Irak

Powrót do spisu treści

Kluczowe ustalenia

Okres badawczy: od 1 października 2024 do 30 września 2025

Główną presję na irackich chrześcijan wywierają wspierane przez Iran szyickie milicje. Należy do nich także chrześcijańska milicja Babilon. Choć twierdzi ona, że reprezentuje chrześcijan, w dużej mierze jest kontrolowana przez siły szyickie. To właśnie one usunęły z urzędów chrześcijańskich burmistrzów i wykorzystały prawo wyborcze, żeby przejąć większość chrześcijańskich mandatów w parlamencie.

Tureckie i irańskie operacje wojskowe w irackim Kurdystanie, wymierzone w Partię Pracujących Kurdystanu (PKK), poważnie zniszczyły chrześcijańskie wioski i zmusiły wielu mieszkańców do ucieczki. W kwietniu 2025 r. zwolennik Państwa Islamskiego przeprowadził atak podczas asyryjskiej parady noworocznej, raniąc dwóch chrześcijan. Chrześcijańscy cywile w Iraku wielokrotnie zgłaszali przypadki wywłaszczania ich własności przez wpływowe grupy polityczne, gospodarcze i społeczne, co jest problemem, który rząd stara się rozwiązać od ponad dwóch dekad. Zarówno Kościoły tradycyjne, jak i ewangelikalne stoją w obliczu zagrożenia przemocą, nietolerancją i dyskryminacją, zwłaszcza ze strony bojowników islamskich i niechrześcijańskich przywódców religijnych. Grozi im również dyskryminacja ze strony władz państwowych. Chrześcijanie, którzy dokonują konwersji z islamu, doświadczają presji rodzinnej i społecznej. Grożą im przemoc i utrata praw

Powrót do spisu treści

Profil kraju w formacie PDF

Poniższy profil kraju stanowi przetłumaczoną część szczegółowych raportów przygotowanych przez World Watch Research, dział badawczy Open Doors. Profil kraju dostępny jest również do pobrania w formacie PDF. Szczegółowe raporty w oryginalnej wersji angielskiej (części "Informacje ogólne" oraz "Dynamika prześladowań") znajdują się na końcu strony.

SKRÓCONY PROFIL KRAJU W PDF

Powrót do spisu treści

1. Tło

Po inwazji Stanów Zjednoczonych w 2003 r. i upadku Saddama Husajna w Iraku nasiliły się konflikty na tle religijnym, a chrześcijanie – jako mniejszość – stali się szczególnie narażeni na przemoc. Sytuacja pogorszyła się wraz z powstaniem Państwa Islamskiego (IS) i jego samozwańczego kalifatu w 2014 r., co spowodowało masowy exodus chrześcijan. Niektórzy z nich zaczęli wracać na wyzwolone obszary po roku 2016, np. do Kara Kusz, po tym jak terytorium IS zostało w dużej mierze odzyskane. W grudniu 2017 r. IS zostało uznane za pokonane.

Irak podzielony jest na dwie części: półautonomiczny Region Kurdystanu (RK) na północy, oficjalnie zarządzany przez Rząd Regionalny Kurdystanu z siedzibą w Erbilu, oraz dużą część arabską, kontrolowaną przez rząd iracki w Bagdadzie. Chrześcijanie zamieszkują głównie pięć północnych prowincji: Niniwę, Erbil, Sulajmanijja, Dohuk i północny Kirkuk. Większość irackich chrześcijan to katolicy chaldejscy, a tuż za nimi plasuje się Asyryjski Kościół Wschodu. W IKR zarejestrowanych jest około 2000 chrześcijan ewangelikalnych.

Iracka Konstytucja ustanowiła islam religią państwową, skutecznie zakazując konwersji. Małoletnie dzieci rodziców, którzy dokonali konwersji na chrześcijaństwo, są automatycznie rejestrowane jako muzułmanie, często bez ich wiedzy. W 2024 r. sąd w Kurdystanie nakazał chrześcijance i jej dzieciom przejście na islam, ponieważ jej rozwiedziona matka przeszła na islam i ponownie wyszła za mąż za muzułmanina. Ponieważ matka została zarejestrowana jako muzułmanka, w świetle prawa islamskiego jej wcześniejsze małżeństwo z chrześcijaninem stało się nieważne.

