Sudan

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

SSytuacja chrześcijan w Sudanie pogorszyła się po przewrocie, do którego doszło w 2021 r. Już wcześniej rząd przywrócił „politykę moralności” i urzędników z czasów Al-Bashira.

Wrogość wobec chrześcijan jest nadal silna w społeczeństwie, a konwertyci oraz chrześcijanie afrykańscy są silnie prześladowani i rzadko otrzymują jakąkolwiek pomoc z zewnątrz. Sytuacja pogorszyła się jeszcze bardziej w kwietniu 2023 r., kiedy wybuchły walki między Siłami Szybkiego Wsparcia (RSF) a armią sudańską, które spowodowały ogromne zniszczenia.

W styczniu 2025 r. Sekretarz Stanu USA stwierdził, że członkowie RSF dopuścili się ludobójstwa, i nałożył sankcje na ich przywódcę „Hemedtiego” za systematyczne łamanie praw człowieka (Reuters, 7 stycznia 2025 r.). W marcu 2025 r. USCIRF poinformowała, że ​​wojna domowa w Sudanie i przepisy „hudud”, które obejmują kary cielesne i przymusowe przejścia na islam, „szczególnie dotykają zagrożone przemocą grupy religijne” (Raport Roczny USCIRF 2025, s. 75).

Zniszczono setki kościołów, zakłócano zgromadzenia religijne, zatrzymywano przywódców religijnych. Jednocześnie chrześcijanie są powszechnie dyskryminowani w dostępie do edukacji, zatrudnienia i wymiaru sprawiedliwości. .

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Po październikowym zamachu stanu z 2021 r. i eskalacji w postaci wojny z 2023 r. sytuacja chrześcijan w Sudanie osiągnęła poziom krytyczny. Pomimo międzynarodowej narracji sugerującej pozytywne zmiany, codzienne życie chrześcijan – zwłaszcza konwertytów i rdzennych Afrykanów – przepełnia strach i prześladowania. Po przejęciu władzy rząd wojskowy skutecznie zlikwidował cywilny rząd tymczasowy i przywrócił na stanowiska urzędników opresyjnego reżimu Al-Bashira, znanych z prześladowania chrześcijan. Co więcej, sytuacja uległa dalszemu pogorszeniu w sierpniu 2022 r., kiedy rząd po cichu przywrócił politykę moralności, przemycając ją pod inicjatywą na rzecz współpracy lokalnych społeczności i policji.

Złożona historia Sudanu, naznaczona kryzysem w Darfurze, secesją Sudanu Południowego w 2011 r. i trudną sytuacją ludu Nuba, stworzyła kraj głęboko podzielony wzdłuż linii religijnych i etnicznych. Ponieważ większość stanowią muzułmanie, kraj ten jest trudnym środowiskiem dla chrześcijan, którzy zamieszkują głównie obszary miejskie. W Chartumie i innych miastach funkcjonują ugruntowane społeczności chrześcijan z Koptyjskiego i Greckiego Kościoła Ortodoksyjnego, a także z Kościoła rzymskokatolickiego i wspólnot protestanckich. Największe prześladowania dotykają konwertytów z islamu.

Przewrót wojskowy z października 2021 r. doprowadził do nieustających protestów i niepokojów, których kulminacją były gwałtowne starcia między Siłami Szybkiego Wsparcia (RSF) a armią sudańską w kwietniu 2023 r. Wysoki komisarz Narodów Zjednoczonych poinformował, że prawie trzy miliony osób uciekło do krajów sąsiednich w okresie do października 2024 r., przy czym największy napływ uchodźców odnotowano w Egipcie, a następnie w Sudanie Południowym i Czadzie. Według wspólnego raportu agencji ONZ, „Sudan, z ponad 30 mln osób w potrzebie, w tym 9,6 mln przesiedleńców wewnętrznych i 15 mln dzieci, pogrążył się w jednym z największych kryzysów humanitarnych na świecie”.

W lutym 2025 r. Siły Szybkiego Wsparcia (RSF) utworzyły rząd równoległy i podpisały Kartę Założycielską Sudanu, która stała się podwaliną pod alternatywną administrację. Zwieńczeniem tego procesu było formalne utworzenie Rządu Pokoju i Jedności 15 kwietnia 2025 r., na którego czele stanął przywódca RSF Mohamed Hamdan Dagalo („Hemedti”), co dodatkowo skomplikowało przyszłe negocjacje pokojowe.

