Burkina Faso

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Prześladowania chrześcijan w Burkina Faso są głęboko powiązane z szerszym upadkiem władzy państwowej, eskalacją braku bezpieczeństwa i wzrostem rebelii dżihadystów. Grupy zbrojne, takie jak Jama'at Nusrat ul-Islam wa al-Muslimin (JNIM), wykorzystują kruchy porządek polityczny kraju – podważany przez powtarzające się przewroty wojskowe i wycofujące się rządy – do narzucania ekstremistycznych ideologii i rozszerzania kontroli terytorialnej. Na pozbawionych skutecznej władzy obszarach dominują dżihadyści, którzy prowadzą nielegalną działalność zarobkową w postaci handlu ludźmi, przemytu zwierząt i surowców mineralnych oraz nieformalnej eksploatacji złota, które finansują ich działalność. Religia jest wykorzystywana jako narzędzie walki. Palone są kościoły, instytucje chrześcijańskie są zmuszane do zaprzestania działalności, a konwertyci – zwłaszcza z islamu – są poddawani naciskom lub karom. Brak ochrony prawnej sprawił, że społeczności chrześcijańskie są narażone na groźby, wysiedlenia i przemoc. Stres klimatyczny i rosnące ubóstwo pogłębiają trudną sytuację, umożliwiając dżihadystom oferowanie swoich usług i zarządzanie zaniedbanymi regionami. Tymczasem przemówienia radykalnych imamów nawołujące do przemocy i dyskryminacji szerzą nienawiść, wzmacniają ekstremistyczne przekonania i zachęcają ludzi do atakowania lub prześladowania grup o innych poglądach.

W tak nieprzewidywalnych okolicznościach bycie chrześcijaninem, zwłaszcza konwertytą, niesie ze sobą ogromne zagrożenie

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Burkina Faso od dawna zmaga się z niestabilnością polityczną, rządami wojskowymi i głębokim ubóstwem. Obalenie prezydenta Blaise'a Compaoré w 2014 r. po 27 latach sprawowania władzy stanowiło kolejny punkt zwrotny w burzliwej historii kraju. Niemal 80% populacji utrzymuje się z rolnictwa na własne potrzeby, co czyni ten kraj jednym z najsłabiej rozwiniętych na świecie.

Burkina Faso stało się areną geopolitycznej rywalizacji między mocarstwami zachodnimi a Rosją, co pogarsza istniejący kryzys. Jak donoszą Human Rights Watch, Amnesty International i International Crisis Group w 2022 r. gwałtownie pogorszyły się warunki w zakresie praw człowieka. Powstania dżihadystów, przestępczość zorganizowana i korupcja pogłębiły kryzys.

Brutalne ataki islamskich grup bojowników, w tym JNIM, ISWA, ISGS, AQIM, Boko Haram i innych, spowodowały masowe ofiary cywilne i wojskowe. Prawie 2 mln ludzi, czyli 10% populacji, ma obecnie status osób wewnętrznie przesiedlonych.

Polityczne wstrząsy jeszcze bardziej zdestabilizowały kraj. W styczniu 2022 r. wojskowy zamach stanu usunął prezydenta Rocha Marca Christiana Kaboré i ustanowił rząd tymczasowy, który został obalony w październiku 2022 r. przez kapitana Ibrahima Traoré. Na początku 2024 r. Burkina Faso, Mali i Niger wycofały się z ECOWAS, oskarżając blok o obcą ingerencję i brak wsparcia w walce z terroryzmem. Te trzy kraje opuściły również G5 Sahel i utworzyły „Sojusz Państw Sahelu”, pakt wzajemnej obrony.

W tym chaosie ekstremistyczna ideologia znalazła przyczółek w lokalnych przestrzeniach religijnych. Na obszarach kontrolowanych przez dżihadystów radykalni imamowie wykorzystywali platformy meczetów do głoszenia nietolerancji i podżegania do przemocy wobec chrześcijan. Głoszone przez nich kazania, sformułowane w kategoriach teologicznych, legitymizują prześladowania i wywierają presję na konwertytów z islamu.