Od czasu klęski terytorialnej IS, wspierane przez Iran szyickie milicje stały się głównym źródłem presji na chrześcijan, zwłaszcza w obliczu zwiększonych napięć regionalnych po wojnie między Izraelem a Hamasem w październiku 2023 roku. W IKR tureckie i irańskie operacje wojskowe wymierzone w PKK dotknęły również wioski chrześcijańskie, czego rezultatem były przesiedlenia i trudności w znalezieniu nowego miejsca zamieszkania.

Chrześcijańska reprezentacja polityczna to zaledwie 1,5%. W 2024 r. łączna liczba miejsc dla mniejszości religijnych i etnicznych w parlamencie Kurdyjskiego Rządu Regionalnego (KGR) spadła z 11 do 5 po orzeczeniu irackiego Sądu Najwyższego, które ograniczyło łączną liczbę miejsc dla chrześcijan w parlamencie Kurdystanu z sześciu do trzech. W lutym 2025 r. asyryjscy i chaldejscy chrześcijanie wezwali rząd do przyznania im specjalnych praw wyborczych i wycofania milicji, aby zapewnić im reprezentację i bezpieczeństwo na Równinie Niniwy. Pomimo wezwań do reformy wyborczej chrześcijańskie partie polityczne w Iraku nadal mają trudności z uzyskaniem mandatów, które często trafiają do większych podmiotów politycznych, takich jak Ruch Babilonu, który twierdzi, że reprezentuje chrześcijan, jednak jest krytykowany za bliskie powiązania z szyickimi milicjami wspieranymi przez Iran.

Powrót do spisu treści

2. Sytuacja w poszczególnych regionach kraju

Większość chrześcijan w Iraku zamieszkuje północne prowincje, takie jak Niniwa, Erbil, Sulaymaniyah, Dohuk i północny Kirkuk. Populacja chrześcijan w centralnych i południowych regionach, w szczególności w Bagdadzie i Basrze, gwałtownie zmalała. Pozostały tam jedynie niewielkie społeczności konwertytów z islamu.

Przemoc wobec konwertytów, szczególnie o podłożu klanowym i religijnym, jest silniejsza na obszarach arabskich niż kurdyjskich. Obszary kurdyjskie były zazwyczaj bardziej tolerancyjne dla niemuzułmanów, a chrześcijanie w KRG nadal cieszą się większą wolnością niż w innych częściach Iraku. Jednak rosnące wpływy konserwatywnego islamu zwiększają presję, zwłaszcza na konwertytów.

Powrót do spisu treści

3. Kogo dotykają prześladowania?

Wspólnoty chrześcijan ekspatriantów

Kategoria ta nie została uwzględniona w punktacji i analizie ŚIP.

Tradycyjne społeczności chrześcijańskie

Kościoły, takie jak Asyryjski Kościół Ortodoksyjny, Chaldejski Kościół Katolicki lub Syryjski Kościół Katolicki oraz Kościół Ormiański, doświadczają prześladowań ze strony radykalnych ruchów islamskich i niechrześcijańskich przywódców religijnych, a także dyskryminacji ze strony rządu. W środkowym i południowym Iraku chrześcijanie unikają eksponowania symboli chrześcijańskich, takich jak krzyż, ponieważ może to prowadzić do nękania lub dyskryminacji na punktach kontrolnych, uniwersytetach, w miejscach pracy lub budynkach rządowych. 

Społeczności konwertytów

W tej kategorii znajdują się chrześcijanie wywodzący się ze środowisk muzułmańskich lub konwertyci międzywyznaniowi, którzy obecnie praktykują w nietradycyjnych wspólnotach chrześcijańskich. Konwertyci zmagają się z silną presją rodzinną i społeczną i często nie ujawniają swojej wiary. Zmiana Kościoła, np. z ortodoksyjnego na ewangelikalny, może skutkować utratą praw lub zatrudnienia.

