Iran

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Prawo do wolności religijnej irańskich konwertytów jest łamane głównie przez władze państwowe, ale także przez społeczeństwo i członków rodziny. Reżim postrzega konwersje jako zagrożenie ze strony Zachodu, które dąży do osłabienia Republiki Islamskiej. Przywódcy i członkowie wspólnot konwertytów, a także chrześcijanie, którzy im pomagają, są aresztowani, ścigani i skazywani na długie wyroki, zazwyczaj pod zarzutem naruszenia „bezpieczeństwa narodowego”. Represje nasiliły się po wojnie izraelsko-irańskiej w czerwcu 2025 r., kiedy władze zaczęły otwarcie oskarżać konwertytów o pomoc Izraelowi (Article 18, 25 sierpnia 2025 roku). W trakcie represji, które miały miejsce bezpośrednio po wojnie, zatrzymano co najmniej 50 chrześcijan.

Parlament pospiesznie uchwalił również nową ustawę o szpiegostwie, która wprowadza karę śmierci w szerokim rozumieniu, przyznając rządowi szerokie uprawnienia do karania domniemanych przejawów sprzeciwu. Wycieki z akt sądowych z 2024 r. wykazały, że w samym Teheranie w latach 2008–2023 przed sądem stanęło ponad 300 chrześcijan, przy czym większość przypadków nie była wcześniej zgłaszana, co wskazuje na systematyczne zaniżanie statystyk.

Ormiańscy i asyryjscy chrześcijanie cierpią z powodu prawnie legitymizowanej dyskryminacji, która dotyczy zatrudnienia, używania języka i utrzymywania kontaktów z perskojęzycznymi konwertytami.

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Iran stał się Republiką Islamską w wyniku Rewolucji z 1979 r., kiedy to szyiccy duchowni islamscy przejęli władzę i zakazali wpływów Zachodu, które utożsamiają z chrześcijaństwem. Władza spoczywa w rękach Najwyższego Przywódcy Islamskiej Republiki Iranu ajatollaha Ali Chameneiego, konserwatysty, powołującego Radę Strażników, która weryfikuje ustawodawstwo i kandydatów politycznych.

Reżim w swojej historii stosował brutalne represje, począwszy od egzekucji tysięcy więźniów politycznych w 1988 r. (HRW, 8 czerwca 2022 r.). Protesty przybrały na sile, podobnie jak ostra reakcja rządu, w czasie protestów studenckich w 1999 r., po Ruchu Zielonych w 2009 r., którego kulminacją były protesty „Krwawego Listopada” w 2019 r., w których zginęło około 1500 osób.

We wrześniu 2022 r. wybuchły ogólnokrajowe protesty pod hasłem „Kobieta, Życie, Wolność” po śmierci 22-letniej Mahsy Amini w areszcie policji obyczajowej. Reżim zareagował brutalnie. Zabito co najmniej 550 protestujących, aresztowano i torturowano tysiące, stracono 10 osób. Od tego czasu władze nasiliły prześladowania, których celem są działaczki na rzecz praw kobiet, i jeszcze bardziej konsekwentnie egzekwowane są przepisy dotyczące obowiązkowego noszenia szala (Amnesty International, 17 marca 2025 r.).

Sytuacja w zakresie praw człowieka uległa pogorszeniu. W 2024 r. stracono co najmniej 975 osób, przy czym „w statystykach dotyczących kary śmierci nadreprezentowane są mniejszości etniczne w Iranie” (Iran Human Rights, 20 lutego 2025). W 1990 roku reżim wykonał wyrok śmierci na pastorze Hosseinie Soodmandzie. Naciski międzynarodowe zbiegły się z wstrzymaniem dalszych legalnych egzekucji, chociaż w latach 90. XX wieku kilku innych przywódców konwertytów zostało zamordowanych bez wyroku sądu.

