrześcijan, zwłaszcza konwertytów z islamu. W tych regionach chrześcijanie doświadczają gróźb, przemocy, inwigilacji i wykluczenia. Grupy dżihadystyczne, takie jak Boko Haram, wspomagane przez zagranicznych bojowników, zwiększają poczucie zagrożenia, a islamski ekstremizm staje się dominującym motorem prześladowań o coraz większym zasięgu.

Paranoja dyktatorska

Autorytarne rządy w Czadzie sprzyjają systemowej podejrzliwości wobec odmiennych głosów, w tym głosu chrześcijan. Po śmierci prezydenta Idrissa Déby’ego w 2021 r. władzę przejął jego syn Mahamat, działając niezgodnie z konstytucją. Władze ograniczają swobody obywatelskie, a wolność religii, słowa i zgromadzeń jest ściśle kontrolowana. Chrześcijanie krytyczni wobec reżimu lub uważani za zwolenników obcych ideologii są szczególnie narażeni na szykany i zastraszanie ze strony państwa.

Przestępczość zorganizowana oraz korupcja

Czad należy do najbardziej skorumpowanych państw na świecie. Uzyskał tylko 21/100 pkt w indeksie Transparency International 2024. Siatki przestępcze bez przeszkód przenikają granice państwa, osłabiając rządy prawa. Korupcja przybiera formę wymuszeń, grabieży ziemi oraz bezpodstawnych zatrzymań, której ofiarami często padają chrześcijanie. Wymiar sprawiedliwości jest bezradny, szczególnie na obszarach dotkniętych konfliktami, gdzie bojownicy i grupy przestępcze wykorzystują bezkarność do ataków na Kościoły i osoby wierzące.

Ucisk klanowy

W północno-wschodnich regionach, takich jak Ennedi, chrześcijanie doświadczają prześladowań na tle etnicznym. Na południu chrześcijanie są zmuszani przez przywódców społeczności do udziału w tradycyjnych obrzędach, a w przypadku odmowy spotykają się z przymusem i wykluczeniem społecznym.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Pomimo widocznych pewnych pozytywnych zmian przemoc ze względu na płeć i szkodliwe normy społeczne są nadal szeroko rozpowszechnione w Czadzie. W najgorszej sytuacji są i kobiety i dziewczęta: Boko Haram i inne grupy porywają, gwałcą i zmuszają je do małżeństwa, zwłaszcza na obszarach wiejskich i w obozach dla przesiedleńców wewnętrznych. Konwertytki z islamu są zmuszane do zmiany wyznania przy użyciu przymusowych małżeństw, gróźb rozwodu, utraty prawa do opieki nad dziećmi i przemocy. Rodziny zamykają kobiety w domach i nie pozwalają im wychodzić, co ogranicza im dostęp do społeczności chrześcijańskiej. Trauma, ostracyzm społeczny i ubóstwo potęgują ich podatność na zagrożenia.

Formy wywierania nacisku: 

• uprowadzenie;
• ograniczanie kontaktów społecznych/międzyludzkich;
• odebranie prawa własności/wydziedziczenie;
• wymuszony rozwód;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę (areszt domowy);
• przemoc fizyczna;
• Przemoc psychiczna;
• przemoc seksualna;
• przemoc słowna. 

Mężczyźni

Chrześcijańscy mężczyźni i chłopcy w Czadzie są narażeni na poważne ryzyko, w tym uprowadzenia, przymusową konwersję i rekrutację do Boko Haram i innych grup zbrojnych. Utrata mężczyzn prowadzi do ubóstwa rodzin, ponieważ mężczyźni są zwykle głównymi żywicielami. Pozostali doświadczają nękania w miejscu pracy, odmowy awansu oraz wykluczenia ekonomicznego, szczególnie na stanowiskach państwowych i wojskowych zdominowanych przez muzułmanów. Na południu chłopcy bywają poddawani szkodliwym rytuałom inicjacyjnym, obejmującym chłosty, oparzenia, seksualne upokorzenia i nadużycia, odurzanie narkotykami oraz pozorowane pochówki. Konwertyci są narażeni na wydalenie z rodzin i społeczności, wydziedziczenie oraz wykorzystywanie, co prowadzi do ubóstwa i izolacji społecznej.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• nękanie ekonomiczna w miejscu pracy/biznesie;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• śmierć;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;
• przemoc słowna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