Nietradycyjne społeczności chrześcijan

Kościoły ewangelikalne, baptystyczne i zielonoświątkowe w Bagdadzie i Basrze są atakowane przez radykalne grupy islamskie, a także spotykają się z dyskryminacją ze strony władz. Chrześcijanie otwarcie deklarujący przynależność religijną regularnie stają się celem ataków, np. poprzez wykorzystanie przepisów o bluźnierstwie. Nie istnieją żadne ramy prawne, które pozwalałyby wspólnotom ewangelikalnym na założenie szkoły biblijnej. 

Powrót do spisu treści

4. Główne źródła prześladowań i dyskryminacji

Islamski ekstremizm

Chrześcijanie w Iraku doświadczają prześladowań ze strony sunnickich i szyickich muzułmanów niezależnie od ich pochodzenia etnicznego. Pod wpływem ekstremizmu islamskiego, narodziła się nowa świadomość islamska, przeniknęła ona także do Kurdystanu na północy. Konwertyci z islamu donoszą, że są obserwowani przez irańskie służby na obszarach położonych blisko granicy z Iranem. Przywódcy szyiccy mają duży wpływ na życie społeczne i polityczne. Konwertyci doświadczają (często brutalnej) presji ze strony rodziny, by powrócili do islamu. Wzrasta społeczna kontrola kobiet. Nawet chrześcijanki w Bagdadzie i Basrze są zmuszone do zakrywania włosów, aby zachować bezpieczeństwo.

Ucisk klanowy

Tożsamość klanowa jest nadal bardzo silna w społeczeństwie irackim, głównie na terytorium kontrolowanym wcześniej przez ISIS, co ma silny wpływ na konwertytów z islamu. Przestrzeganie odwiecznych zwyczajów plemiennych jest często ważniejsze niż przestrzeganie prawa państwowego, ponieważ plemienność stoi zazwyczaj wyżej niż prawo.

Paranoja dyktatorska

Kolejne irackie rządy centralne przedkładały władzę nad pluralizm, spychając mniejszości religijne na margines. W wyborach w 2018 i 2024 r. partie kurdyjskie i szyickie obsadziły mandaty chrześcijańskie własnymi kandydatami. W 2024 r. Sąd Najwyższy zmniejszył liczbę miejsc dla chrześcijan w parlamencie KRG z 6 do 3. Według doniesień, urzędnicy na różnych szczeblach naciskają na chrześcijan, by opuścili kraj. 

Przestępczość zorganizowana oraz korupcja

W całym Iraku szerzy się korupcja, której ofiarą padają chrześcijanie. Na obszarach zamieszkanych w większości przez muzułmanów, chrześcijanie, którzy chcą sprzedać dom, otrzymują zaledwie 60% jego wartości. Grupy przestępcze, zwłaszcza w Bagdadzie, nielegalnie przejęły co najmniej 70% nieruchomości pozostawionych przez uciekających chrześcijan. 

Protekcjonizm denominacyjny

Przywódcy Kościołów tradycyjnych regularnie blokują rejestrację nietradycyjnych wspólnot protestanckich i nie zgadzają się, aby członkowie ich kongregacji uczestniczyli w nabożeństwach innych Kościołów. Osoby przechodzące do innego Kościoła spotykają się z groźbami ze strony rodziny i przywódców plemiennych. W niektórych przypadkach biskupi odmawiają ślubów osobom uczęszczającym do Kościołów ewangelikalnych, zwłaszcza w regionach południowych i centralnych.   

Powrót do spisu treści

5. Czym różnią się prześladowania mężczyzn i kobiet?

Kobiety

W niektórych regionach chrześcijanki decydują się nosić nakrycia głowy dla własnego bezpieczeństwa, ponieważ kobiety z odkrytymi głowami mogą być nękane, a nawet ukamienowane. Sprawcy porwań, gwałtów czy przestępstw na tle seksualnym najczęściej pozostają bezkarni. Konwertytki z islamu są narażone na areszt domowy, bicie, molestowanie seksualne i zabójstwa „honorowe”. W styczniu 2025 r. parlament Iraku przyjął nowelizację ustawy o statusie osobistym, która umożliwia stosowanie przepisów religijnych w sprawach rodzinnych, co umożliwia np. wydawanie za mąż dziewięcioletnich dziewczynek. Posunięcie to zostało skrytykowane jako potencjalnie legalizujące gwałt na dzieciach oraz podważające prawa dziewczynek (The Guardian, 22 stycznia 2025). Chrześcijańskie dziewczynki mogą być również „wabione” przez muzułmańskich mężczyzn, którzy następnie nękają je i zmuszają do małżeństwa.

