Tadżykistan

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Rząd stosuje naciski wobec wszystkich „odbiegających od normy” grup, poprzez zaostrzanie obowiązujących przepisów i ich restrykcyjne egzekwowanie. Rdzenni chrześcijanie wywodzący się ze środowisk muzułmańskich doświadczają największych prześladowań, których źródłem jest zarówno państwo, jak i członkowie rodziny oraz lokalnej społeczności. Najmniej niepokojone przez władze są rosyjskie cerkwie prawosławne, gdyż zazwyczaj nie próbują nawiązywać kontaktów z miejscową ludnością. Przepisy dotyczące młodzieży postawiły chrześcijan (i inne mniejszości religijne) w prawnej próżni, z uwagi na wiele niejasności i brak precyzyjnych sformułowań.  

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Tadżykistan ma najwyższy odsetek muzułmanów w Azji Środkowej, ale błędem byłoby nazywanie go krajem muzułmańskim. Okres 70 lat ateizmu za czasów Związku Radzieckiego odcisnął swoje piętno, a świecki rząd ściśle kontroluje islam. Większość obywateli przestrzega raczej tradycji niż nauk islamu. Większość chrześcijan to rosyjscy prawosławni (etniczni Rosjanie), około 3000 osób to Tadżycy, którzy przeszli na chrześcijaństwo. Działalność religijna poza instytucjami zarządzanymi i kontrolowanymi przez państwo nie jest dozwolona, w szczególności działalność wspólnot protestanckich (są oni postrzegani jako ekstremiści, w przeciwieństwie do wyznawców prawosławia), i dlatego dochodzi do poważnych naruszeń ich praw.

W sierpniu 2011 r. wprowadzono w życie nową ustawę regulującą kwestie religijne, która zabrania wszelkiej pracy religijnej z młodzieżą poniżej 18. roku życia. Miało to ogromny wpływ na działalność Kościoła, gdyż szacuje się, że około 50% wszystkich chrześcijan należy do tej kategorii wiekowej. W styczniu 2018 r. weszły w życie zmiany w ustawie o religii, które umożliwiły państwu zwiększenie wymogów wobec organizacji religijnych w zakresie raportowania wszystkich prowadzonych przez nich działań, a także uzyskania zgody państwa na mianowanie wszystkich imamów. 6 października 2021 r. Tadżykistan wprowadził nowe przepisy Kodeksu karnego przeciwko „podziemnej" edukacji religijnej dzieci. Wprowadzone zmiany w Kodeksie karnym przewidują kary pozbawienia wolności do 3 lat w przypadku nielegalnej nauki religii, w tym lekcji udzielanych przez Internet.

Raport dotyczący wolności religijnej USCIRF 2025 Tadżykistan zaproponował uznanie Tadżykistanu za kraj szczególnej troski (CPC) i stwierdził: „W 2024 r. warunki wolności religijnej w Tadżykistanie pozostawały skrajnie złe. Przez cały rok rząd egzekwował drakońskie prawa i zacieśniał i tak już represyjną kontrolę nad praktykami religijnymi wszystkich grup. W szczególności władze brały na celownik ismailickich szyitów oraz inne osoby odstępujące od preferowanej przez państwo interpretacji sunnickiego islamu hanafickiego poprzez nękanie, zatrzymania, wyroki więzienia i represje transnarodowe”.

Większość chrześcijan należy do rosyjskiej i ukraińskiej mniejszości etnicznej. Liczba chrześcijan w Tadżykistanie gwałtownie spadła w latach 90., ponieważ wielu Rosjan i Ukraińców opuściło kraj po tym, jak uzyskał on niepodległość.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Naruszenia praw dokonywane przez urzędników państwowych dotykają wszystkie wspólnoty chrześcijańskie bez względu na region kraju. Presja wywierana na konwertytów przez rodzinę, znajomych i społeczność jest silniejsza poza obszarami miejskimi.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Do kategorii wspólnot tradycyjnych należy Rosyjski Kościół Prawosławny (ROC). Ponieważ nie angażuje się w działalność misyjną wśród Tadżyków, może funkcjonować bez większych przeszkód, gdyż tadżycki reżim nie traktuje go jako zagrożenie.