W porównaniu z rokiem poprzednim wynik Czadu wzrósł o 4 pkt, z 61 w ŚIP 2024 do 65 w ŚIP 2025, a w rezultacie kraj zajmuje obecnie 49 miejsce w rankingu. Zmiana wynika przede wszystkim ze znacznego wzrostu przemocy z 10,6 do 15,9 pkt, co odzwierciedla rosnący wpływ islamskiego radykalizmu i zagrożenia ze strony grup, takich jak Boko Haram i pasterze Fulani, co prowadzi do nasilonej dyskryminacji, uprowadzeń i przymusowych wysiedleń chrześcijan. W ciągu ostatnich pięciu lat wynik Czadu konsekwentnie wzrastał o co najmniej dwa punkty rocznie, będąc odzwierciedleniem stałego pogarszania się sytuacji chrześcijan. Funkcjonowanie jest szczególnie trudne w regionach poza Ndżameną, gdzie chrześcijanie często uciekają się do praktykowania swojej wiary w tajemnicy z powodu wpływu radykalnych grup. Położenie Czadu w pobliżu niestabilnych granic potęguje kwestie bezpieczeństwa, zwłaszcza w obozach dla przesiedleńców wewnętrznych, gdzie wrogość wobec chrześcijan jest coraz bardziej powszechna.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Czadu.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, liczby te należy rozumieć jako wielkości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb symbolicznych 10 000*, 100 000* i 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• Według lokalnych badaczy, kilku młodych chrześcijan zaangażowanych w uliczną ewangelizację w Ndżamenie zostało aresztowanych w czerwcu 2025 roku i oskarżonych o szpiegostwo. Przebywali w areszcie do sierpnia 2025 r., kiedy to adwokaci zdołali zapewnić im uwolnienie.
• W maju 2025 r. w prowincji Logone Occidental wybuchły gwałtowne starcia między muzułmańskimi pasterzami a głównie chrześcijańskimi społecznościami rolniczymi. Co najmniej 35 osób zostało zabitych, w większości chrześcijańskich rolników, którzy byli celowo wybierani jako cele podczas ataków na wioski.
• Źródła bezpieczeństwa potwierdzają, że co najmniej pięciu chrześcijan zostało uprowadzonych przez Boko Haram w regionie dorzecza jeziora Czad w pierwszej połowie 2025 roku. Ocaleni donoszą, że chrześcijańskie gospodarstwa domowe są celowo profilowane podczas nocnych nalotów, a jeńcy są często transportowani do Nigerii i Nigru w celu uzyskania okupu lub indoktrynacji.

Życie prywatne

W regionach Czadu zdominowanych przez islam, zwłaszcza w północnej i wschodniej części kraju, konwertyci na chrześcijaństwo są często zmuszani do życia w tajemnicy. Otwarte przyznawanie się do bycia chrześcijaninem lub posiadanie materiałów religijnych, takich jak Biblia, może skutkować groźbami słownymi, przemocą lub wydaleniem z domu rodzinnego. Konwertytom grozi wydziedziczenie, odcięcie od wsparcia finansowego oraz fizyczna napaść ze strony własnych krewnych. Strach przed ujawnieniem się zmusza wielu do unikania chrześcijańskich zgromadzeń, używania specjalnego kodu podczas komunikowania się z innymi wierzącymi i ograniczania praktyk religijnych do prywatnych domów. Nawet sąsiedzi donoszą na konwertytów do lokalnych władz lub przywódców religijnych, narażając ich na jeszcze większe niebezpieczeństwo.

Życie rodzinne

W wielu rodzinach, w których muzułmanie stanowią większość, szczególnie w północno-wschodnich i wschodnich prowincjach, chrześcijańscy konwertyci muszą ukrywać swoje przekonania, aby uniknąć silnej presji rodzinnej, emocjonalnego znęcania się lub przymusowej reislamizacji. Szczególnie narażone są kobiety, często zmuszane do małżeństwa lub pozostawania w związkach, w których mężowie zabraniają im chrześcijańskich praktyk religijnych. Dzieciom urodzonym przez konwertytów uniemożliwia się praktykowanie chrześcijaństwa. Członkowie rodziny mogą wykorzystywać groźby wydziedziczenia, rozwodu lub utraty opieki nad dziećmi jako narzędzia do kontrolowania konwertytów i odstraszania osób zainteresowanych.