Formy wywierania nacisku:

• uprowadzenie;
• brak prawnej możliwości poślubienia chrześcijanina;
• narzucenie reguł ubioru;
• wymuszone małżeństwo;
• uwięzienie przez rodzinę (areszt domowy);
• celowe uwodzenie;
• śmierć;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna;
• przemoc seksualna;
• przemoc werbalna. 

Mężczyźni

Chrześcijanie, zwłaszcza konwertyci z islamu, mają trudności ze znalezieniem zatrudnienia, zwłaszcza w sektorze publicznym. Zmusza się ich do odejścia z pracy, trudno jest im znaleźć pracę, a jeśli już ją mają, często są wykorzystywani. Ponieważ mężczyźni są często głównymi żywicielami rodziny, utrata pracy ma wpływ na całą rodzinę. Łamane są prawa zwłaszcza konwertytów ze środowisk muzułmańskich. W kulturze, która ceni honor, ryzykują, że zostaną wydziedziczeni przez rodzinę, będą szykanowani, a nawet mogą stracić życie. Chrześcijańscy mężczyźni, niezależnie od ich pochodzenia, również mogą spotkać się z groźbami ze strony bojowników islamskich. Powyższe czynniki zwiększają i tak już silną motywację do emigracji, która nie tylko wpływa na poszczególne rodziny, ale także osłabia lokalne kościoły, uszczuplając potencjalne przywództwo. 

Formy wywierania nacisku:

• nękanie ekonomiczne poprzez dostęp do zatrudnienia/nękanie w biznesie i miejscu pracy;
• uwięzienie przez władze państwowe;
• śmierć;
• przemoc fizyczna;
• przemoc psychiczna.

Powrót do spisu treści

6. ŚIP: Perspektywa 5-letnia

Wykres: Wynik w zaokrągleniu.

Krótki opis zmiany wyniku i jej przyczyny

Wynik Iraku wzrósł o jeden punkt z 78 w ŚIP 2025 do 79 pkt w ŚIP 2026, głównie ze względu na wzrost oceny w kategorii przemoc z 6,1 do 7,2 pkt. Wynik presji w zasadzie się nie zmienił, wzrósł jedynie o 0,2 pkt. Wzrost liczby incydentów z użyciem przemocy był szczególnie zauważalny w przypadku zabójstw i aresztowań: trzech chrześcijan zostało zabitych z powodów związanych z wiarą, a co najmniej dziesięciu zostało aresztowanych.

Powrót do spisu treści

7. Szczegółowe dane na temat przemocy i wywieranej presji

Poziomy przemocy i presji

Wykres: Wzorzec prześladowań dla Iraku.

Maksymalna liczba punktów dla każdej z sześciu kategorii wynosi 16,7 pkt. Łączna liczba punktów dla sześciu kategorii wynosi 100 pkt (6 x 16,7 = 100).

Powrót do spisu treści

8. Przemoc

Tabela obejmuje tylko kilka kategorii przemocy na tle wyznaniowym w okresie sprawozdawczym – szczegółowe wyniki znajdują się w sekcji przemoc w Pełnym Dossier Kraju. Ponieważ wiele incydentów nie jest zgłaszanych, liczby te należy rozumieć jako wielkości minimalne. Jeśli nie można było dokładnie określić liczy przypadków, podano symboliczną liczbę w zaokrągleniu (10, 100 lub 1000*). Dane rzeczywiste mogą być dużo wyższe. To samo dotyczy liczb 10 000*, 100 000* oraz 1 000 000*.

Przykładowe akty przemocy w opisywanym okresie sprawozdawczym

1 kwietnia 2025  - 1 kwietnia syryjski sprawca inspirowany ideologią IS zaatakował siekierą procesję asyryjskich chrześcijan Akitu w kurdyjskim regionie Duhok, raniąc dwóch chrześcijan i policjanta. Pod wpływem ekstremistycznej propagandy obrał za cel chrześcijan, a podczas ataku krzyczał: „Państwo Islamskie”.