Iran utrzymuje napięte stosunki z USA i Izraelem. Reżim wspiera grupy działające na Bliskim Wschodzie, dążąc jednocześnie do uzyskania potencjału nuklearnego. W czerwcu 2025 r. izraelskie naloty zabiły kilku czołowych irańskich wojskowych i urzędników nuklearnych, a także około 600 obywateli Iranu. W bezprecedensowym posunięciu Stany Zjednoczone zbombardowały również trzy obiekty nuklearne. Kolejnym znaczącym wydarzeniem był upadek reżimu Asada w Syrii w grudniu 2024 r., który pozbawił Iran ważnego sojusznika w regionie. Chociaż oficjalnie w Iranie większość stanowią muzułmanie szyici, niezależne badania sugerują, że z tą religią identyfikuje się mniej niż 40% Irańczyków (GAMAAN 2023). Konstytucja Iranu uznaje cztery grupy religijne: islam, zaratusztrianizm, judaizm i chrześcijaństwo Wyznawcy innych religii niż islam szyicki są dyskryminowani. Łamane są prawa nieuznawanych mniejszości.

Tysiące konwertytów na chrześcijaństwo spotyka się potajemnie w małych grupach domowych. Stale grozi im niebezpieczeństwo ze strony służb bezpieczeństwa, które monitorują ich działania. Tysiące osób co roku ucieka z Iranu w obawie przed aresztowaniem, torturami psychicznymi (w tym poprzez zamykanie w więziennej izolatce) i wieloletnim pobytem w więzieniu.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w różnych regionach kraju

Nadzór władz jest najbardziej odczuwalny w ośrodkach miejskich, na obszarach wiejskich obywatele nie są tak ściśle monitorowani. Stwarza to jednak paradoksalną sytuację: pomimo silniejszej kontroli władz chrześcijanie w miastach korzystają z większej anonimowości, co pozwala im na większą swobodę przy organizowaniu spotkań. Z kolei chrześcijanie na wsi są poddawani ścisłej kontroli społecznej członków społeczności, którzy zgłaszają lokalnym władzom podejrzane zachowania sąsiadów.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Chrześcijanie z Azji i Zachodu, z których wielu ma korzenie katolickie, luterańskie lub prezbiteriańskie, znajdują się pod obserwacją władz i poddawani są restrykcjom. Nie wolno im kontaktować się z irańskimi konwertytami pod groźbą kary. Część kościołów została zamknięta po tym, jak pojawili się w nich konwertyci.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Ormiańscy i asyryjscy chrześcijanie mogą prowadzić nabożeństwa w swoich językach narodowych, ale nie mogą sprawować posługi duszpasterskiej wśród osób ze środowisk muzułmańskich. Pomimo formalnego uznania w konstytucji Iranu, podlegają oni systematycznej dyskryminacji przy zawieraniu małżeństw, w dostępie do zatrudnienia oraz w sprawach spadkowych.

Społeczności konwertytów

Konwertyci z islamu stanowią największą grupę chrześcijan w kraju. Najbardziej dotkliwe prześladowania spotykają ich ze strony państwa, a w mniejszym stopniu rodziny i społeczeństwa. Spotykają się w małych kościołach domowych, które znajdują się pod stałym nadzorem służb. Zarówno liderzy, jak i zwykli członkowie mogą zostać skazani na długie wyroki więzienia za „przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu narodowemu”.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Chrześcijanie ze wspólnot ewangelikalnych, baptystycznych i zielonoświątkowych poddawani są silnym restrykcjom, zwłaszcza jeśli angażują się w działalność ewangelizacyjną lub działalność kościoła domowego.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm

Irański system prawny wymaga, aby wszystkie przepisy były zgodne z prawem szariatu. Rada Strażników, powołana przez Najwyższego Przywódcę Chameneiego i złożona z szyickich uczonych i duchownych, opiniuje wszystkie przepisy, a także kandydatów na najwyższe stanowiska publiczne. Uznaje się, że etniczni Persowie są muzułmanami. W świetle prawa konwertyci na chrześcijaństwo są uważani za apostatów. Ta klasyfikacja powoduje, że jakakolwiek działalność chrześcijańska, zwłaszcza w języku perskim, staje się nielegalna. Chociaż lokalni duchowni czasami podżegają do przemocy wobec chrześcijan, społeczeństwo irańskie jest mniej fanatyczne niż jego przywódcy ze względu na powszechny wpływ umiarkowanego islamu sufickiego, a także dumę Irańczyków z przedislamskiej kultury perskiej. Niemniej jednak religijne rodziny często wywierają presję na swoich bliskich, którzy dokonali konwersji na chrześcijaństwo.