W rezultacie chrześcijanie są coraz bardziej prześladowani. Zbrojne grupy regularnie atakują kościoły, wysiedlają społeczności i biorą na cel chrześcijan. Kobiety i dziewczęta są szczególnie narażone na porwania, gwałty i przymusowe małżeństwa, podczas gdy chłopcom grozi przymusowe wcielenie w szeregi grup zbrojnych. Ataki na chrześcijan stanowią nie tylko naruszenie praw człowieka, ale także podważają strukturalną integralność Kościoła chrześcijańskiego w kraju, przyczyniając się do jego osłabienia i marginalizacji.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Prześladowania chrześcijan w Burkina Faso mają charakter regionalny. Najbardziej niebezpieczne są północ i wschód, ponieważ nie ma tam władzy państwowej, a grupy dżihadystyczne, takie jak JNIM i ISGS, mogą działać swobodnie, tj. palić kościoły, zabijać duchownych i egzekwować surowy kodeks islamski. Najbardziej narażeni na niebezpieczeństwo są konwertyci z islamu. Na zachodzie kraju podstawę dyskryminacji i wykluczenia społecznego stanowią napięcia etniczno-religijne i struktury klanowe. Nawet poza strefami walk, nieformalne naciski utrudniają chrześcijanom swobodne praktykowanie oraz dokonywanie konwersji. Ośrodki miejskie są stosunkowo bezpieczne, ale rośnie tam niepokój wywołany rozprzestrzenianiem się sieci ekstremistycznych. 

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Kościół rzymskokatolicki jest najliczniejszym wyznaniem chrześcijańskim w kraju. Dotychczas większość przywódców politycznych kraju była katolikami. Katolicy, ze względu na ich dużą liczbę, są mniej dotknięci przemocą i prześladowaniami niż inne wspólnoty chrześcijańskie.

Społeczności konwertytów

Do tej kategorii zalicza się chrześcijan nawróconych z islamu oraz tradycyjnych religii afrykańskich. Konwertyci ze środowiska muzułmańskiego doświadczają najsilniejszych prześladowań ze strony swoich rodzin i członków lokalnej społeczności.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Wspólnoty baptystyczne, ewangelikalne i zielonoświątkowe skupiają się głównie w większych miastach i są bardzo widoczne, ponieważ prowadzą otwartą ewangelizację. Niektórzy obserwatorzy twierdzą, że ta widoczność czyni je łatwiejszym celem.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Ekstremizm islamski w połączeniu z uciskiem klanowym

Islamski ekstremizm w Burkina Faso jest coraz bardziej powiązany z lokalnymi strukturami klanowymi i wzajemnymi pretensjami. Grupy, takie jak Ansar ul Islam, założona w 2016 r., i JNIM, wykorzystują biedę, marginalizację i antyzachodnie nastroje, zwłaszcza wrogość wobec Francji, do realizacji swoich ideologicznych programów. Grupy te indoktrynują młodzież, narzucają surowy kodeks religijny i usprawiedliwiają przemoc wobec chrześcijan nakazem Boga. Istnieją obszary, gdzie tradycyjne klany wspierają lub tolerują działalność dżihadystów ze względu na więzi etniczne, sojusze polityczne lub strach. Radykalni imamowie dodatkowo legitymizują prześladowania, głosząc nietolerancję w meczetach. Rezultatem jest powszechna przemoc wobec chrześcijan, w tym ataki na kościoły i naciski na konwertytów. Państwowe działania antyterrorystyczne, których ofiarami padają także postronni obywatele, podsycają dalszą niestabilność i nieufność, i sprawiają, że społeczność chrześcijańska jest w skrajnie trudnej sytuacji. 

Korupcja oraz przestępczość zorganizowana

Słabe rządy i systemowa korupcja umożliwiają dżihadystom infiltrację lokalnych gospodarek, handel bronią, minerałami i ludźmi. Łapówkarstwo i zmowa między urzędnikami, siłami bezpieczeństwa i sieciami biznesowymi chronią bojowników przed odpowiedzialnością. Chrześcijanie padają ofiarą wymuszeń, porwań lub są celem działań nastawionych na zysk, a kościoły są regularnie plądrowane lub obciążane różnego rodzaju opłatami. W warunkach bezprawia społeczności chrześcijańskie doświadczają niczym nieograniczonych prześladowań i żyją na warunkach, na które nie mają wpływu.