Życie prywatne

Wolność religijna chrześcijan w sferze prywatnej jest poważnie ograniczona, zwłaszcza w przypadku konwertytów z islamu, którzy spotykają się z nękaniem, przemocą i groźbami śmierci. Wielu z nich decyduje się ukrywać swoją wiarę. Irackie prawo nie uznaje konwersji. Formalnie konwertyci nadal są muzułmanami. Publiczne eksponowanie symboli chrześcijańskich oraz rozmowy na tematy religijne mogą wywołać wrogość i przemoc. Osoby urodzone w rodzinach chrześcijańskich doświadczają mniej restrykcji, ale wolą unikać wypowiedzi na temat religii oraz eksponowania chrześcijańskich symboli na obszarach zamieszkałych w większości przez wyznawców islamu. Konwertyci płacą największą ceną, żyjąc pod presją rodziny i społeczeństwa. 

Życie rodzinne

Zgodnie z prawem rodzinnym opartym na szariacie małżeństwa między konwertytami a rdzennymi chrześcijanami nie są uznawane, a ich dzieci są automatycznie rejestrowane jako muzułmanie, co jest przeszkodą w wychowaniu dzieci w duchu chrześcijańskim. Dzieci poniżej 18. roku życia z jednym muzułmańskim rodzicem są rejestrowane jako muzułmanie, nawet jeśli matka jest niemuzułmanką, a dziecko urodziło się w wyniku gwałtu W sprawach rozwodowych opieka nad dzieckiem zostanie z dużym prawdopodobieństwem przyznana muzułmańskiemu rodzicowi. Dzieci uważane za muzułmanów są zobowiązane do udziału w islamskiej edukacji religijnej. W Iraku wszystkie szkoły, w tym chrześcijańskie, muszą zapewniać uczniom islamską edukację wraz z egzaminami.

Życie w społeczeństwie

Chrześcijanie w Iraku spotykają się z powszechną dyskryminacją w życiu codziennym, edukacji i zatrudnieniu, także w regionie kurdyjskim. Chrześcijanki są zmuszane do noszenia szali zakrywających głowę, zwłaszcza w Bagdadzie i Basrze, a konwertytki narażone są na przemoc lub przymusowe małżeństwa. System edukacji promuje wartości islamskie i czasami gloryfikuje brutalny dżihad i męczeństwo. Chrześcijańskie szkoły borykają się z niedofinansowaniem, a uczniowie zdają egzaminy podczas chrześcijańskich świąt. Dyskryminacja w pracy jest powszechna, szczególnie w przypadku konwertytów, którym grozi zwolnienie. Nawet wykwalifikowani chrześcijanie mają trudności z awansem na wyższe stanowiska w pracy. 

Życie w państwie

Chociaż iracka konstytucja gwarantuje wolność religijną, kilka ustaw ogranicza prawa chrześcijan, np. te, które mówią, że Irak jest państwem islamskim, a konwersja z islamu jest nielegalna. Prawo cywilne faworyzuje muzułmanów w sprawach rozwodowych i spadkowych. Chrześcijanie napotykają bariery w dostępie do najwyższych stanowisk w miejscu pracy. Przepisy wyborcze były wykorzystywane w taki sposób, aby miejsca zarezerwowane dla chrześcijan przypadły innym kandydatom. Milicje działają bezkarnie, a zbrodnie przeciwko chrześcijanom często także pozostają bezkarne. Wielu chrześcijan, zwłaszcza konwertytów z islamu, obawia się publicznego wyrażania swoich poglądów ze względu na ryzyko przemocy. Nadal powszechne są nielegalne konfiskaty mienia chrześcijańskiego. 

Życie w Kościele

Konwertyci często nie mogą być członkami Kościołów w swoich rodzinnych miastach ze względu na grożące im niebezpieczeństwo i dlatego przenoszą się do większych miast lub wyjeżdżają za granicę. Kościołom, które integrują konwertytów, grozi zamknięcie lub ataki, z wyjątkiem niektórych Kościołów kurdyjskich w IKR, gdzie konwertyci znajdują się pod ścisłym nadzorem. Chrześcijańscy przywódcy są zastraszani, jeśli publicznie krytykują ważne postaci życia religijnego i politycznego odpowiedzialne za prześladowania. Działalność kościelna i praca z młodzieżą są mocno ograniczone. Mogą odbywać się wyłącznie na terenie kościoła, bez kontaktu z muzułmanami.