Chrześcijanie padają ofiarą prześladowań, a ich kościoły są okupowane przez członków milicji dżandżawidów i radykalnych ugrupowań. Wielu wierzących boi się zabierać głos w kwestii prześladowań, co pokazuje niepokojący rozdźwięk między obietnicami reform a narastającą przemocą. Sudańscy chrześcijanie żyją w cieniu strachu, a wszelkie doniesienia o zmianach są tylko pustymi obietnicami.

Pomimo zapewnień społeczności międzynarodowej i prób przeprowadzenia demokratycznej transformacji Sudan pogrążył się w kryzysie i poważnych represjach, zwłaszcza wobec mniejszości chrześcijańskiej. To przekreśla rzekome postępy i powinno skłonić świat do ponownego przeanalizowania narracji wobec sytuacji w Sudanie.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju.

Chrześcijanie od dawna padali ofiarą ataków w regionach takich jak Darfur, góry Nuba i regiony Nilu Błękitnego. Jednak od wybuchu wojny domowej w kwietniu 2023 r. prześladowania rozprzestrzeniły się na ośrodki miejskie. Chartum, a później stan Gezira, stały się głównymi punktami systematycznych represji. W wyniku obecności RSF i intensywnych walk w Gezirze zburzono wiele kościołów, inne zostały zmuszone do zaprzestania działalności, uprowadzono wielu duchownych. W przeciwieństwie do wcześniejszych aktów przemocy na terenach wiejskich, które często nie były dokumentowane, ataki w miastach były szeroko rejestrowane przez organizacje praw człowieka (Le Monde, listopad 2024), ujawniając celową i coraz bardziej bezwstydną kampanię przeciwko chrześcijańskim wspólnotom religijnym i miejscom kultu. 

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Emigranci, głównie z krajów zachodnich i Sudanu Południowego, są zmuszani do zamykania swoich kościołów. Nie otrzymują zgody na ich rejestrację, a istniejące kościoły są burzone. W związku z trwającym konfliktem wielu chrześcijan trafia do aresztu i są tam przetrzymywani bez procesu sądowego.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Koptyjski Kościół Ortodoksyjny oraz Kościół rzymskokatolicki zmagają się z islamskim ekstremizmem oraz paranoją dyktatorską. Program niszczenia kościołów realizowany przez Al-Bashira brał na celownik właśnie te społeczności, a obecny konflikt jeszcze bardziej je osłabił.

Społeczności konwertytów

Ta grupa, składająca się głównie z chrześcijan nawróconych z islamu, doświadcza najsilniejszych nacisków i przemocy, mierzy się z groźbami zarówno ze strony sił rządowych, jak i podmiotów niepaństwowych.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Sudańscy chrześcijanie należący do wyznań baptystycznych, ewangelikalnych i zielonoświątkowych doświadczają przemocy podmiotów państwowych i struktur społecznych zrodzonej z ekstremizmu islamskiego oraz dyktatorskiej paranoi. Grupa ta stoi również przed perspektywą zamknięcia lub zniszczenia większości swoich kościołów w kraju.

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm

Ideologia Bractwa Muzułmańskiego ma ogromny wpływ na rząd Sudanu od czasu, gdy w 1989 r. w wyniku zamachu stanu na czele państwa stanął prezydent Al-Bashir. Jego reżim systematycznie dążył do ustanowienia państwa islamskiego kosztem innych grup religijnych. Sudan spotkał się z międzynarodowym potępieniem za wspieranie brutalnych bojowników islamistycznych (w tym za udzielanie schronienia Osamie bin Ladenowi), sponsorowanie terroryzmu i handel bronią. Pomimo zmiany reżimu, ta sama ideologia przetrwała w obecnych strukturach rządowych i frakcjach wojskowych, a obie walczące strony starają się podkreślić swoje odniesienia do islamu, by zdobyć przychylność społeczeństwa (International Crisis Group, wrzesień 2024). 