Paranoja dyktatorska

Reżimy wojskowe w Burkina Faso często łączą wolność religijną z zagrożeniem politycznym. Chrześcijańscy przywódcy, którzy krytykują przemoc lub postępowanie rządu, ryzykują, że zostaną uznani za wywrotowców. Ustawy nadzwyczajne są wykorzystywane jako usprawiedliwienie napadów na kościoły i zakłócania działalności chrześcijańskich organizacji pozarządowych. W regionach mniejszościowych zgromadzenia są postrzegane jako przejaw sprzeciwu politycznego. Obsesja reżimu na punkcie kontroli podważa zaufanie, kurczy przestrzeń obywatelską i naraża chrześcijan, zwłaszcza konwertytów i aktywnych przywódców religijnych, na represje pod przykrywką bezpieczeństwa narodowego.

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Chrześcijańskie kobiety i dziewczęta spotykają się z różnymi formami prześladowań. Powszechne są gwałty, przymusowe małżeństwa, wypędzenie z domu i uprowadzenia. Wpływy islamistów są silne w Sahelu i regionach wschodnich, gdzie grupy dżihadystów przeprowadzają napady, podczas których porywają kobiety i zmuszają je do małżeństwa lub niewolnictwa seksualnego. Przemoc seksualna jest powszechną taktyką stosowaną do terroryzowania społeczności chrześcijańskich. Częstym celem ataków są córki liderów wspólnot chrześcijańskich. Gwałty mają zintensyfikować cierpienie społeczności. Konwertytki z islamu lub tradycyjnych religii są narażone na dodatkowe ryzyko, w tym areszt domowy, przymusowe małżeństwo, groźby śmierci i odebranie prawa do dziedziczenia.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• ograniczenie dostępu do publikacji religijnych, nauczania, obrzędów;
• ograniczanie kontaktów społecznych/międzyludzkich;
• odmowa dostępu do zasobów komunalnych;
• odebranie prawa do opieki nad dziećmi;
• odebranie prawa do spadku lub posiadania;
• brak prawnej możliwości poślubienia chrześcijanina/chrześcijanki;
• narzucenie reguł ubioru; wymuszony rozwód;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę/areszt domowy;
• ukierunkowane uwodzenie;
• handel ludźmi;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;
• przemoc seksualna. 

Mężczyźni

Przedłużający się konflikt w Burkina Faso spowodował przesiedlenie milionów ludzi, a grupy zbrojne kontrolują obecnie rozległe obszary. Chrześcijańscy mężczyźni i chłopcy są szczególnie narażeni na porwanie, wcielenie w szeregi dżihadystów oraz śmierć. Strach destabilizuje rodziny, których dobrobyt i bezpieczeństwo zależy od mężczyzn. Przywódcy kościelni są porywani i zabijani, czasem na oczach swoich rodzin. Takie ataki, w tym masakra członków kościoła w wiosce Essakane w 2024 r., traumatyzują społeczności i prowadzą do wysiedleń. Wielu mężczyzn i chłopców decyduje się na ucieczkę do bezpieczniejszych miejsc w kraju lub za granicę. Pozostawiają bez pomocy zubożałe rodziny i osłabione wspólnoty.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• nękanie ekonomiczne w pracy/biznesie;
• narzucenie reguł ubioru;
• zmuszenie do opuszczenia miasta/kraju;
• pobór do wojska/milicji/służba wbrew sumieniu;
• śmierć;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Burkina Faso odnotowała czteropunktowy wzrost w porównaniu z wynikiem ŚIP 2025. Wzrost ten jest w dużej mierze spowodowany wyższą punktacją w obszarze życia w państwie, z 11,5 do 13,8 pkt, oraz niewielkim wzrostem punktacji w kategorii życie w Kościele z 14,0 do 14,9, co odzwierciedla fakt, że prześladowania chrześcijan są osadzone w polityczno-prawnej sytuacji kraju, która wpływa na funkcjonowanie Kościołów oraz na miejsce społeczności chrześcijańskiej w życiu państwa. Wskaźnik przemocy również nieznacznie wzrósł, z 15,5 do 16,1 pkt. Zmiany te są napędzane przez dwie siły: stały wzrost aktywności islamskich organizacji zbrojnych oraz nasilającą się presję spowodowaną rosnącym wpływem dyktatorskiej paranoi.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Burkina Faso.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, poniższe liczby należy rozumieć jako wartości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