Paranoja dyktatorska

Reżim dąży do ochrony wartości rewolucji z 1979 r., z której czerpie swoją zasadność. Chrześcijaństwo jest postrzegane jako niebezpieczny wpływ Zachodu i zagrożenie dla islamskiej tożsamości Iranu, co wyjaśnia, dlaczego konwertyci są oskarżani o przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu narodowemu. Brutalne represje wobec wszelkich przejawów opozycji pokazują, że reżimowi zależy przede wszystkim na utrzymaniu władzy.

Korupcja oraz przestępczość zorganizowana

Chrześcijańscy więźniowie, zwłaszcza konwertyci, są obiektem systematycznego wyzysku finansowego. Stałą praktyką państwa jest proponowanie zwolnienie za kaucją. Jej wysokość sięga od 2000 do 150 000 dolarów, co często zmusza rodziny do zastawiania posiadanych przez nich domówi i nieruchomości. Osoby zwolnione za kaucją często stosują autocenzurę z obawy przed konfiskatą mienia, a władze naciskają na nie, aby opuściły Iran i w ten sposób utraciły prawo do zwrotu kaucji.

Ucisk klanowy

Irańska kultura honoru i wstydu, szczególnie rozpowszechniona na obszarach wiejskich, sprzyja prześladowaniom. W wielokulturowym społeczeństwie Iranu konwersja na chrześcijaństwo jest postrzegana jako zdrada tożsamości grupowej, która przynosi wstyd rodzinie i całej społeczności.

Protekcjonizm denominacyjny

Władze irańskie chętnie podkreślają w mediach i na arenie międzynarodowej obecność przedstawicieli Kościoła ormiańskiego i asyryjskiego, aby wykreować pozytywny obraz Iranu jako państwa tolerancyjnego. Jednocześnie, przedstawiciele tych grup mówią o „wolności”, która dotyczy jedynie niewielkiej części społeczności chrześcijańskiej.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Irańskie kobiety są silnie represjonowane na mocy przepisów o obowiązkowym noszeniu hidżabu, które są obecnie egzekwowane za pomocą kamer monitorujących i kar, takich jak chłosta, więzienie, a także zwolnienie z pracy lub utrata możliwości kształcenia. W najgorszej sytuacji są konwertytki na chrześcijaństwo. Wiele z nich uczestniczy w nabożeństwach w kościołach domowych świadome zagrożenia w postaci aresztu, przemocy seksualnej i słownej podczas przesłuchań. Kobiety niezamężne mogą zostać zmuszone do poślubienia muzułmanów, a mężatki stracić prawo do opieki nad dziećmi. Kobiety zamężne pozbawione są ochrony przed przemocą domową. Ponieważ kobiety nie mogą same podróżować, ucieczka i znalezienie schronienia są prawie niemożliwe. 

Formy wywierania nacisku:

• odebranie prawa do opieki nad dziećmi;
• nękanie ekonomiczne poprzez utrudnianie dostępu do zatrudnienia i prowadzenia działalności gospodarczej;
• narzucenie reguł ubioru;
• wymuszony rozwód;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez władze państwowe;
• zakaz podróżowania/ograniczenia w przemieszczaniu się;
• przemoc seksualna. 

Mężczyźni

chrześcijańscy mężczyźni narażeni są na aresztowanie, tortury i wieloletnie więzienie, często w bardzo złych warunkach, bez możliwości korzystania z telefonu, dostępu do ćwiczeń i sprawiedliwego procesu. Wielu z nich traci pracę, nie otrzymują zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej, nie mają dostępu do edukacji, co sprawia, że nie mogą zapewnić bezpieczeństwa finansowego swoim rodzinom. Mężczyźni są głównymi żywicielami rodzin, dlatego ich pobyt w więzieniu czy brak pracy prowadzą do napięć w rodzinie i traumy u dzieci. Konwertyci są śledzeni, nękani groźbami i szykanami, a wielu z nich z powodu ogromnego stresu ostatecznie decyduje się na wyjazd z kraju, co bardzo osłabia rodziny. 