Paranoja dyktatorska

Sudan nie potrafi poradzić sobie z utrzymaniem porządku obywatelskiego od czasu uzyskania niepodległości Chociaż konflikt secesyjny na południu kraju formalnie się zakończył, kryzys w Darfurze i obecna wojna domowa wciąż trwają. Następujące po sobie rządy utrzymywały władzę dzięki strachowi i represjom, wykorzystując nacjonalizm oraz wskazując wewnętrznych wrogów, by umocnić swoją pozycję. Obecne przywództwo wojskowe rządzi społeczeństwem twardą ręką, czego wyrazem są nasilone prześladowania społeczności chrześcijańskich. W ten sposób władze dążą do konsolidacji swojej pozycji w obliczu trwającej niepewności politycznej i wojny domowej.

Przestępczość zorganizowana oraz korupcja

Za rządów Al-Bashira władze mobilizowały plemienne milicje, które łamały prawa człowieka, w tym poprzez handel ludźmi – głównie nie-Arabami z Sudanu i państw sąsiednich – wywożonymi do Libii i Egiptu w celach zarobkowych. Chrześcijanie, postrzegani jako obcy i zagrożenie, są traktowani szczególnie brutalnie przez członków tych grup. Trwająca wojna domowa sprzyja powstawaniu stref bezprawia, gdzie kwitną przestępcze interesy, a społeczności chrześcijańskie padają ofiarą wymuszeń i przemocy. 

Wrogość etniczno-religijna w połączeniu z uciskiem klanowym

Na ludność Sudanu składa się około 19 różnych grup etnicznych, głównie pochodzenia arabskiego na północy i afrykańskiego na południu kraju. Od czasu uzyskania niepodległości władze, w których większość stanowią Arabowie, prowadziły politykę promującą wyższość islamu i Arabów, marginalizując społeczności niearabskie i niemuzułmańskie.  

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

Od zamachu stanu w Sudanie w 2021 r. reformy na rzecz praw kobiet zostały ograniczone, co pogorszyło ich sytuację. Chrześcijanki, zwłaszcza konwertytki, borykają się z izolacją społeczną, utratą praw do spadku, dyskryminacją prawną, przemocą domową i przymusowym leczeniem psychiatrycznym. Przemoc seksualna wykorzystywana jest jako broń w trwającym od 2023 r. konflikcie. Kobiety i dziewczęta są gwałcone, porywane dla okupu lub do pracy jako niewolnice seksualne. RSF i sprzymierzone z nim milicje nie oszczędzają nawet klinik pomagającym ofiarom wojny. Napiętnowanie, słaba ochrona prawna i stronnicze sądy uciszają ofiary. Nawet ci, którzy powinni je chronić, często stosowali wobec nic przemoc. Kobiety nie mają żadnych środków ochrony w obliczu systemowej nierówności i bezkarności sprawców przemocy.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenia;

• narzucenie zasad ubioru;

• wymuszone małżeństwo;

• handel ludźmi;

• przemoc psychiczna;

• przemoc seksualna; przemoc werbalna.

Mężczyźni

Konflikt w Sudanie trwający od kwietnia 2023 r. pogłębił kryzys humanitarny. Milionom przesiedleńców grozi głód. W obliczu tej niestabilności chrześcijańscy mężczyźni – zwłaszcza przywódcy kościelni – cierpią z powodu nękania, inwigilacji i fałszywych oskarżeń o terroryzm. Konwertyci są narażeni na pobicie, uwięzienie i odrzucenie przez rodziny. Mężczyźni i chłopcy są porywani i zabijani przez RSF i sprzymierzone z nimi bojówki. Rodziny pozbawione ochrony mężczyzn pogrążają się w biedzie, narażone są na grabież, a kobiety stają się łatwymi celami ataków seksualnych. Mężczyźni, jako główni żywiciele rodziny, żyją w strachu, doświadczając przemocy i upokorzeń

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• nękanie ekonomiczne poprzez ograniczenie dostępu do zatrudnienia/nękanie w biznesie i miejscu pracy;
• wypędzenie z domu;
• wypędzenie z miasta/kraju;
• uwięzienie przez władze;
• śmierć;
• przemoc fizyczna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