Styczeń 2025: Sześciu chrześcijan zostało zabitych podczas skoordynowanych i ukierunkowanych nalotów na wioski przez islamistyczne grupy bojowników w prowincji Banwa.

20 maja 2025: Dwóch chrześcijan zostało straconych przez islamskich bojowników, którzy zaatakowali kościół w rejonie Fada N'Gourma.

Ataki na kościoły i nieruchomości kościelne: 6 października 2024 r. bojownicy JNIM zaatakowali kościół katolicki w Manni (prowincja Gnagna) podczas skoordynowanych ataków w całym mieście. Kościół był jednym z kilku celów ataku, a w wyniku przemocy zginęło i zostało rannych wielu cywilów.

Masowe wysiedlenia chrześcijan spowodowane przemocą islamskich bojowników: Według lokalnych badaczy, brutalne ataki bojowników islamskich wypędziły tysiące chrześcijan z ich domów, zmuszając całe kongregacje kościelne do opuszczenia wiosek i szukania schronienia w bezpieczniejszych miastach i obozach przesiedleńczych. 

Życie prywatne

Prywatne praktyki religijne chrześcijan w Burkina Faso – zwłaszcza konwertytów z islamu oraz religii tradycyjnych – są coraz bardziej ograniczane. Konwertytom grożą izolacja, groźby i wydalenie ze swoich rodzin i społeczności. Chociaż konwersja nie jest zakazana, jest powszechnie potępiana. Burkina Faso to kraj, który słynął z harmonii społecznej, a wiele rodzin składało się zarówno z muzułmanów, jak i chrześcijan. W regionach znajdujących się pod wpływem dżihadystów, chrześcijanie obawiają się mieć w domach Biblie oraz symbole religijne, ponieważ bojownicy przeszukują prywatne domy w poszukiwaniu dowodów na odejście od islamu. Nawet małe spotkania modlitewne lub nieformalne rozmowy o wierze mogą skończyć się donosem. Konwertyci często żyją w izolacji, pozbawieni więzi rodzinnych i zmuszani do powrotu do islamu pod groźbą przemocy lub utraty środków do życia.

Życie rodzinne

Chrześcijańskie rodziny doświadczają presji systemowej, zwłaszcza na terenach zdominowanych przez islam. W niektórych szkołach publicznych lub prowadzonych przez islamistów chrześcijańskie dzieci są zmuszane do uczęszczania na muzułmańskie lekcje religii. W miastach, takich jak Bobo Dioulasso i Wagadugu, udokumentowano przypadki karania uczniów za odmowę uczestnictwa w lekcjach islamu. Na obszarach kontrolowanych przez dżihadystów islamiści zamordowali nauczycieli, którzy sprzeciwiali się ich nakazom. Konwertyci często tracą prawo do dziedziczenia i mogą być zmuszani do zawarcia małżeństwa lub są przetrzymywani w areszcie domowym. Chrześcijańskie ceremonie, takie jak chrzty czy śluby, nie mogą odbywać się publicznie, ponieważ otwarte świętowanie może sprowokować brutalny odwet lub atak bojowników.