Formy wywierania nacisku:

• nękanie ekonomiczne w biznesie/miejscu pracy;
• zmuszenie do opuszczenia miasta/kraju;
• uwięzienie przez władze państwowe;
• przymusowy pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Całkowita punktacja Iranu wzrosła o 1 punkt ze względu na niewielki wzrost liczby incydentów z użyciem przemocy. Tylko w jednym obszarze życia presja nie osiągnęła maksymalnego poziomu, a wynik za przemoc nadal jest bardzo wysoki. Władze postrzegają konwertytów jako narzędzie Zachodu do podważenia fundamentów islamu i islamskiego reżimu. Po wojnie izraelsko-irańskiej rząd publicznie nazwał ich szpiegami i kolaborantami. Historyczne wspólnoty chrześcijan ormiańskich i asyryjskich są uznawane i chronione przez państwo, ale traktowane jako obywatele drugiej kategorii. Rośnie nadzór państwa nad obywatelami.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Iranu.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, poniższe liczby należy rozumieć jako wartości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• Marzec 2025 - W marcu 2025 r. dwóch braci zostało aresztowanych podczas spotkania bożonarodzeniowego. Mężczyźni zostali skazani na cztery lata więzienia za „propagandę przeciwko państwu” oraz „zgromadzenie i zmowę przeciwko bezpieczeństwu narodowemu”. Jako dowód przestępstwa w dokumentach sądowych wyraźnie wymieniono posiadanie przez nich Biblii i literatury chrześcijańskiej w języku perskim (Article 18, 31 marca 2025 r.).
• Marzec 2025 - W marcu 2025 r. troje konwertytów na chrześcijaństwo otrzymało łączne wyroki więzienia przekraczające 40 lat. Jedna z oskarżonych, Narges Nasri, jest w ciąży (Article 18, 10 marca 2025 r.)
• Grudzień 2024 - W grudniu 2024 r., w okresie Bożego Narodzenia, władze aresztowały co najmniej 40 chrześcijan w skoordynowanych nalotach w wielu miastach. Wielu z nich nie otrzymało pomocy prawnej. Funkcjonariusze skonfiskowali ich telefony, komputery i materiały religijne. Kilkoro zatrzymanych zgłosiło stosowanie tortur psychicznych podczas przesłuchań (Article 18, 7 stycznia 2025 r.). 

Życie prywatne

Publiczne dawanie wyrazu swoim przekonaniom religijnym jest ryzykowne, zwłaszcza w przypadku konwertytów z islamu, ponieważ władze monitorują aktywność w Internecie w celu zebrania dowodów na potrzeby aresztowań. Udostępnianie treści chrześcijańskich w języku perskim jest uznawane za prozelityzm, a osoby korzystające z materiałów chrześcijańskich zamieszczanych w sieci oraz kontaktujące się z chrześcijanami z zagranicy narażają się na inwigilację. Nawet posiadanie przedmiotów religijnych na własny użytek, takich jak Biblie, śpiewniki czy łańcuszki z krzyżykiem, było wykorzystywane jako dowód w sprawie karnej. 

Życie rodzinne

Irańskie rodziny chrześcijańskie zmagają się z wieloma wyzwaniami. Dzieci konwertytów są automatycznie rejestrowane jako muzułmanie i muszą brać udział w lekcjach islamu. Obowiązek uczęszczania na lekcje islamu dotyczy także dzieci ormiańskich i asyryjskich chrześcijan. W podaniu na studia kandydaci muszą podać swoje wyznanie, a konwertyci z islamu są automatycznie dyskwalifikowani. Chrześcijanie nie mogą adoptować dzieci muzułmańskich, ale społeczności ormiańska i asyryjska prowadzą własne sierocińce. Zgodnie z art. 881 Kodeksu cywilnego niemuzułmanin nie może dziedziczyć majątku po muzułmaninie. Nawet jeśli tylko jeden ze spadkobierców jest muzułmaninem, osoba ta otrzyma cały spadek, a chrześcijanie zostaną wydziedziczeni.

Życie w społeczeństwie

Chrześcijanie są inwigilowani przez członków lokalnej społeczności, zwłaszcza jeśli są podejrzani o prowadzenie kościoła domowego lub angażowanie się w działalność ewangelizacyjną. Jedną z form zastraszania jest stałe wzywanie na przesłuchania. Na całym świecie irański wywiad ma swoich informatorów do monitorowania działalności chrześcijan poza granicami kraju. Kontrola państwa nad ponad 80% gospodarki umożliwia systematyczną dyskryminację obywateli w obszarze zatrudnienia. Chrześcijanie ormiańscy i asyryjscy napotykają na przeszkody w prowadzeniu działalności gospodarczej, podczas gdy inni chrześcijanie rzadko otrzymują zezwolenia na prowadzenie własnej działalności. Obowiązek noszenia hidżabu dotyczy wszystkich kobiet, niezależnie od wyznania. 