Społeczności konwertytów

Chrześcijańscy konwertyci nawracający się z islamu znajdują się pod silną presją ze strony członków rodziny i społeczności lokalnej, ponieważ w konwersji widzą oni etniczną, narodową i religijną zdradę, która przynosi wstyd rodzinie.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Wspólnoty należące do tej kategorii doświadczają drugiej największej liczby aktów przemocy zaraz po konwertytach, czego przyczyną jest ich silne zaangażowanie misyjne. Grupy baptystyczne, ewangelikalne i zielonoświątkowe cierpią z powodu nalotów służb bezpieczeństwa, gróźb, aresztowań i kar pieniężnych nakładanych przez władze.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Paranoja dyktatorska

W Tadżykistanie działać mogą tylko instytucje kontrolowane przez państwo. Presja ze strony władz wzrosła jeszcze bardziej po 2015 r. Pojawiły się liczniejsze przypadki nalotów policyjnych w trakcie spotkań, konfiskaty materiałów chrześcijańskich oraz więcej chrześcijan aresztowano i karano grzywną. Protestanci są uważani za niebezpiecznych wyznawców obcej sekty, której celem jest zniszczenie obecnego systemu politycznego. 

Islamski ekstremizm w połączeniu z uciskiem klanowym

Rdzenni obywatele (muzułmanie), którzy przechodzą na chrześcijaństwo, doświadczają presji, a czasami przemocy fizycznej ze strony własnej rodziny i społeczności lokalnej. Ma to na celu zmusić ich do powrotu do dawnej wyznawanej religii – tego typu postawy obserwowane są głównie na obszarach wiejskich. Niektórzy konwertyci są zamykani w areszcie domowym lub też wyrzucani z domu. Wielu z nich decyduje się zachować swoją wiarę w tajemnicy, aby uniknąć represji.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Mimo że mężczyźni i kobiety są równi w świetle prawa, to tradycyjna kultura stawia kobiety w pozycji podporządkowanej mężczyznom. Powszechna jest przemoc domowa. Kobiety nawrócone z islamu są szczególnie narażone na nietolerancję, dyskryminację i przemoc, ponieważ nie wolno im decydować o wyborze religii. Kobiety mogą doświadczać różnych form nacisku, takich jak: areszt domowy, pobicie, odrzucenie, nękanie i przymusowe małżeństwo. Mężatki narażone są na akty przemocy domowej i mogą zostać zmuszone do rozwodu. Prawo zabrania również noszenia strojów oraz symboli religijnych, w tym tych noszonych przez chrześcijanki.

Typowe formy nacisku:

• uprowadzenie;
• wymuszony rozwód;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę (areszt domowy);
• przemoc fizyczna;
• przemoc seksualna. 

Mężczyźni

Mężczyźni w Tadżykistanie zwykle pełnią role przywódcze w rodzinach i kościołach, dlatego też stają się celem działań opresyjnych. Policja podejmuje działania wywierające na nich presję poprzez przesłuchania, nakładanie grzywien i zakłócanie wspólnych spotkań. Naruszenia ze strony państwa obejmują również przeszukania, zatrzymania, przesłuchania, konfiskaty, grzywny i kary pozbawienia wolności. Podczas zatrzymania mężczyźni doświadczają słownego i fizycznego znęcania się, gróźb, pobić i nacisków w celu zmuszenia ich do współpracy ze służbami. Osoby, które zostały zidentyfikowane jako konwertyci, mogą stracić pracę i cierpieć z powodu dyskryminacji i ostracyzmu ze strony lokalnej społeczności i członków rodziny. Obowiązkowa służba wojskowa naraża chrześcijan na prześladowania; odmowa służby wojskowej ze względów religijnych nie jest możliwa, a wszyscy mężczyźni w wieku 18-27 lat muszą odbyć do dwóch lat służby wojskowej.

Typowe formy nacisku:

• nękanie ekonomiczne w biznesie/miejscu pracy;
• nękanie ekonomiczne poprzez grzywny;
• uwięzienie przez władze państwowe;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• zakaz podróżowania/ograniczenie możliwości przemieszczania się;
• przemoc psychiczna;
• przemoc słowna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Wynik 72 pkt w ŚIP 2026 jest o 4 pkt wyższy od wyniku ŚIP 2025. W rezultacie Tadżykistan przesunął się o 12 pozycji do góry. Średni wynik presji wzrósł z 13,3 pkt w ŚIP 2025 do 13,7 pkt w ŚIP 2026. Wyniki nieznacznie wzrosły w kategorii życie prywatne, rodzinne, w społeczeństwie i państwie o prawie 1 pkt w kategorii życie w Kościele. Wynik dotyczący incydentów z użyciem przemocy wzrósł o 1,5 pkt, ponieważ zgłoszono więcej takich zdarzeń.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Tadżykistanu.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, liczby te należy rozumieć jako wielkości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

Ze względów bezpieczeństwa nie możemy podać szczegółowych danych na temat incydentów z użyciem przemocy.

Życie prywatne

Konwersja jest oficjalnie dozwolona, ale jest postrzegana jako zdrada rodziny i kultury. Może ona prowadzić do aktów przemocy i presji, ponieważ członkowie społeczności lokalnej próbują zmusić konwertytów do zmiany ich decyzji. Wielu konwertytów decyduje się zachować swoją wiarę w tajemnicy.