Życie w społeczeństwie

Na obszarach północnych, takich jak prowincja Soum, społeczności chrześcijańskie spotykają się z systematycznym wykluczeniem i przemocą. Grupy dżihadystyczne, takie jak Ansar al-Islam, narzucają mieszkańcom sztywny kodeks religijny, a chrześcijanie stają się ofiarami porwań, przymusowej konwersji lub zabójstw. Konwertyci spotykają się ze szczególną wrogością. Odmawia się im dostępu do zasobów komunalnych i traktuje jak wyrzutków społecznych. Zbrojne ataki na szkoły, kościoły i ośrodki pomocy spowodowały masowe wysiedlenia, prowadząc do upadku chrześcijańskiego życia społecznego w kilku regionach.

Życie w państwie

Chrześcijanie napotykają coraz większe trudności w kontaktach z instytucjami państwowymi. Kościoły często napotykają na biurokratyczny opór przy ubieganiu się o pozwolenia na budowę. Na obszarach znajdujących się pod wpływem dżihadystów ochrona państwa jest minimalna lub nie ma jej wcale. Chrześcijańscy przywódcy, którzy opowiadają się za sprawiedliwością lub wypowiadają przeciwko dyskryminacji religijnej, narażają się na inwigilację, oskarżenia o nielojalność oraz działania odwetowe. Groźby te zniechęcają do udziału w społeczeństwie obywatelskim, forach publicznych oraz ogólnokrajowym dyskursie.

Życie w Kościele

Chociaż Burkina Faso jest oficjalnie państwem świeckim, Kościoły na obszarach kontrolowanych przez bojowników są stale inwigilowane. Spotkania religijne są monitorowane; programy dla młodzieży ograniczane; Kościoły zniechęcane do prowadzenia ewangelizacji. Posiadanie Biblii, choć legalne, może okazać się niebezpieczne dla konwertytów. Pod rządami wojskowymi kazania są cenzurowane – zarówno przez władze, jak i same wspólnoty – a politycznie zaangażowani pastorzy są aresztowani lub nękani, co zawęża publiczną rolę i wpływy Kościoła.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Burkina Faso zobowiązało się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);
3. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);
4. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Burkina Faso nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych, regularnie naruszając/nie chroniąc następujących praw chrześcijan:

• chrześcijanie są zabijani za wiarę (Art. 6 ICCPR);
• chrześcijańscy konwertyci z islamu są poddawani ostracyzmowi, spotykają się z przemocą ze strony swoich rodzin i grozi im wydziedziczenie (Art. 18 ICCPR);
• ugrupowania islamistyczne monitorują chrześcijan i ich działalność (Art. 17 ICCPR);
• chrześcijańskie konwertytki narażone są na wymuszone małżeństwa z muzułmanami (Art. 23 ICCPR; Art. 16 CEDAW);
• sprawcy przemocy wobec chrześcijan pozostają bezkarni (Art. 2 ICCPR).    

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Islamska radykalizacja w Burkina Faso przyspiesza, zwłaszcza na obszarach wiejskich, gdzie dominują grupy dżihadystyczne. Radykalne sunnickie nauki wyparły bardziej umiarkowane odmiany islamu, takie jak sufizm, narażając na niebezpieczeństwo nawet sufickich muzułmanów. Zanika różnorodność religijna, a nauczyciele w szkołach są zmuszani do nauczania Koranu, w przeciwnym razie grozi im niebezpieczeństwo. Jednocześnie narastające antyislamskie postawy wśród lokalnych grup samoobrony pogłębiają napięcia między wspólnotami i podważają bezpieczeństwo mniejszości religijnych.

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Burkina Faso

Wsparcie OD dla Kościoła w Burkina Faso rozpoczęło się w 2019 r., gdy radykalnie wzrosła przemoc dżihadystów. Naszym pragnieniem jest, aby Kościół reagował na prześladowania w sposób biblijny, poprzez duchowe wzmacnianie jego członków i opiekę nad najsłabszymi. Nasze działania obejmują organizację szkoleń, których celem jest zwiększenie wiedzy chrześcijan na temat prześladowań, działania pomocowe oraz zapewnianie opieki duchowej i psychologicznej osobom, które doświadczyły traumy. 

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe dossier kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.

• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: Research & Reports · Serving Persecuted Christians Worldwide (https://www.opendoors.org/en-US/research-reports/).

• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.