Życie w państwie

Wysokie stanowiska w rządzie zarezerwowane są dla muzułmanów szyickich; chrześcijanie mają zakaz pełnienia funkcji publicznych, z wyjątkiem trzech „pokazowych” miejsc w parlamencie zarezerwowanych dla chrześcijan ormiańskich/asyryjskich. Krytykowanie rządu jest bardzo niebezpieczne, a kontrolowane przez państwo media często przedstawiają chrześcijan w negatywnym świetle, w szczególności utożsamiając ich z „syjonizmem” i „nielegalnymi” kościołami domowymi. Przemoc seksualna podczas przesłuchań aresztowanych chrześcijan jest powszechna, mimo że stanowi naruszenie irańskiego Kodeksu karnego. System sprawiedliwości konsekwentnie nie chroni konwertytów przed przemocą w rodzinie, uznając, że są to „prywatne sprawy rodzinne” wykraczające poza jurysdykcję prawną.

Życie w Kościele

Większość nabożeństw jest monitorowana przez policję, co wywołuje strach wśród uczestników. Chrześcijanie ormiańscy i asyryjscy mogą odprawiać nabożeństwa w swoich językach ojczystych, ale nie wolno im przyjmować perskojęzycznych konwertytów. Ormianie i Asyryjczycy prowadzą także kilka szkół, które otrzymują państwowe dotacje, jednak ich dyrektorzy na ogół są muzułmanami. Reżim zintensyfikował wysiłki zmierzające do usunięcia perskojęzycznych chrześcijan z Iranu poprzez zamykanie kościołów i aresztowania przywódców Ostatnie cztery perskojęzyczne kościoły zamknięte w czasie pandemii COVID-19 nadal pozostają zamknięte.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Iran zobowiązał się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);
3. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Iran nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych poprzez łamanie/dopuszczenie do łamania następujących praw chrześcijan:

• chrześcijanie są arbitralnie aresztowani, oskarżani o przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu narodowemu i skazywani bez sprawiedliwego procesu (Art. 9 ICCPR);
• pokojowe chrześcijańskie zgromadzenia religijne są monitorowane i regularnie zakłócane przez służby państwowe pod pretekstem ochrony bezpieczeństwa narodowego (Art. 18 i 21 ICCPR);
• konwertyci na chrześcijaństwo są prześladowani przez państwo z powodu swojej decyzji o odejściu od islamu (Art. 18 ICCPR);
• chrześcijanie wszystkich wyznań są monitorowani przez państwo, co stanowi naruszenie ich prawa do prywatności (Art. 17 ICCPR);
• dzieci chrześcijańskie są zmuszane do uczestniczenia w islamskiej edukacji religijnej (Art. 18 ICCPR i Art. 14 CRC);
• chrześcijanie nie mogą dziedziczyć po muzułmanach i mają ograniczony dostęp do szkolnictwa wyższego i zatrudnienia publicznego (Art. 26 ICCPR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Społeczność bahaitów jest systematycznie prześladowana. Jej przywódcy są więzieni, a majątek konfiskowany. Sunnici (10% populacji) doświadczają dyskryminacji w zatrudnieniu i ograniczeniach w dostępie do miejsc kultu. Prześladowania i ograniczenia prawne dotykają także sufickich derwiszów, jarsanitów i zaratusztrian. W ostatnich latach znacznie wzrosła liczba egzekucji, a wśród ofiar jest nieproporcjonalna liczba przedstawicieli mniejszości etnicznych i religijnych, zwłaszcza Kurdów, Beludżan i irańskich Arabów (HRW, 27 maja 2025 r.).

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Iranie

Open Doors współpracuje z Kościołami w krajach sąsiadujących z Iranem, pomagając wierzącym z Iranu w szkoleniach, nauczaniu, opiece nad osobami dotkniętymi traumą i posłudze online. Open Doors zapewnia wsparcie modlitewne prześladowanym chrześcijan w Iranie.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe dossier kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.