Życie rodzinne

Jeżeli jeden z rodziców przechodzi na chrześcijaństwo, członkowie rodziny będą próbowali przejąć opiekę nad dziećmi, aby wychować je zgodnie z zasadami islamu. Prawo nie zezwala osobom poniżej 18. roku życia na udział w zajęciach kojarzonych z kościołem lub meczetem. Chrześcijańskie dzieci są obrażane przez członków lokalnej społeczności, a dzieci muzułmańskie mają nakaz trzymania się od nich z dala. Wszyscy uczniowie w szkole średniej są zobowiązani do uczestniczenia w lekcjach „historii religii”, która jest nauczana z perspektywy sunnickich muzułmanów.

Życie w społeczeństwie

Nieortodoksyjni chrześcijanie są kontrolowani przez członków społeczności i lokalnych urzędników państwowych za pomocą różnych metod, w tym podsłuchów telefonicznych. Mogą oni być nękani, przesłuchiwani i zastraszani. Dotyczy to zwłaszcza konwertytów.

Życie w państwie

Konstytucja chroni wolność religijną. Jednak ustawa o religii z 2009-2011 r. (z poprawkami wprowadzonymi w styczniu 2018 r.) wymaga obowiązkowej rejestracji wszystkich organizacji religijnych. Wszelkie działania kościelne prowadzone przez niezarejestrowane grupy są nielegalne. Obowiązuje zakaz nielicencjonowanej edukacji religijnej i cenzura wszelkich materiałów religijnych. Ustawa o obowiązkach rodziców zabrania młodym ludziom poniżej 18. roku życia uczestniczenia w działalności organizacji religijnych.

Życie w Kościele

Ustawa z sierpnia 2011 r. zakazuje kościołom jakiejkolwiek pracy z młodzieżą. Rząd musi zatwierdzić publikację, import, sprzedaż oraz dystrybucję materiałów religijnych przez oficjalnie zarejestrowane grupy religijne, co w efekcie jest zakazem tworzenia i kolportażu wszelkich materiałów religijnych używanych przez niezarejestrowane grupy religijne. Wprowadzono ograniczenia dla zagranicznych chrześcijan odwiedzających Tadżykistan. Potrzebują oni specjalnej wizy, którą bardzo trudno jest uzyskać. 

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Tadżykistan zobowiązał się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);

2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);

3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);

4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);

5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Tadżykistan nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych, regularnie naruszając/nie chroniąc następujących praw chrześcijan:

• konwertyci chrześcijańscy są poddawani ostracyzmowi i spotykają się ze sprzeciwem i przemocą ze strony członków rodziny i lokalnej społeczności (Art. 18 ICCPR);
• dzieci chrześcijańskie nie mogą uczestniczyć w zajęciach kościelnych (Art. 18 ICCPR i Art. 14 CRC);
• posiadanie literatury religijnej podlega poważnym ograniczeniom, wykraczającym poza dozwolone ograniczenia międzynarodowe (Art. 18 i 19 ICCPR);
• chrześcijańskie konwertytki zmuszane są do małżeństw z niechrześcijańskimi mężczyznami i poddawane naciskom wyrzeczenia się wiary (Art. 23 ICCPR, Art. 16 CEDAW i Art. 10 ICESCR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

W Tadżykistanie odnotowano przypadki naruszania wolności wyznania oraz praw człowieka, takich jak wolność słowa i zrzeszania się. Nie dotyczy to żadnej konkretnej grupy religijnej. Wszyscy, tzn. muzułmanie, chrześcijanie, Świadkowie Jehowy, żydzi, bahaici itd. cierpią z powodu wysokiego poziomu nadzoru i ucisku ze strony państwa. 

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Tadżykistanie:

Open Doors zapewnia pomoc wierzącym z Azji Środkowej w sytuacjach kryzysowych. Na pomoc mogą liczyć osoby w więzieniach, wykluczone z rodzin i wspólnot, pozbawione środków do życia i zatrudnienia z powodu wiary w Chrystusa. Wzmacniamy prześladowany Kościół w Azji Środkowej przede wszystkim poprzez:

• dystrybucję literatury chrześcijańskiej;

• wsparcie modlitewne;

• szkolenia biblijne;

• szkolenie dzieci/młodzieży;

• służbę wśród kobiet;

• służbę odwiedzin;

• pomoc społeczną i medyczną;

• szkolenia zawodowe i mikrokredyty;

• projekty rozwoju ekonomii społecznej, takie jak ośrodki rehabilitacyjne dla dzieci, mężczyzn i kobiet.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe Dossier Kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.