W ŚIP 2026 Sudan otrzymał 92 pkt – najwięcej w swojej historii – i uplasował się na 4. miejscu w rankingu światowym. W ŚIP 2025 uzyskał 90 pkt. Wzrost o dwa punkty odzwierciedla pogorszenie sytuacji w kategorii życia w państwie, Kościele oraz w odniesieniu do przemocy. W ciągu ostatnich trzech okresów badawczych sytuacja chrześcijan stale się pogarsza. Wojna domowa doprowadziła do rozbicia struktur państwa, dodała pewności siebie ugrupowaniom zbrojnym i stworzyła obszary, w których bezkarność stała się normą. Niszczono lub przejmowano kościoły, duchowni byli zastraszani i zmuszani do ucieczki, a chrześcijańskie rodziny wielokrotnie zmieniały miejsce zamieszkania w poszukiwaniu bezpieczeństwa. Choć inne grupy społeczne również cierpią, położenie chrześcijan jest szczególnie niekorzystne. Stanowią niewielką mniejszość, pozbawioną politycznej siły przebicia, instytucjonalnej ochrony oraz realnych możliwości dochodzenia swoich praw, gdy stają się celem milicji, sił bezpieczeństwa oraz lokalnych władz. Podatność na ataki pogłębia się w rejonach, gdzie frakcje zbrojne narzucają tamtejszym społecznościom kontrolę ideologiczną, traktują chrześcijan jako obcych lub wykorzystują oskarżenia o konwersję jako narzędzie zastraszania lub wymuszeń.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Sudanu.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, poniższe liczby należy rozumieć jako wartości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

• Aresztowania w Madanie (styczeń–luty 2025 r.): między styczniem a lutym 2025 r. 19 chrześcijan zostało zatrzymanych w Madanie. Wielu z nich nie otrzymało pomocy prawnej i nie postawiono im formalnych zarzutów.
• Chartum – zburzenie kościoła (lipiec 2025 r.): W lipcu 2025 r. siły bezpieczeństwa w Chartumie zrównały z ziemią budynki należące do Kościoła zielonoświątkowego i zniszczyły cały należący do nich teren.
• Ataki bombowe w El Fasher (czerwiec 2025 r.): W czerwcu 2025 r. naloty RSF w El Fasher zniszczyły trzy kościoły. W efekcie zginęło pięć osób.

Życie prywatne

Chrześcijanie muszą ukrywać swoją wiarę przed członkami lokalnej społeczności w obawie o swoje bezpieczeństwo. W przypadku ujawnienia grozi im aresztowanie lub przemoc. Muszą być ciągle czujni, czemu towarzyszy strach przed sąsiadami, przywódcami lokalnej społeczności i policji. Posiadanie materiałów chrześcijańskich, takich jak Biblie, wiąże się ze znacznym ryzykiem, zwłaszcza dla konwertytów z rodzin muzułmańskich. Osoby, które przyznają się do Chrystusa, są zmuszane do wyrzeczenia się swojej wiary. Sprzeciw prowadzi do konfiskaty mienia, izolacji społecznej i przemocy. Władze zwiększyły nadzór cyfrowy i monitorują komunikację pod kątem treści religijnych.

Życie rodzinne

Małżeństwa mieszane są poddawane silnej presji, a od chrześcijańskich małżonków oczekuje się przejścia na islam. Dzieci z rodzin chrześcijańskich doświadczają systematycznego nękania w szkołach i codziennym życiu. Konwertyci, którzy próbują wychowywać dzieci w duchu chrześcijańskim, ryzykują utratę praw rodzicielskich zarówno w wyniku postępowania prawnego, jak i interwencji rodziny. System edukacji narzuca naukę islamu wszystkim uczniom, a chrześcijanie nie stanowią tu wyjątku. 