Powrót do spisu treści

9. Naruszenie zobowiązań i praw międzynarodowych

Irak zobowiązał się do przestrzegania i ochrony praw podstawowych w następujących traktatach międzynarodowych:

1. Międzynarodowy pakt praw obywatelskich i politycznych (ICCPR);
2. Międzynarodowy pakt praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych (ICESCR);
3. Konwencja w sprawie zakazu stosowania tortur oraz innego okrutnego, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania (CAT);
4. Konwencja w sprawie likwidacji wszelkich form dyskryminacji kobiet (CEDAW);
5. Konwencja o prawach dziecka (CRC).

Irak nie wypełnia swoich zobowiązań międzynarodowych poprzez łamanie/dopuszczenie do łamania następujących praw chrześcijan:

• chrześcijanie, którzy dokonali konwersji z islamu, są zabijani (Art. 6 ICCPR).
• prawo zabrania konwersji z islamu (Art. 18 ICCPR);
• chrześcijańscy konwertyci tracą prawo do opieki nad dziećmi i prawo do dziedziczenia (Art. 26 ICCPR);
• dzieci konwertytów chrześcijańskich są rejestrowane jako muzułmanie i zmuszane do edukacji islamskiej (Art. 18 ICCPR i Art. 14 CRC);
• chrześcijańskie konwertytki są przymusowo wydawane za mąż za muzułmanów (Art. 23 ICCPR; Art. 16 CEDAW i Art. 10 ICESCR).

Powrót do spisu treści

10. Sytuacja innych mniejszości religijnych

Inne mniejszości religijne, które spotykają się z prześladowaniami, dyskryminacją i nietolerancją w Iraku, to jezydzi, sunnici, kakai, sabejczycy, mandejczycy, bahaici, zaratusztrianie i żydzi. Jazydzi doświadczyli strasznych okrucieństw ze strony ISIS; ustawa o ocalałych Jazydach (2021) nie została w pełni wdrożona. Sunnici donoszą o przymusowych wysiedleniach i dyskryminacji. Konstytucja chroni niektóre mniejszości, ale wspólnota Bahá’í nie jest w niej uwzględniona i nie korzysta z ochrony przysługującej uznanym grupom w Regionie Kurdystanu Irackiego. Nieliczni żydzi są powszechnie dyskryminowani w zatrudnieniu i dostępie do służby wojskowej, dlatego unikają publicznej deklaracji wyznaniowej. 

Powrót do spisu treści

11. Open Doors w Iraku

Za pośrednictwem lokalnych partnerów i kościołów Open Doors wspiera Kościół w Iraku poprzez następujące działania:

• obecność wśród osób potrzebujących pomocy;
• szkolenia (szkolenia dla osób dotkniętych traumą, szkolenie biblijne, szkolenie przywódców kościelnych i dla osób wywodzących się ze środowisk muzułmańskich);
• dystrybucję Biblii i literatury chrześcijańskiej oraz wspieranie tłumaczeń na język kurdyjski;
• projekty rozwoju społeczno-gospodarczego (takie jak mikropożyczki);
• pomoc strukturalną, np. naprawy/zakup wyposażenia kościołów i wspieranie działalności kościelnej;
• pomoc w sytuacjach kryzysowych (odbudowa domów i kościołów w północnym Iraku);
• wsparcie modlitewne. 

Powrót do spisu treści

12. Przypisy

• Niniejszy dokument został przygotowany w oparciu o bardziej szczegółowe dossier kraju opracowane corocznie przez World Watch Research (WWR), dział badawczy Open Doors International. Zezwala się na wykorzystywanie i bezpłatne rozpowszechnianie dokumentu pod warunkiem podania źródła, tj.: © 2026 Open Doors International.
• Wszystkie Dossier krajów – wraz z najnowszą aktualizacją metodologii ŚIP – są dostępne pod adresem: www.opendoors.org/en-US/research-reports/
• Okres badawczy dla ŚIP 2026: 1 października 2024 – 30 września 2025.