Życie w społeczeństwie

Na południowym zachodzie Czadu przemoc i celowe niszczenie mienia chrześcijan przez grupy zbrojne doprowadziły do wysiedlenia całych społeczności. Młodzi islamscy duchowni, zwłaszcza w miejskich meczetach, podobno zachęcali do inwigilacji i zastraszania chrześcijan. Na północy lokalni przywódcy islamscy kontrolują dostęp i rozdzielanie dóbr wspólnotowych, często odmawiając chrześcijanom dostępu do edukacji, wody czy opieki zdrowotnej. Konwertyci są traktowani z podejrzliwością i wykluczani ze spotkań wiejskich, spotkań towarzyskich i działalności zarobkowej.

Życie w państwie

Choć konstytucja Czadu gwarantuje wolność religijną, jej realizacja pozostaje słaba. Konwertyci z islamu na chrześcijaństwo często napotykają biurokratyczne przeszkody przy próbach zmiany nazwiska lub wyznania w oficjalnych dokumentach. Chrześcijanie są także niedostatecznie reprezentowani na stanowiskach państwowych, zwłaszcza w służbie cywilnej, ze względu na nieformalne wymogi składania przysiąg zgodnych z praktyką islamską.

Życie w Kościele

Rejestracja Kościoła jest obowiązkowa, ale trudna do uzyskania – zwłaszcza dla grup niezależnych lub ewangelikalnych. Na terenach wiejskich i zagrożonych walkami brakuje budynków kościelnych, a zgromadzenia chrześcijan są narażone na nękanie lub ataki. Strach przed inwigilacją i represjami powstrzymuje wielu chrześcijan – zwłaszcza konwertytów – przed uczęszczaniem na nabożeństwa, co poważnie ogranicza ich wspólnotowe życie religijne.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Czad zobowiązał się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);
3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);
4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);
5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Czad nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych, regularnie naruszając/nie chroniąc następujących praw chrześcijan:

• państwo w sposób oczywisty nie chroni podstawowych praw chrześcijan (Art. 2 ICCPR);
• chrześcijanie są masowo mordowani w trakcie ataków  (Art. 6 ICCPR);
• chrześcijanki są gwałcone i wykorzystywane seksualnie (Art. 7. ICCPR);
• chrześcijańskie dzieci są zmuszane do przestrzegania islamskich nakazów religijnych (Art. 18 ICCPR i Art. 14 CRC);
• konwertyci na chrześcijaństwo cierpią z powodu dyskryminacji i przemocy (Art 18 i 26 ICCPR). 

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Według Globalnego Indeksu Wolności Freedom House 2024 : „Państwo nakłada szereg ograniczeń religijnych, głównie na niektóre sekty muzułmańskie. Imamowie podlegają zarządowi półpublicznej Wysokiej Rady do Spraw Islamu, która jest kierowana przez grupę imamów należących do sufickiego zakonu Tijaniyya. Noszenie burki jest zakazane dekretem ministerialnym, a rząd zatrzymuje osoby, które noszą je publicznie”. 

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Czadzie

Open Doors jest zaangażowane w Czadzie poprzez lokalny Kościół od lat 90. XX wieku. Naszą wizją dla Czadu jest Kościół, którego członkowie rozumieją prześladowania z biblijnej perspektywy i reagują na nie w sposób, który oddaje chwałę Jezusowi Chrystusowi; duszpasterze nauczają swoje wspólnoty; chrześcijanie mają biblijne spojrzenie na swoją sytuacją materialną i umiejętności radzenia sobie w różnych okolicznościach; a nowi wierzący otrzymują niezbędne wsparcie duchowe i praktyczne. Nasze programy, realizowane we współpracy z lokalnym kościołem, obejmują:

• seminaria, które mają przygotować chrześcijan na prześladowania;

• pomoc w zdobywaniu ekonomicznej niezależności.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów - wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: Research & Reports · Serving Persecuted Christians Worldwide (https://www.opendoors.org/en-US/research-reports/).
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.