Życie w społeczeństwie

Chrześcijanie w Sudanie zmagają się z ogromną presją społeczną. Pomimo nominalnych reform nadal egzekwowane są przepisy dotyczące porządku publicznego oparte na surowej interpretacji islamu. Władze regularnie nękają i aresztują chrześcijan za rzekome naruszanie kodeksu „moralności”. Społeczności chrześcijańskie walczą o dostęp do podstawowych zasobów, takich jak czysta woda i opieka zdrowotna, szczególnie poza obszarami miejskimi. W społeczeństwie dominuje przekonanie, że obywatele Sudanu powinni być muzułmanami, a chrześcijanie postrzegani są jako osoby z zewnątrz. Siły rządowe i milicje celowo ograniczają chrześcijanom dostęp do zasobów komunalnych i przeprowadzają ukierunkowane przeszukania domów w dzielnicach, gdzie spodziewają się znaleźć chrześcijan, szczególnie w strefach konfliktu. 

Życie w państwie

Chrześcijanie są monitorowani przez siły bezpieczeństwa, zwłaszcza osoby pochodzące z Sudanu Południowego oraz ci, którzy mają powiązania międzynarodowe. Obietnice rządu tymczasowego dotyczące wolności religijnej pozostają niespełnione. Organizacje postrzegane jako chrześcijańskie lub krytyczne wobec władz zmagają się z utrudnieniami w funkcjonowaniu lub są delegalizowane. Międzynarodowe chrześcijańskie organizacje pozarządowe nie mają dostępu do potrzebujących, którym chcą nieść pomoc. Władze państwowe, jak i rebelianci, oskarżają chrześcijan o lojalność wobec obcych mocarstw. Chrześcijanie są dyskryminowani na rynku pracy, w edukacji i przez wymiar sprawiedliwości. W wielu przypadkach odmawia się im pomocy humanitarnej ze względu na przynależność religijną. 

Życie w Kościele

Kościoły działają pod ogromną presją ze strony władz i społeczeństwa. Urzędnicy państwowi regularnie ingerują w wybór przywódców wspólnot i inwigilują nabożeństwa. Budowa i utrzymanie kościołów wiążą się z wieloma utrudnieniami ze strony władz administracyjnych, a próby remontów często wywołują sprzeciw i przemoc lokalnej społeczności. Lokalni przywódcy podżegają do ataków na chrześcijan i ich miejsca kultu, szczególnie na obszarach o ograniczonym monitoringu międzynarodowym. Trwająca wojna domowa doprowadziła do zaostrzenia sytuacji, a obie walczące frakcje przejmują lub niszczą obiekty kościelne. Na wielu obszarach spotkania religijne zeszły do podziemia, a wierni spotykają się w małych grupach, aby nie przyciągać uwagi. 

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Sudan zobowiązał się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);
3. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Sudan nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych poprzez łamanie/dopuszczenie do łamania następujących praw chrześcijan:

1. budynki kościelne są plądrowane i palone (Art. 18 ICCPR);
2. chrześcijańskie kobiety i dziewczęta są prześladowane za nienakrywanie głowy lub noszenie spodni (Art. 18 ICCPR);
3. chrześcijanie mogą być oskarżeni o bluźnierstwo (Art. 19 ICCPR);
4. dzieci chrześcijańskie są prześladowane z powodu wiary rodziców (Art. 14 CRC i Art. 18 ICCPR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Każda grupa religijna, poza islamem sunnickim, zmaga się z ogromnymi wyzwaniami i presją ze strony państwa i obywateli. Muzułmanie szyiccy są regularnie dyskryminowani, a w czasie konfliktu byli traktowani jako „zagraniczni agenci” ze względu na domniemane powiązania z Iranem. Społeczności sufickie doświadczyły aktów wandalizmu oraz niszczenia miejsc świętych, szczególnie w Darfurze i Kordofanie. Niewielkie społeczności bahaickie i żydowskie działają z ogromną dyskrecją, aby uniknąć prowokowania przemocy zarówno ze strony sił rządowych, jak i podmiotów niepaństwowych. 

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Sudanie

Pragnieniem Open Doors dla Sudanu jest stworzenie odpornego Kościoła, który będzie w stanie stawić czoła prześladowaniom dzięki odpowiedniemu przygotowaniu, nauczaniu oraz programom wsparcia ekonomicznego. Obecna rzeczywistość w kraju wymaga przede wszystkim skupienia się na pomocy doraźnej, aby pomóc chrześcijanom przetrwać.

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe dossier kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.

• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: Research & Reports · Serving Persecuted Christians Worldwide (https://www.opendoors.org/en-US/research-reports/).

• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.